Library·Mahābhārata (critical edition)·2·2.42
वैशंपायन उवाच ततः श्रुत्वैव भीष्मस्य चेदिराड् उरुविक्रमः युयुत्सुर् वासुदेवेन वासुदेवम् उवाच ह
vaiśaṃpāyana uvāca tataḥ śrutvaiva bhīṣmasya cedirāḍ uruvikramaḥ yuyutsur vāsudevena vāsudevam uvāca ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आह्वये त्वां रणं गच्छ मया सार्धं जनार्दन यावद् अद्य निहन्मि त्वां सहितं सर्वपाण्डवैः
āhvaye tvāṃ raṇaṃ gaccha mayā sārdhaṃ janārdana yāvad adya nihanmi tvāṃ sahitaṃ sarvapāṇḍavaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सह त्वया हि मे वध्याः पाण्डवाः कृष्ण सर्वथा नृपतीन् समतिक्रम्य यैर् अराजा त्वम् अर्चितः
saha tvayā hi me vadhyāḥ pāṇḍavāḥ kṛṣṇa sarvathā nṛpatīn samatikramya yair arājā tvam arcitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये त्वां दासम् अराजानं बाल्याद् अर्चन्ति दुर्मतिम् अनर्हम् अर्हवत् कृष्ण वध्यास् त इति मे मतिः इत्य् उक्त्वा राजशार्दूलस् तस्थौ गर्जन्न् अमर्षणः
ye tvāṃ dāsam arājānaṃ bālyād arcanti durmatim anarham arhavat kṛṣṇa vadhyās ta iti me matiḥ ity uktvā rājaśārdūlas tasthau garjann amarṣaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्ते ततः कृष्णो मृदुपूर्वम् इदं वचः उवाच पार्थिवान् सर्वांस् तत्समक्षं च पाण्डवान्
evam ukte tataḥ kṛṣṇo mṛdupūrvam idaṃ vacaḥ uvāca pārthivān sarvāṃs tatsamakṣaṃ ca pāṇḍavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष नः शत्रुर् अत्यन्तं पार्थिवाः सात्वतीसुतः सात्वतानां नृशंसात्मा न हितो ऽनपकारिणाम्
eṣa naḥ śatrur atyantaṃ pārthivāḥ sātvatīsutaḥ sātvatānāṃ nṛśaṃsātmā na hito 'napakāriṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राग्ज्योतिषपुरं यातान् अस्माञ् ज्ञात्वा नृशंसकृत् अदहद् द्वारकाम् एष स्वस्रीयः सन् नराधिपाः
prāgjyotiṣapuraṃ yātān asmāñ jñātvā nṛśaṃsakṛt adahad dvārakām eṣa svasrīyaḥ san narādhipāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रीडतो भोजराजन्यान् एष रैवतके गिरौ हत्वा बद्ध्वा च तान् सर्वान् उपायात् स्वपुरं पुरा
krīḍato bhojarājanyān eṣa raivatake girau hatvā baddhvā ca tān sarvān upāyāt svapuraṃ purā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अश्वमेधे हयं मेध्यम् उत्सृष्टं रक्षिभिर् वृतम् पितुर् मे यज्ञविघ्नार्थम् अहरत् पापनिश्चयः
aśvamedhe hayaṃ medhyam utsṛṣṭaṃ rakṣibhir vṛtam pitur me yajñavighnārtham aharat pāpaniścayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सौवीरान् प्रतिपत्तौ च बभ्रोर् एष यशस्विनः भार्याम् अभ्यहरन् मोहाद् अकामां ताम् इतो गताम्
sauvīrān pratipattau ca babhror eṣa yaśasvinaḥ bhāryām abhyaharan mohād akāmāṃ tām ito gatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष मायाप्रतिच्छन्नः करूषार्थे तपस्विनीम् जहार भद्रां वैशालीं मातुलस्य नृशंसकृत्
eṣa māyāpraticchannaḥ karūṣārthe tapasvinīm jahāra bhadrāṃ vaiśālīṃ mātulasya nṛśaṃsakṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितृष्वसुः कृते दुःखं सुमहन् मर्षयाम्य् अहम् दिष्ट्या त्व् इदं सर्वराज्ञां संनिधाव् अद्य वर्तते
pitṛṣvasuḥ kṛte duḥkhaṃ sumahan marṣayāmy aham diṣṭyā tv idaṃ sarvarājñāṃ saṃnidhāv adya vartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्यन्ति हि भवन्तो ऽद्य मय्य् अतीव व्यतिक्रमम् कृतानि तु परोक्षं मे यानि तानि निबोधत
paśyanti hi bhavanto 'dya mayy atīva vyatikramam kṛtāni tu parokṣaṃ me yāni tāni nibodhata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इमं त्व् अस्य न शक्ष्यामि क्षन्तुम् अद्य व्यतिक्रमम् अवलेपाद् वधार्हस्य समग्रे राजमण्डले
imaṃ tv asya na śakṣyāmi kṣantum adya vyatikramam avalepād vadhārhasya samagre rājamaṇḍale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रुक्मिण्याम् अस्य मूढस्य प्रार्थनासीन् मुमूर्षतः न च तां प्राप्तवान् मूढः शूद्रो वेदश्रुतिं यथा
rukmiṇyām asya mūḍhasya prārthanāsīn mumūrṣataḥ na ca tāṃ prāptavān mūḍhaḥ śūdro vedaśrutiṃ yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमादि ततः सर्वे सहितास् ते नराधिपाः वासुदेववचः श्रुत्वा चेदिराजं व्यगर्हयन्
evamādi tataḥ sarve sahitās te narādhipāḥ vāsudevavacaḥ śrutvā cedirājaṃ vyagarhayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तद् वचनं श्रुत्वा शिशुपालः प्रतापवान् जहास स्वनवद् धासं प्रहस्येदम् उवाच ह
tatas tad vacanaṃ śrutvā śiśupālaḥ pratāpavān jahāsa svanavad dhāsaṃ prahasyedam uvāca ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मत्पूर्वां रुक्मिणीं कृष्ण संसत्सु परिकीर्तयन् विशेषतः पार्थिवेषु व्रीडां न कुरुषे कथम्
matpūrvāṃ rukmiṇīṃ kṛṣṇa saṃsatsu parikīrtayan viśeṣataḥ pārthiveṣu vrīḍāṃ na kuruṣe katham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्यमानो हि कः सत्सु पुरुषः परिकीर्तयेत् अन्यपूर्वां स्त्रियं जातु त्वद् अन्यो मधुसूदन
manyamāno hi kaḥ satsu puruṣaḥ parikīrtayet anyapūrvāṃ striyaṃ jātu tvad anyo madhusūdana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षम वा यदि ते श्रद्धा मा वा कृष्ण मम क्षम क्रुद्धाद् वापि प्रसन्नाद् वा किं मे त्वत्तो भविष्यति
kṣama vā yadi te śraddhā mā vā kṛṣṇa mama kṣama kruddhād vāpi prasannād vā kiṃ me tvatto bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा ब्रुवत एवास्य भगवान् मधुसूदनः व्यपाहरच् छिरः क्रुद्धश् चक्रेणामित्रकर्षणः स पपात महाबाहुर् वज्राहत इवाचलः
tathā bruvata evāsya bhagavān madhusūdanaḥ vyapāharac chiraḥ kruddhaś cakreṇāmitrakarṣaṇaḥ sa papāta mahābāhur vajrāhata ivācalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततश् चेदिपतेर् देहात् तेजो ऽग्र्यं ददृशुर् नृपाः उत्पतन्तं महाराज गगनाद् इव भास्करम्
tataś cedipater dehāt tejo 'gryaṃ dadṛśur nṛpāḥ utpatantaṃ mahārāja gaganād iva bhāskaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः कमलपत्राक्षं कृष्णं लोकनमस्कृतम् ववन्दे तत् तदा तेजो विवेश च नराधिप
tataḥ kamalapatrākṣaṃ kṛṣṇaṃ lokanamaskṛtam vavande tat tadā tejo viveśa ca narādhipa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् अद्भुतम् अमन्यन्त दृष्ट्वा सर्वे महीक्षितः यद् विवेश महाबाहुं तत् तेजः पुरुषोत्तमम्
tad adbhutam amanyanta dṛṣṭvā sarve mahīkṣitaḥ yad viveśa mahābāhuṃ tat tejaḥ puruṣottamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनभ्रे प्रववर्ष द्यौः पपात ज्वलिताशनिः कृष्णेन निहते चैद्ये चचाल च वसुंधरा
anabhre pravavarṣa dyauḥ papāta jvalitāśaniḥ kṛṣṇena nihate caidye cacāla ca vasuṃdharā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः के चिन् महीपाला नाब्रुवंस् तत्र किं चन अतीतवाक्पथे काले प्रेक्षमाणा जनार्दनम्
tataḥ ke cin mahīpālā nābruvaṃs tatra kiṃ cana atītavākpathe kāle prekṣamāṇā janārdanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हस्तैर् हस्ताग्रम् अपरे प्रत्यपीषन्न् अमर्षिताः अपरे दशनैर् ओष्ठान् अदशन् क्रोधमूर्छिताः
hastair hastāgram apare pratyapīṣann amarṣitāḥ apare daśanair oṣṭhān adaśan krodhamūrchitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रहस् तु के चिद् वार्ष्णेयं प्रशशंसुर् नराधिपाः के चिद् एव तु संरब्धा मध्यस्थास् त्व् अपरे ऽभवन्
rahas tu ke cid vārṣṇeyaṃ praśaśaṃsur narādhipāḥ ke cid eva tu saṃrabdhā madhyasthās tv apare 'bhavan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रहृष्टाः केशवं जग्मुः संस्तुवन्तो महर्षयः ब्राह्मणाश् च महात्मानः पार्थिवाश् च महाबलाः
prahṛṣṭāḥ keśavaṃ jagmuḥ saṃstuvanto maharṣayaḥ brāhmaṇāś ca mahātmānaḥ pārthivāś ca mahābalāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाण्डवस् त्व् अब्रवीद् भ्रातॄन् सत्कारेण महीपतिम् दमघोषात्मजं वीरं संसाधयत मा चिरम् तथा च कृतवन्तस् ते भ्रातुर् वै शासनं तदा
pāṇḍavas tv abravīd bhrātṝn satkāreṇa mahīpatim damaghoṣātmajaṃ vīraṃ saṃsādhayata mā ciram tathā ca kṛtavantas te bhrātur vai śāsanaṃ tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चेदीनाम् आधिपत्ये च पुत्रम् अस्य महीपतिम् अभ्यषिञ्चत् तदा पार्थः सह तैर् वसुधाधिपैः
cedīnām ādhipatye ca putram asya mahīpatim abhyaṣiñcat tadā pārthaḥ saha tair vasudhādhipaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स कुरुराजस्य क्रतुः सर्वसमृद्धिमान् यूनां प्रीतिकरो राजन् संबभौ विपुलौजसः
tataḥ sa kururājasya kratuḥ sarvasamṛddhimān yūnāṃ prītikaro rājan saṃbabhau vipulaujasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शान्तविघ्नः सुखारम्भः प्रभूतधनधान्यवान् अन्नवान् बहुभक्ष्यश् च केशवेन सुरक्षितः
śāntavighnaḥ sukhārambhaḥ prabhūtadhanadhānyavān annavān bahubhakṣyaś ca keśavena surakṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समापयाम् आस च तं राजसूयं महाक्रतुम् तं तु यज्ञं महाबाहुर् आ समाप्तेर् जनार्दनः ररक्ष भगवाञ् शौरिः शार्ङ्गचक्रगदाधरः
samāpayām āsa ca taṃ rājasūyaṃ mahākratum taṃ tu yajñaṃ mahābāhur ā samāpter janārdanaḥ rarakṣa bhagavāñ śauriḥ śārṅgacakragadādharaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् त्व् अवभृथस्नातं धर्मराजं युधिष्ठिरम् समस्तं पार्थिवं क्षत्रम् अभिगम्येदम् अब्रवीत्
tatas tv avabhṛthasnātaṃ dharmarājaṃ yudhiṣṭhiram samastaṃ pārthivaṃ kṣatram abhigamyedam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिष्ट्या वर्धसि धर्मज्ञ साम्राज्यं प्राप्तवान् विभो आजमीढाजमीढानां यशः संवर्धितं त्वया कर्मणैतेन राजेन्द्र धर्मश् च सुमहान् कृतः
diṣṭyā vardhasi dharmajña sāmrājyaṃ prāptavān vibho ājamīḍhājamīḍhānāṃ yaśaḥ saṃvardhitaṃ tvayā karmaṇaitena rājendra dharmaś ca sumahān kṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आपृच्छामो नरव्याघ्र सर्वकामैः सुपूजिताः स्वराष्ट्राणि गमिष्यामस् तद् अनुज्ञातुम् अर्हसि
āpṛcchāmo naravyāghra sarvakāmaiḥ supūjitāḥ svarāṣṭrāṇi gamiṣyāmas tad anujñātum arhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुत्वा तु वचनं राज्ञां धर्मराजो युधिष्ठिरः यथार्हं पूज्य नृपतीन् भ्रातॄन् सर्वान् उवाच ह
śrutvā tu vacanaṃ rājñāṃ dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ yathārhaṃ pūjya nṛpatīn bhrātṝn sarvān uvāca ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजानः सर्व एवैते प्रीत्यास्मान् समुपागताः प्रस्थिताः स्वानि राष्ट्राणि माम् आपृच्छ्य परंतपाः ते ऽनुव्रजत भद्रं वो विषयान्तं नृपोत्तमान्
rājānaḥ sarva evaite prītyāsmān samupāgatāḥ prasthitāḥ svāni rāṣṭrāṇi mām āpṛcchya paraṃtapāḥ te 'nuvrajata bhadraṃ vo viṣayāntaṃ nṛpottamān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भ्रातुर् वचनम् आज्ञाय पाण्डवा धर्मचारिणः यथार्हं नृपमुख्यांस् तान् एकैकं समनुव्रजन्
bhrātur vacanam ājñāya pāṇḍavā dharmacāriṇaḥ yathārhaṃ nṛpamukhyāṃs tān ekaikaṃ samanuvrajan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विराटम् अन्वयात् तूर्णं धृष्टद्युम्नः प्रतापवान् धनंजयो यज्ञसेनं महात्मानं महारथः
virāṭam anvayāt tūrṇaṃ dhṛṣṭadyumnaḥ pratāpavān dhanaṃjayo yajñasenaṃ mahātmānaṃ mahārathaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भीष्मं च धृतराष्ट्रं च भीमसेनो महाबलः द्रोणं च ससुतं वीरं सहदेवो महारथः
bhīṣmaṃ ca dhṛtarāṣṭraṃ ca bhīmaseno mahābalaḥ droṇaṃ ca sasutaṃ vīraṃ sahadevo mahārathaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नकुलः सुबलं राजन् सहपुत्रं समन्वयात् द्रौपदेयाः ससौभद्राः पार्वतीयान् महीपतीन्
nakulaḥ subalaṃ rājan sahaputraṃ samanvayāt draupadeyāḥ sasaubhadrāḥ pārvatīyān mahīpatīn
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्वगच्छंस् तथैवान्यान् क्षत्रियान् क्षत्रियर्षभाः एवं संपूजितास् ते वै जग्मुर् विप्राश् च सर्वशः
anvagacchaṃs tathaivānyān kṣatriyān kṣatriyarṣabhāḥ evaṃ saṃpūjitās te vai jagmur viprāś ca sarvaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गतेषु पार्थिवेन्द्रेषु सर्वेषु भरतर्षभ युधिष्ठिरम् उवाचेदं वासुदेवः प्रतापवान्
gateṣu pārthivendreṣu sarveṣu bharatarṣabha yudhiṣṭhiram uvācedaṃ vāsudevaḥ pratāpavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आपृच्छे त्वां गमिष्यामि द्वारकां कुरुनन्दन राजसूयं क्रतुश्रेष्ठं दिष्ट्या त्वं प्राप्तवान् असि
āpṛcche tvāṃ gamiṣyāmi dvārakāṃ kurunandana rājasūyaṃ kratuśreṣṭhaṃ diṣṭyā tvaṃ prāptavān asi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् उवाचैवम् उक्तस् तु धर्मराण् मधुसूदनम् तव प्रसादाद् गोविन्द प्राप्तवान् अस्मि वै क्रतुम्
tam uvācaivam uktas tu dharmarāṇ madhusūdanam tava prasādād govinda prāptavān asmi vai kratum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समस्तं पार्थिवं क्षत्रं त्वत्प्रसादाद् वशानुगम् उपादाय बलिं मुख्यं माम् एव समुपस्थितम्
samastaṃ pārthivaṃ kṣatraṃ tvatprasādād vaśānugam upādāya baliṃ mukhyaṃ mām eva samupasthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न वयं त्वाम् ऋते वीर रंस्यामेह कथं चन अवश्यं चापि गन्तव्या त्वया द्वारवती पुरी
na vayaṃ tvām ṛte vīra raṃsyāmeha kathaṃ cana avaśyaṃ cāpi gantavyā tvayā dvāravatī purī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्तः स धर्मात्मा युधिष्ठिरसहायवान् अभिगम्याब्रवीत् प्रीतः पृथां पृथुयशा हरिः
evam uktaḥ sa dharmātmā yudhiṣṭhirasahāyavān abhigamyābravīt prītaḥ pṛthāṃ pṛthuyaśā hariḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साम्राज्यं समनुप्राप्ताः पुत्रास् ते ऽद्य पितृष्वसः सिद्धार्था वसुमन्तश् च सा त्वं प्रीतिम् अवाप्नुहि
sāmrājyaṃ samanuprāptāḥ putrās te 'dya pitṛṣvasaḥ siddhārthā vasumantaś ca sā tvaṃ prītim avāpnuhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुज्ञातस् त्वया चाहं द्वारकां गन्तुम् उत्सहे सुभद्रां द्रौपदीं चैव सभाजयत केशवः
anujñātas tvayā cāhaṃ dvārakāṃ gantum utsahe subhadrāṃ draupadīṃ caiva sabhājayata keśavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निष्क्रम्यान्तःपुराच् चैव युधिष्ठिरसहायवान् स्नातश् च कृतजप्यश् च ब्राह्मणान् स्वस्ति वाच्य च
niṣkramyāntaḥpurāc caiva yudhiṣṭhirasahāyavān snātaś ca kṛtajapyaś ca brāhmaṇān svasti vācya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो मेघवरप्रख्यं स्यन्दनं वै सुकल्पितम् योजयित्वा महाराज दारुकः प्रत्युपस्थितः
tato meghavaraprakhyaṃ syandanaṃ vai sukalpitam yojayitvā mahārāja dārukaḥ pratyupasthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपस्थितं रथं दृष्ट्वा तार्क्ष्यप्रवरकेतनम् प्रदक्षिणम् उपावृत्य समारुह्य महामनाः प्रययौ पुण्डरीकाक्षस् ततो द्वारवतीं पुरीम्
upasthitaṃ rathaṃ dṛṣṭvā tārkṣyapravaraketanam pradakṣiṇam upāvṛtya samāruhya mahāmanāḥ prayayau puṇḍarīkākṣas tato dvāravatīṃ purīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं पद्भ्याम् अनुवव्राज धर्मराजो युधिष्ठिरः भ्रातृभिः सहितः श्रीमान् वासुदेवं महाबलम्
taṃ padbhyām anuvavrāja dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ bhrātṛbhiḥ sahitaḥ śrīmān vāsudevaṃ mahābalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो मुहूर्तं संगृह्य स्यन्दनप्रवरं हरिः अब्रवीत् पुण्डरीकाक्षः कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम्
tato muhūrtaṃ saṃgṛhya syandanapravaraṃ hariḥ abravīt puṇḍarīkākṣaḥ kuntīputraṃ yudhiṣṭhiram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अप्रमत्तः स्थितो नित्यं प्रजाः पाहि विशां पते पर्जन्यम् इव भूतानि महाद्रुमम् इवाण्डजाः बान्धवास् त्वोपजीवन्तु सहस्राक्षम् इवामराः
apramattaḥ sthito nityaṃ prajāḥ pāhi viśāṃ pate parjanyam iva bhūtāni mahādrumam ivāṇḍajāḥ bāndhavās tvopajīvantu sahasrākṣam ivāmarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्वा परस्परेणैवं संविदं कृष्णपाण्डवौ अन्योन्यं समनुज्ञाप्य जग्मतुः स्वगृहान् प्रति
kṛtvā paraspareṇaivaṃ saṃvidaṃ kṛṣṇapāṇḍavau anyonyaṃ samanujñāpya jagmatuḥ svagṛhān prati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गते द्वारवतीं कृष्णे सात्वतप्रवरे नृप एको दुर्योधनो राजा शकुनिश् चापि सौबलः तस्यां सभायां दिव्यायाम् ऊषतुस् तौ नरर्षभौ
gate dvāravatīṃ kṛṣṇe sātvatapravare nṛpa eko duryodhano rājā śakuniś cāpi saubalaḥ tasyāṃ sabhāyāṃ divyāyām ūṣatus tau nararṣabhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.