Library·Mahābhārata (critical edition)·2·2.43
वैशंपायन उवाच वसन् दुर्योधनस् तस्यां सभायां भरतर्षभ शनैर् ददर्श तां सर्वां सभां शकुनिना सह
vaiśaṃpāyana uvāca vasan duryodhanas tasyāṃ sabhāyāṃ bharatarṣabha śanair dadarśa tāṃ sarvāṃ sabhāṃ śakuninā saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यां दिव्यान् अभिप्रायान् ददर्श कुरुनन्दनः न दृष्टपूर्वा ये तेन नगरे नागसाह्वये
tasyāṃ divyān abhiprāyān dadarśa kurunandanaḥ na dṛṣṭapūrvā ye tena nagare nāgasāhvaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स कदा चित् सभामध्ये धार्तराष्ट्रो महीपतिः स्फाटिकं तलम् आसाद्य जलम् इत्य् अभिशङ्कया
sa kadā cit sabhāmadhye dhārtarāṣṭro mahīpatiḥ sphāṭikaṃ talam āsādya jalam ity abhiśaṅkayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्ववस्त्रोत्कर्षणं राजा कृतवान् बुद्धिमोहितः दुर्मना विमुखश् चैव परिचक्राम तां सभाम्
svavastrotkarṣaṇaṃ rājā kṛtavān buddhimohitaḥ durmanā vimukhaś caiva paricakrāma tāṃ sabhām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स्फाटिकतोयां वै स्फाटिकाम्बुजशोभिताम् वापीं मत्वा स्थलम् इति सवासाः प्रापतज् जले
tataḥ sphāṭikatoyāṃ vai sphāṭikāmbujaśobhitām vāpīṃ matvā sthalam iti savāsāḥ prāpataj jale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जले निपतितं दृष्ट्वा किंकरा जहसुर् भृशम् वासांसि च शुभान्य् अस्मै प्रददू राजशासनात्
jale nipatitaṃ dṛṣṭvā kiṃkarā jahasur bhṛśam vāsāṃsi ca śubhāny asmai pradadū rājaśāsanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथागतं तु तं दृष्ट्वा भीमसेनो महाबलः अर्जुनश् च यमौ चोभौ सर्वे ते प्राहसंस् तदा
tathāgataṃ tu taṃ dṛṣṭvā bhīmaseno mahābalaḥ arjunaś ca yamau cobhau sarve te prāhasaṃs tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नामर्षयत् ततस् तेषाम् अवहासम् अमर्षणः आकारं रक्षमाणस् तु न स तान् समुदैक्षत
nāmarṣayat tatas teṣām avahāsam amarṣaṇaḥ ākāraṃ rakṣamāṇas tu na sa tān samudaikṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनर् वसनम् उत्क्षिप्य प्रतरिष्यन्न् इव स्थलम् आरुरोह ततः सर्वे जहसुस् ते पुनर् जनाः
punar vasanam utkṣipya pratariṣyann iva sthalam āruroha tataḥ sarve jahasus te punar janāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वारं च विवृताकारं ललाटेन समाहनत् संवृतं चेति मन्वानो द्वारदेशाद् उपारमत्
dvāraṃ ca vivṛtākāraṃ lalāṭena samāhanat saṃvṛtaṃ ceti manvāno dvāradeśād upāramat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं प्रलम्भान् विविधान् प्राप्य तत्र विशां पते पाण्डवेयाभ्यनुज्ञातस् ततो दुर्योधनो नृपः
evaṃ pralambhān vividhān prāpya tatra viśāṃ pate pāṇḍaveyābhyanujñātas tato duryodhano nṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अप्रहृष्टेन मनसा राजसूये महाक्रतौ प्रेक्ष्य ताम् अद्भुताम् ऋद्धिं जगाम गजसाह्वयम्
aprahṛṣṭena manasā rājasūye mahākratau prekṣya tām adbhutām ṛddhiṃ jagāma gajasāhvayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाण्डवश्रीप्रतप्तस्य ध्यानग्लानस्य गच्छतः दुर्योधनस्य नृपतेः पापा मतिर् अजायत
pāṇḍavaśrīprataptasya dhyānaglānasya gacchataḥ duryodhanasya nṛpateḥ pāpā matir ajāyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पार्थान् सुमनसो दृष्ट्वा पार्थिवांश् च वशानुगान् कृत्स्नं चापि हितं लोकम् आकुमारं कुरूद्वह
pārthān sumanaso dṛṣṭvā pārthivāṃś ca vaśānugān kṛtsnaṃ cāpi hitaṃ lokam ākumāraṃ kurūdvaha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महिमानं परं चापि पाण्डवानां महात्मनाम् दुर्योधनो धार्तराष्ट्रो विवर्णः समपद्यत
mahimānaṃ paraṃ cāpi pāṇḍavānāṃ mahātmanām duryodhano dhārtarāṣṭro vivarṇaḥ samapadyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तु गच्छन्न् अनेकाग्रः सभाम् एवानुचिन्तयन् श्रियं च ताम् अनुपमां धर्मराजस्य धीमतः
sa tu gacchann anekāgraḥ sabhām evānucintayan śriyaṃ ca tām anupamāṃ dharmarājasya dhīmataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रमत्तो धृतराष्ट्रस्य पुत्रो दुर्योधनस् तदा नाभ्यभाषत् सुबलजं भाषमाणं पुनः पुनः
pramatto dhṛtarāṣṭrasya putro duryodhanas tadā nābhyabhāṣat subalajaṃ bhāṣamāṇaṃ punaḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनेकाग्रं तु तं दृष्ट्वा शकुनिः प्रत्यभाषत दुर्योधन कुतोमूलं निःश्वसन्न् इव गच्छसि
anekāgraṃ tu taṃ dṛṣṭvā śakuniḥ pratyabhāṣata duryodhana kutomūlaṃ niḥśvasann iva gacchasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्योधन उवाच दृष्ट्वेमां पृथिवीं कृत्स्नां युधिष्ठिरवशानुगाम् जिताम् अस्त्रप्रतापेन श्वेताश्वस्य महात्मनः
duryodhana uvāca dṛṣṭvemāṃ pṛthivīṃ kṛtsnāṃ yudhiṣṭhiravaśānugām jitām astrapratāpena śvetāśvasya mahātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं च यज्ञं तथाभूतं दृष्ट्वा पार्थस्य मातुल यथा शक्रस्य देवेषु तथाभूतं महाद्युते
taṃ ca yajñaṃ tathābhūtaṃ dṛṣṭvā pārthasya mātula yathā śakrasya deveṣu tathābhūtaṃ mahādyute
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमर्षेण सुसंपूर्णो दह्यमानो दिवानिशम् शुचिशुक्रागमे काले शुष्ये तोयम् इवाल्पकम्
amarṣeṇa susaṃpūrṇo dahyamāno divāniśam śuciśukrāgame kāle śuṣye toyam ivālpakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्य सात्वतमुख्येन शिशुपालं निपातितम् न च तत्र पुमान् आसीत् कश् चित् तस्य पदानुगः
paśya sātvatamukhyena śiśupālaṃ nipātitam na ca tatra pumān āsīt kaś cit tasya padānugaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दह्यमाना हि राजानः पाण्डवोत्थेन वह्निना क्षान्तवन्तो ऽपराधं तं को हि तं क्षन्तुम् अर्हति
dahyamānā hi rājānaḥ pāṇḍavotthena vahninā kṣāntavanto 'parādhaṃ taṃ ko hi taṃ kṣantum arhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वासुदेवेन तत् कर्म तथायुक्तं महत् कृतम् सिद्धं च पाण्डवेयानां प्रतापेन महात्मनाम्
vāsudevena tat karma tathāyuktaṃ mahat kṛtam siddhaṃ ca pāṇḍaveyānāṃ pratāpena mahātmanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा हि रत्नान्य् आदाय विविधानि नृपा नृपम् उपतिष्ठन्ति कौन्तेयं वैश्या इव करप्रदाः
tathā hi ratnāny ādāya vividhāni nṛpā nṛpam upatiṣṭhanti kaunteyaṃ vaiśyā iva karapradāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रियं तथाविधां दृष्ट्वा ज्वलन्तीम् इव पाण्डवे अमर्षवशम् आपन्नो दह्ये ऽहम् अतथोचितः
śriyaṃ tathāvidhāṃ dṛṣṭvā jvalantīm iva pāṇḍave amarṣavaśam āpanno dahye 'ham atathocitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वह्निम् एव प्रवेक्ष्यामि भक्षयिष्यामि वा विषम् अपो वापि प्रवेक्ष्यामि न हि शक्ष्यामि जीवितुम्
vahnim eva pravekṣyāmi bhakṣayiṣyāmi vā viṣam apo vāpi pravekṣyāmi na hi śakṣyāmi jīvitum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
को हि नाम पुमांल् लोके मर्षयिष्यति सत्त्ववान् सपत्नान् ऋध्यतो दृष्ट्वा हानिम् आत्मन एव च
ko hi nāma pumāṃl loke marṣayiṣyati sattvavān sapatnān ṛdhyato dṛṣṭvā hānim ātmana eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽहं न स्त्री न चाप्य् अस्त्री न पुमान् नापुमान् अपि यो ऽहं तां मर्षयाम्य् अद्य तादृशीं श्रियम् आगताम्
so 'haṃ na strī na cāpy astrī na pumān nāpumān api yo 'haṃ tāṃ marṣayāmy adya tādṛśīṃ śriyam āgatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ईश्वरत्वं पृथिव्याश् च वसुमत्तां च तादृशीम् यज्ञं च तादृशं दृष्ट्वा मादृशः को न संज्वरेत्
īśvaratvaṃ pṛthivyāś ca vasumattāṃ ca tādṛśīm yajñaṃ ca tādṛśaṃ dṛṣṭvā mādṛśaḥ ko na saṃjvaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अशक्तश् चैक एवाहं ताम् आहर्तुं नृपश्रियम् सहायांश् च न पश्यामि तेन मृत्युं विचिन्तये
aśaktaś caika evāhaṃ tām āhartuṃ nṛpaśriyam sahāyāṃś ca na paśyāmi tena mṛtyuṃ vicintaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दैवम् एव परं मन्ये पौरुषं तु निरर्थकम् दृष्ट्वा कुन्तीसुते शुभ्रां श्रियं ताम् आहृतां तथा
daivam eva paraṃ manye pauruṣaṃ tu nirarthakam dṛṣṭvā kuntīsute śubhrāṃ śriyaṃ tām āhṛtāṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतो यत्नो मया पूर्वं विनाशे तस्य सौबल तच् च सर्वम् अतिक्रम्य स वृद्धो ऽप्स्व् इव पङ्कजम्
kṛto yatno mayā pūrvaṃ vināśe tasya saubala tac ca sarvam atikramya sa vṛddho 'psv iva paṅkajam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन दैवं परं मन्ये पौरुषं तु निरर्थकम् धार्तराष्ट्रा हि हीयन्ते पार्था वर्धन्ति नित्यशः
tena daivaṃ paraṃ manye pauruṣaṃ tu nirarthakam dhārtarāṣṭrā hi hīyante pārthā vardhanti nityaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽहं श्रियं च तां दृष्ट्वा सभां तां च तथाविधाम् रक्षिभिश् चावहासं तं परितप्ये यथाग्निना
so 'haṃ śriyaṃ ca tāṃ dṛṣṭvā sabhāṃ tāṃ ca tathāvidhām rakṣibhiś cāvahāsaṃ taṃ paritapye yathāgninā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स माम् अभ्यनुजानीहि मातुलाद्य सुदुःखितम् अमर्षं च समाविष्टं धृतराष्ट्रे निवेदय
sa mām abhyanujānīhi mātulādya suduḥkhitam amarṣaṃ ca samāviṣṭaṃ dhṛtarāṣṭre nivedaya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.