Library·Mahābhārata (critical edition)·2·2.46
जनमेजय उवाच कथं समभवद् द्यूतं भ्रातॄणां तन् महात्ययम् यत्र तद् व्यसनं प्राप्तं पाण्डवैर् मे पितामहैः
janamejaya uvāca kathaṃ samabhavad dyūtaṃ bhrātṝṇāṃ tan mahātyayam yatra tad vyasanaṃ prāptaṃ pāṇḍavair me pitāmahaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
के च तत्र सभास्तारा राजानो ब्रह्मवित्तम के चैनम् अन्वमोदन्त के चैनं प्रत्यषेधयन्
ke ca tatra sabhāstārā rājāno brahmavittama ke cainam anvamodanta ke cainaṃ pratyaṣedhayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विस्तरेणैतद् इच्छामि कथ्यमानं त्वया द्विज मूलं ह्य् एतद् विनाशस्य पृथिव्या द्विजसत्तम
vistareṇaitad icchāmi kathyamānaṃ tvayā dvija mūlaṃ hy etad vināśasya pṛthivyā dvijasattama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूत उवाच एवम् उक्तस् तदा राज्ञा व्यासशिष्यः प्रतापवान् आचचक्षे यथावृत्तं तत् सर्वं सर्ववेदवित्
sūta uvāca evam uktas tadā rājñā vyāsaśiṣyaḥ pratāpavān ācacakṣe yathāvṛttaṃ tat sarvaṃ sarvavedavit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायन उवाच शृणु मे विस्तरेणेमां कथां भरतसत्तम भूय एव महाराज यदि ते श्रवणे मतिः
vaiśaṃpāyana uvāca śṛṇu me vistareṇemāṃ kathāṃ bharatasattama bhūya eva mahārāja yadi te śravaṇe matiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विदुरस्य मतं ज्ञात्वा धृतराष्ट्रो ऽम्बिकासुतः दुर्योधनम् इदं वाक्यम् उवाच विजने पुनः
vidurasya mataṃ jñātvā dhṛtarāṣṭro 'mbikāsutaḥ duryodhanam idaṃ vākyam uvāca vijane punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अलं द्यूतेन गान्धारे विदुरो न प्रशंसति न ह्य् असौ सुमहाबुद्धिर् अहितं नो वदिष्यति
alaṃ dyūtena gāndhāre viduro na praśaṃsati na hy asau sumahābuddhir ahitaṃ no vadiṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हितं हि परमं मन्ये विदुरो यत् प्रभाषते क्रियतां पुत्र तत् सर्वम् एतन् मन्ये हितं तव
hitaṃ hi paramaṃ manye viduro yat prabhāṣate kriyatāṃ putra tat sarvam etan manye hitaṃ tava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवर्षिर् वासवगुरुर् देवराजाय धीमते यत् प्राह शास्त्रं भगवान् बृहस्पतिर् उदारधीः
devarṣir vāsavagurur devarājāya dhīmate yat prāha śāstraṃ bhagavān bṛhaspatir udāradhīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् वेद विदुरः सर्वं सरहस्यं महाकविः स्थितश् च वचने तस्य सदाहम् अपि पुत्रक
tad veda viduraḥ sarvaṃ sarahasyaṃ mahākaviḥ sthitaś ca vacane tasya sadāham api putraka
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विदुरो वापि मेधावी कुरूणां प्रवरो मतः उद्धवो वा महाबुद्धिर् वृष्णीनाम् अर्चितो नृप
viduro vāpi medhāvī kurūṇāṃ pravaro mataḥ uddhavo vā mahābuddhir vṛṣṇīnām arcito nṛpa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्यूतेन तद् अलं पुत्र द्यूते भेदो हि दृश्यते भेदे विनाशो राज्यस्य तत् पुत्र परिवर्जय
dyūtena tad alaṃ putra dyūte bhedo hi dṛśyate bhede vināśo rājyasya tat putra parivarjaya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पित्रा मात्रा च पुत्रस्य यद् वै कार्यं परं स्मृतम् प्राप्तस् त्वम् असि तत् तात पितृपैतामहं पदम्
pitrā mātrā ca putrasya yad vai kāryaṃ paraṃ smṛtam prāptas tvam asi tat tāta pitṛpaitāmahaṃ padam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधीतवान् कृती शास्त्रे लालितः सततं गृहे भ्रातृज्येष्ठः स्थितो राज्ये विन्दसे किं न शोभनम्
adhītavān kṛtī śāstre lālitaḥ satataṃ gṛhe bhrātṛjyeṣṭhaḥ sthito rājye vindase kiṃ na śobhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पृथग्जनैर् अलभ्यं यद् भोजनाच्छादनं परम् तत् प्राप्तो ऽसि महाबाहो कस्माच् छोचसि पुत्रक
pṛthagjanair alabhyaṃ yad bhojanācchādanaṃ param tat prāpto 'si mahābāho kasmāc chocasi putraka
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्फीतं राष्ट्रं महाबाहो पितृपैतामहं महत् नित्यम् आज्ञापयन् भासि दिवि देवेश्वरो यथा
sphītaṃ rāṣṭraṃ mahābāho pitṛpaitāmahaṃ mahat nityam ājñāpayan bhāsi divi deveśvaro yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य ते विदितप्रज्ञ शोकमूलम् इदं कथम् समुत्थितं दुःखतरं तन् मे शंसितुम् अर्हसि
tasya te viditaprajña śokamūlam idaṃ katham samutthitaṃ duḥkhataraṃ tan me śaṃsitum arhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्योधन उवाच अश्नाम्य् आच्छादयामीति प्रपश्यन् पापपूरुषः नामर्षं कुरुते यस् तु पुरुषः सो ऽधमः स्मृतः
duryodhana uvāca aśnāmy ācchādayāmīti prapaśyan pāpapūruṣaḥ nāmarṣaṃ kurute yas tu puruṣaḥ so 'dhamaḥ smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न मां प्रीणाति राजेन्द्र लक्ष्मीः साधारणा विभो ज्वलिताम् इव कौन्तेये श्रियं दृष्ट्वा च विव्यथे
na māṃ prīṇāti rājendra lakṣmīḥ sādhāraṇā vibho jvalitām iva kaunteye śriyaṃ dṛṣṭvā ca vivyathe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वां हि पृथिवीं दृष्ट्वा युधिष्ठिरवशानुगाम् स्थिरो ऽस्मि यो ऽहं जीवामि दुःखाद् एतद् ब्रवीमि ते
sarvāṃ hi pṛthivīṃ dṛṣṭvā yudhiṣṭhiravaśānugām sthiro 'smi yo 'haṃ jīvāmi duḥkhād etad bravīmi te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आवर्जिता इवाभान्ति निघ्नाश् चैत्रकिकौकुराः कारस्करा लोहजङ्घा युधिष्ठिरनिवेशने
āvarjitā ivābhānti nighnāś caitrakikaukurāḥ kāraskarā lohajaṅghā yudhiṣṭhiraniveśane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हिमवत्सागरानूपाः सर्वरत्नाकरास् तथा अन्त्याः सर्वे पर्युदस्ता युधिष्ठिरनिवेशने
himavatsāgarānūpāḥ sarvaratnākarās tathā antyāḥ sarve paryudastā yudhiṣṭhiraniveśane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्येष्ठो ऽयम् इति मां मत्वा श्रेष्ठश् चेति विशां पते युधिष्ठिरेण सत्कृत्य युक्तो रत्नपरिग्रहे
jyeṣṭho 'yam iti māṃ matvā śreṣṭhaś ceti viśāṃ pate yudhiṣṭhireṇa satkṛtya yukto ratnaparigrahe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपस्थितानां रत्नानां श्रेष्ठानाम् अर्घहारिणाम् नादृश्यत परः प्रान्तो नापरस् तत्र भारत
upasthitānāṃ ratnānāṃ śreṣṭhānām arghahāriṇām nādṛśyata paraḥ prānto nāparas tatra bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न मे हस्तः समभवद् वसु तत् प्रतिगृह्णतः प्रातिष्ठन्त मयि श्रान्ते गृह्य दूराहृतं वसु
na me hastaḥ samabhavad vasu tat pratigṛhṇataḥ prātiṣṭhanta mayi śrānte gṛhya dūrāhṛtaṃ vasu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतां बिन्दुसरोरत्नैर् मयेन स्फाटिकच्छदाम् अपश्यं नलिनीं पूर्णाम् उदकस्येव भारत
kṛtāṃ bindusaroratnair mayena sphāṭikacchadām apaśyaṃ nalinīṃ pūrṇām udakasyeva bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वस्त्रम् उत्कर्षति मयि प्राहसत् स वृकोदरः शत्रोर् ऋद्धिविशेषेण विमूढं रत्नवर्जितम्
vastram utkarṣati mayi prāhasat sa vṛkodaraḥ śatror ṛddhiviśeṣeṇa vimūḍhaṃ ratnavarjitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र स्म यदि शक्तः स्यां पातयेयं वृकोदरम् सपत्नेनावहासो हि स मां दहति भारत
tatra sma yadi śaktaḥ syāṃ pātayeyaṃ vṛkodaram sapatnenāvahāso hi sa māṃ dahati bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनश् च तादृशीम् एव वापीं जलजशालिनीम् मत्वा शिलासमां तोये पतितो ऽस्मि नराधिप
punaś ca tādṛśīm eva vāpīṃ jalajaśālinīm matvā śilāsamāṃ toye patito 'smi narādhipa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र मां प्राहसत् कृष्णः पार्थेन सह सस्वनम् द्रौपदी च सह स्त्रीभिर् व्यथयन्ती मनो मम
tatra māṃ prāhasat kṛṣṇaḥ pārthena saha sasvanam draupadī ca saha strībhir vyathayantī mano mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्लिन्नवस्त्रस्य च जले किंकरा राजचोदिताः ददुर् वासांसि मे ऽन्यानि तच् च दुःखतरं मम
klinnavastrasya ca jale kiṃkarā rājacoditāḥ dadur vāsāṃsi me 'nyāni tac ca duḥkhataraṃ mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रलम्भं च शृणुष्वान्यं गदतो मे नराधिप अद्वारेण विनिर्गच्छन् द्वारसंस्थानरूपिणा अभिहत्य शिलां भूयो ललाटेनास्मि विक्षतः
pralambhaṃ ca śṛṇuṣvānyaṃ gadato me narādhipa advāreṇa vinirgacchan dvārasaṃsthānarūpiṇā abhihatya śilāṃ bhūyo lalāṭenāsmi vikṣataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र मां यमजौ दूराद् आलोक्य ललितौ किल बाहुभिः परिगृह्णीतां शोचन्तौ सहिताव् उभौ
tatra māṃ yamajau dūrād ālokya lalitau kila bāhubhiḥ parigṛhṇītāṃ śocantau sahitāv ubhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उवाच सहदेवस् तु तत्र मां विस्मयन्न् इव इदं द्वारम् इतो गच्छ राजन्न् इति पुनः पुनः
uvāca sahadevas tu tatra māṃ vismayann iva idaṃ dvāram ito gaccha rājann iti punaḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नामधेयानि रत्नानां पुरस्तान् न श्रुतानि मे यानि दृष्टानि मे तस्यां मनस् तपति तच् च मे
nāmadheyāni ratnānāṃ purastān na śrutāni me yāni dṛṣṭāni me tasyāṃ manas tapati tac ca me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.