Library·Mahābhārata (critical edition)·2·2.48
दुर्योधन उवाच दायं तु तस्मै विविधं शृणु मे गदतो ऽनघ यज्ञार्थं राजभिर् दत्तं महान्तं धनसंचयम्
duryodhana uvāca dāyaṃ tu tasmai vividhaṃ śṛṇu me gadato 'nagha yajñārthaṃ rājabhir dattaṃ mahāntaṃ dhanasaṃcayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेरुमन्दरयोर् मध्ये शैलोदाम् अभितो नदीम् ये ते कीचकवेणूनां छायां रम्याम् उपासते
merumandarayor madhye śailodām abhito nadīm ye te kīcakaveṇūnāṃ chāyāṃ ramyām upāsate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
खशा एकाशनाज्योहाः प्रदरा दीर्घवेणवः पशुपाश् च कुणिन्दाश् च तङ्गणाः परतङ्गणाः
khaśā ekāśanājyohāḥ pradarā dīrghaveṇavaḥ paśupāś ca kuṇindāś ca taṅgaṇāḥ parataṅgaṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते वै पिपीलिकं नाम वरदत्तं पिपीलिकैः जातरूपं द्रोणमेयम् अहार्षुः पुञ्जशो नृपाः
te vai pipīlikaṃ nāma varadattaṃ pipīlikaiḥ jātarūpaṃ droṇameyam ahārṣuḥ puñjaśo nṛpāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृष्णांल् ललामांश् चमराञ् शुक्लांश् चान्याञ् शशिप्रभान् हिमवत्पुष्पजं चैव स्वादु क्षौद्रं तथा बहु
kṛṣṇāṃl lalāmāṃś camarāñ śuklāṃś cānyāñ śaśiprabhān himavatpuṣpajaṃ caiva svādu kṣaudraṃ tathā bahu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तरेभ्यः कुरुभ्यश् चाप्य् अपोढं माल्यम् अम्बुभिः उत्तराद् अपि कैलासाद् ओषधीः सुमहाबलाः
uttarebhyaḥ kurubhyaś cāpy apoḍhaṃ mālyam ambubhiḥ uttarād api kailāsād oṣadhīḥ sumahābalāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पार्वतीया बलिं चान्यम् आहृत्य प्रणताः स्थिताः अजातशत्रोर् नृपतेर् द्वारि तिष्ठन्ति वारिताः
pārvatīyā baliṃ cānyam āhṛtya praṇatāḥ sthitāḥ ajātaśatror nṛpater dvāri tiṣṭhanti vāritāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये परार्धे हिमवतः सूर्योदयगिरौ नृपाः वारिषेणसमुद्रान्ते लोहित्यम् अभितश् च ये फलमूलाशना ये च किराताश् चर्मवाससः
ye parārdhe himavataḥ sūryodayagirau nṛpāḥ vāriṣeṇasamudrānte lohityam abhitaś ca ye phalamūlāśanā ye ca kirātāś carmavāsasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चन्दनागुरुकाष्ठानां भारान् कालीयकस्य च चर्मरत्नसुवर्णानां गन्धानां चैव राशयः
candanāgurukāṣṭhānāṃ bhārān kālīyakasya ca carmaratnasuvarṇānāṃ gandhānāṃ caiva rāśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कैरातिकानाम् अयुतं दासीनां च विशां पते आहृत्य रमणीयार्थान् दूरजान् मृगपक्षिणः
kairātikānām ayutaṃ dāsīnāṃ ca viśāṃ pate āhṛtya ramaṇīyārthān dūrajān mṛgapakṣiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निचितं पर्वतेभ्यश् च हिरण्यं भूरिवर्चसम् बलिं च कृत्स्नम् आदाय द्वारि तिष्ठन्ति वारिताः
nicitaṃ parvatebhyaś ca hiraṇyaṃ bhūrivarcasam baliṃ ca kṛtsnam ādāya dvāri tiṣṭhanti vāritāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कायव्या दरदा दार्वाः शूरा वैयमकास् तथा औदुम्बरा दुर्विभागाः पारदा बाह्लिकैः सह
kāyavyā daradā dārvāḥ śūrā vaiyamakās tathā audumbarā durvibhāgāḥ pāradā bāhlikaiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काश्मीराः कुन्दमानाश् च पौरका हंसकायनाः शिबित्रिगर्तयौधेया राजन्या मद्रकेकयाः
kāśmīrāḥ kundamānāś ca paurakā haṃsakāyanāḥ śibitrigartayaudheyā rājanyā madrakekayāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अम्बष्ठाः कौकुरास् तार्क्ष्या वस्त्रपाः पह्लवैः सह वसातयः समौलेयाः सह क्षुद्रकमालवैः
ambaṣṭhāḥ kaukurās tārkṣyā vastrapāḥ pahlavaiḥ saha vasātayaḥ samauleyāḥ saha kṣudrakamālavaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शौण्डिकाः कुक्कुराश् चैव शकाश् चैव विशां पते अङ्गा वङ्गाश् च पुण्ड्राश् च शानवत्या गयास् तथा
śauṇḍikāḥ kukkurāś caiva śakāś caiva viśāṃ pate aṅgā vaṅgāś ca puṇḍrāś ca śānavatyā gayās tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुजातयः श्रेणिमन्तः श्रेयांसः शस्त्रपाणयः आहार्षुः क्षत्रिया वित्तं शतशो ऽजातशत्रवे
sujātayaḥ śreṇimantaḥ śreyāṃsaḥ śastrapāṇayaḥ āhārṣuḥ kṣatriyā vittaṃ śataśo 'jātaśatrave
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वङ्गाः कलिङ्गपतयस् ताम्रलिप्ताः सपुण्ड्रकाः दुकूलं कौशिकं चैव पत्रोर्णं प्रावरान् अपि
vaṅgāḥ kaliṅgapatayas tāmraliptāḥ sapuṇḍrakāḥ dukūlaṃ kauśikaṃ caiva patrorṇaṃ prāvarān api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र स्म द्वारपालैस् ते प्रोच्यन्ते राजशासनात् कृतकाराः सुबलयस् ततो द्वारम् अवाप्स्यथ
tatra sma dvārapālais te procyante rājaśāsanāt kṛtakārāḥ subalayas tato dvāram avāpsyatha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ईषादन्तान् हेमकक्षान् पद्मवर्णान् कुथावृतान् शैलाभान् नित्यमत्तांश् च अभितः काम्यकं सरः
īṣādantān hemakakṣān padmavarṇān kuthāvṛtān śailābhān nityamattāṃś ca abhitaḥ kāmyakaṃ saraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दत्त्वैकैको दशशतान् कुञ्जरान् कवचावृतान् क्षमावतः कुलीनांश् च द्वारेण प्राविशंस् ततः
dattvaikaiko daśaśatān kuñjarān kavacāvṛtān kṣamāvataḥ kulīnāṃś ca dvāreṇa prāviśaṃs tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एते चान्ये च बहवो गणा दिग्भ्यः समागताः अन्यैश् चोपाहृतान्य् अत्र रत्नानीह महात्मभिः
ete cānye ca bahavo gaṇā digbhyaḥ samāgatāḥ anyaiś copāhṛtāny atra ratnānīha mahātmabhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजा चित्ररथो नाम गन्धर्वो वासवानुगः शतानि चत्वार्य् अददद् धयानां वातरंहसाम्
rājā citraratho nāma gandharvo vāsavānugaḥ śatāni catvāry adadad dhayānāṃ vātaraṃhasām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुम्बुरुस् तु प्रमुदितो गन्धर्वो वाजिनां शतम् आम्रपत्रसवर्णानाम् अददद् धेममालिनाम्
tumburus tu pramudito gandharvo vājināṃ śatam āmrapatrasavarṇānām adadad dhemamālinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृती तु राजा कौरव्य शूकराणां विशां पते अददद् गजरत्नानां शतानि सुबहून्य् अपि
kṛtī tu rājā kauravya śūkarāṇāṃ viśāṃ pate adadad gajaratnānāṃ śatāni subahūny api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विराटेन तु मत्स्येन बल्यर्थं हेममालिनाम् कुञ्जराणां सहस्रे द्वे मत्तानां समुपाहृते
virāṭena tu matsyena balyarthaṃ hemamālinām kuñjarāṇāṃ sahasre dve mattānāṃ samupāhṛte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पांशुराष्ट्राद् वसुदानो राजा षड्विंशतिं गजान् अश्वानां च सहस्रे द्वे राजन् काञ्चनमालिनाम्
pāṃśurāṣṭrād vasudāno rājā ṣaḍviṃśatiṃ gajān aśvānāṃ ca sahasre dve rājan kāñcanamālinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जवसत्त्वोपपन्नानां वयःस्थानां नराधिप बलिं च कृत्स्नम् आदाय पाण्डवेभ्यो न्यवेदयत्
javasattvopapannānāṃ vayaḥsthānāṃ narādhipa baliṃ ca kṛtsnam ādāya pāṇḍavebhyo nyavedayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यज्ञसेनेन दासीनां सहस्राणि चतुर्दश दासानाम् अयुतं चैव सदाराणां विशां पते
yajñasenena dāsīnāṃ sahasrāṇi caturdaśa dāsānām ayutaṃ caiva sadārāṇāṃ viśāṃ pate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गजयुक्ता महाराज रथाः षड्विंशतिस् तथा राज्यं च कृत्स्नं पार्थेभ्यो यज्ञार्थं वै निवेदितम्
gajayuktā mahārāja rathāḥ ṣaḍviṃśatis tathā rājyaṃ ca kṛtsnaṃ pārthebhyo yajñārthaṃ vai niveditam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समुद्रसारं वैडूर्यं मुक्ताः शङ्खांस् तथैव च शतशश् च कुथांस् तत्र सिंहलाः समुपाहरन्
samudrasāraṃ vaiḍūryaṃ muktāḥ śaṅkhāṃs tathaiva ca śataśaś ca kuthāṃs tatra siṃhalāḥ samupāharan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संवृता मणिचीरैस् तु श्यामास् ताम्रान्तलोचनाः तान् गृहीत्वा नरास् तत्र द्वारि तिष्ठन्ति वारिताः
saṃvṛtā maṇicīrais tu śyāmās tāmrāntalocanāḥ tān gṛhītvā narās tatra dvāri tiṣṭhanti vāritāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रीत्यर्थं ब्राह्मणाश् चैव क्षत्रियाश् च विनिर्जिताः उपाजह्रुर् विशश् चैव शूद्राः शुश्रूषवो ऽपि च प्रीत्या च बहुमानाच् च अभ्यगच्छन् युधिष्ठिरम्
prītyarthaṃ brāhmaṇāś caiva kṣatriyāś ca vinirjitāḥ upājahrur viśaś caiva śūdrāḥ śuśrūṣavo 'pi ca prītyā ca bahumānāc ca abhyagacchan yudhiṣṭhiram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वे म्लेच्छाः सर्ववर्णा आदिमध्यान्तजास् तथा नानादेशसमुत्थैश् च नानाजातिभिर् आगतैः पर्यस्त इव लोको ऽयं युधिष्ठिरनिवेशने
sarve mlecchāḥ sarvavarṇā ādimadhyāntajās tathā nānādeśasamutthaiś ca nānājātibhir āgataiḥ paryasta iva loko 'yaṃ yudhiṣṭhiraniveśane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उच्चावचान् उपग्राहान् राजभिः प्रहितान् बहून् शत्रूणां पश्यतो दुःखान् मुमूर्षा मे ऽद्य जायते
uccāvacān upagrāhān rājabhiḥ prahitān bahūn śatrūṇāṃ paśyato duḥkhān mumūrṣā me 'dya jāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भृत्यास् तु ये पाण्डवानां तांस् ते वक्ष्यामि भारत येषाम् आमं च पक्वं च संविधत्ते युधिष्ठिरः
bhṛtyās tu ye pāṇḍavānāṃ tāṃs te vakṣyāmi bhārata yeṣām āmaṃ ca pakvaṃ ca saṃvidhatte yudhiṣṭhiraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयुतं त्रीणि पद्मानि गजारोहाः ससादिनः रथानाम् अर्बुदं चापि पादाता बहवस् तथा
ayutaṃ trīṇi padmāni gajārohāḥ sasādinaḥ rathānām arbudaṃ cāpi pādātā bahavas tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रमीयमाणम् आरब्धं पच्यमानं तथैव च विसृज्यमानं चान्यत्र पुण्याहस्वन एव च
pramīyamāṇam ārabdhaṃ pacyamānaṃ tathaiva ca visṛjyamānaṃ cānyatra puṇyāhasvana eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाभुक्तवन्तं नाहृष्टं नासुभिक्षं कथं चन अपश्यं सर्ववर्णानां युधिष्ठिरनिवेशने
nābhuktavantaṃ nāhṛṣṭaṃ nāsubhikṣaṃ kathaṃ cana apaśyaṃ sarvavarṇānāṃ yudhiṣṭhiraniveśane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टाशीतिसहस्राणि स्नातका गृहमेधिनः त्रिंशद्दासीक एकैको यान् बिभर्ति युधिष्ठिरः सुप्रीताः परितुष्टाश् च ते ऽप्य् आशंसन्त्य् अरिक्षयम्
aṣṭāśītisahasrāṇi snātakā gṛhamedhinaḥ triṃśaddāsīka ekaiko yān bibharti yudhiṣṭhiraḥ suprītāḥ parituṣṭāś ca te 'py āśaṃsanty arikṣayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दशान्यानि सहस्राणि यतीनाम् ऊर्ध्वरेतसाम् भुञ्जते रुक्मपात्रीषु युधिष्ठिरनिवेशने
daśānyāni sahasrāṇi yatīnām ūrdhvaretasām bhuñjate rukmapātrīṣu yudhiṣṭhiraniveśane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भुक्ताभुक्तं कृताकृतं सर्वम् आकुब्जवामनम् अभुञ्जाना याज्ञसेनी प्रत्यवैक्षद् विशां पते
bhuktābhuktaṃ kṛtākṛtaṃ sarvam ākubjavāmanam abhuñjānā yājñasenī pratyavaikṣad viśāṃ pate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वौ करं न प्रयच्छेतां कुन्तीपुत्राय भारत वैवाहिकेन पाञ्चालाः सख्येनान्धकवृष्णयः
dvau karaṃ na prayacchetāṃ kuntīputrāya bhārata vaivāhikena pāñcālāḥ sakhyenāndhakavṛṣṇayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.