Library·Mahābhārata (critical edition)·2·2.50
धृतराष्ट्र उवाच त्वं वै ज्येष्ठो ज्यैष्ठिनेयः पुत्र मा पाण्डवान् द्विषः द्वेष्टा ह्य् असुखम् आदत्ते यथैव निधनं तथा
dhṛtarāṣṭra uvāca tvaṃ vai jyeṣṭho jyaiṣṭhineyaḥ putra mā pāṇḍavān dviṣaḥ dveṣṭā hy asukham ādatte yathaiva nidhanaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अव्युत्पन्नं समानार्थं तुल्यमित्रं युधिष्ठिरम् अद्विषन्तं कथं द्विष्यात् त्वादृशो भरतर्षभ
avyutpannaṃ samānārthaṃ tulyamitraṃ yudhiṣṭhiram adviṣantaṃ kathaṃ dviṣyāt tvādṛśo bharatarṣabha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुल्याभिजनवीर्यश् च कथं भ्रातुः श्रियं नृप पुत्र कामयसे मोहान् मैवं भूः शाम्य साध्व् इह
tulyābhijanavīryaś ca kathaṃ bhrātuḥ śriyaṃ nṛpa putra kāmayase mohān maivaṃ bhūḥ śāmya sādhv iha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यज्ञविभूतिं तां काङ्क्षसे भरतर्षभ ऋत्विजस् तव तन्वन्तु सप्ततन्तुं महाध्वरम्
atha yajñavibhūtiṃ tāṃ kāṅkṣase bharatarṣabha ṛtvijas tava tanvantu saptatantuṃ mahādhvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आहरिष्यन्ति राजानस् तवापि विपुलं धनम् प्रीत्या च बहुमानाच् च रत्नान्य् आभरणानि च
āhariṣyanti rājānas tavāpi vipulaṃ dhanam prītyā ca bahumānāc ca ratnāny ābharaṇāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनर्थाचरितं तात परस्वस्पृहणं भृशम् स्वसंतुष्टः स्वधर्मस्थो यः स वै सुखम् एधते
anarthācaritaṃ tāta parasvaspṛhaṇaṃ bhṛśam svasaṃtuṣṭaḥ svadharmastho yaḥ sa vai sukham edhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अव्यापारः परार्थेषु नित्योद्योगः स्वकर्मसु उद्यमो रक्षणे स्वेषाम् एतद् वैभवलक्षणम्
avyāpāraḥ parārtheṣu nityodyogaḥ svakarmasu udyamo rakṣaṇe sveṣām etad vaibhavalakṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विपत्तिष्व् अव्यथो दक्षो नित्यम् उत्थानवान् नरः अप्रमत्तो विनीतात्मा नित्यं भद्राणि पश्यति
vipattiṣv avyatho dakṣo nityam utthānavān naraḥ apramatto vinītātmā nityaṃ bhadrāṇi paśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तर्वेद्यां ददद् वित्तं कामान् अनुभवन् प्रियान् क्रीडन् स्त्रीभिर् निरातङ्कः प्रशाम्य भरतर्षभ
antarvedyāṃ dadad vittaṃ kāmān anubhavan priyān krīḍan strībhir nirātaṅkaḥ praśāmya bharatarṣabha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्योधन उवाच जानन् वै मोहयसि मां नावि नौर् इव संयता स्वार्थे किं नावधानं ते उताहो द्वेष्टि मां भवान्
duryodhana uvāca jānan vai mohayasi māṃ nāvi naur iva saṃyatā svārthe kiṃ nāvadhānaṃ te utāho dveṣṭi māṃ bhavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न सन्तीमे धार्तराष्ट्रा येषां त्वम् अनुशासिता भविष्यम् अर्थम् आख्यासि सदा त्वं कृत्यम् आत्मनः
na santīme dhārtarāṣṭrā yeṣāṃ tvam anuśāsitā bhaviṣyam artham ākhyāsi sadā tvaṃ kṛtyam ātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परप्रणेयो ऽग्रणीर् हि यश् च मार्गात् प्रमुह्यति पन्थानम् अनुगच्छेयुः कथं तस्य पदानुगाः
parapraṇeyo 'graṇīr hi yaś ca mārgāt pramuhyati panthānam anugaccheyuḥ kathaṃ tasya padānugāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजन् परिगतप्रज्ञो वृद्धसेवी जितेन्द्रियः प्रतिपन्नान् स्वकार्येषु संमोहयसि नो भृशम्
rājan parigataprajño vṛddhasevī jitendriyaḥ pratipannān svakāryeṣu saṃmohayasi no bhṛśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोकवृत्ताद् राजवृत्तम् अन्यद् आह बृहस्पतिः तस्माद् राज्ञा प्रयत्नेन स्वार्थश् चिन्त्यः सदैव हि
lokavṛttād rājavṛttam anyad āha bṛhaspatiḥ tasmād rājñā prayatnena svārthaś cintyaḥ sadaiva hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षत्रियस्य महाराज जये वृत्तिः समाहिता स वै धर्मो ऽस्त्व् अधर्मो वा स्ववृत्तौ भरतर्षभ
kṣatriyasya mahārāja jaye vṛttiḥ samāhitā sa vai dharmo 'stv adharmo vā svavṛttau bharatarṣabha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रकालयेद् दिशः सर्वाः प्रतोदेनेव सारथिः प्रत्यमित्रश्रियं दीप्तां बुभूषुर् भरतर्षभ
prakālayed diśaḥ sarvāḥ pratodeneva sārathiḥ pratyamitraśriyaṃ dīptāṃ bubhūṣur bharatarṣabha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रच्छन्नो वा प्रकाशो वा यो योगो रिपुबान्धनः तद् वै शस्त्रं शस्त्रविदां न शस्त्रं छेदनं स्मृतम्
pracchanno vā prakāśo vā yo yogo ripubāndhanaḥ tad vai śastraṃ śastravidāṃ na śastraṃ chedanaṃ smṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असंतोषः श्रियो मूलं तस्मात् तं कामयाम्य् अहम् समुच्छ्रये यो यतते स राजन् परमो नयी
asaṃtoṣaḥ śriyo mūlaṃ tasmāt taṃ kāmayāmy aham samucchraye yo yatate sa rājan paramo nayī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ममत्वं हि न कर्तव्यम् ऐश्वर्ये वा धने ऽपि वा पूर्वावाप्तं हरन्त्य् अन्ये राजधर्मं हि तं विदुः
mamatvaṃ hi na kartavyam aiśvarye vā dhane 'pi vā pūrvāvāptaṃ haranty anye rājadharmaṃ hi taṃ viduḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्रोहे समयं कृत्वा चिच्छेद नमुचेः शिरः शक्रः सा हि मता तस्य रिपौ वृत्तिः सनातनी
adrohe samayaṃ kṛtvā ciccheda namuceḥ śiraḥ śakraḥ sā hi matā tasya ripau vṛttiḥ sanātanī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वाव् एतौ ग्रसते भूमिः सर्पो बिलशयान् इव राजानं चाविरोद्धारं ब्राह्मणं चाप्रवासिनम्
dvāv etau grasate bhūmiḥ sarpo bilaśayān iva rājānaṃ cāviroddhāraṃ brāhmaṇaṃ cāpravāsinam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नास्ति वै जातितः शत्रुः पुरुषस्य विशां पते येन साधारणी वृत्तिः स शत्रुर् नेतरो जनः
nāsti vai jātitaḥ śatruḥ puruṣasya viśāṃ pate yena sādhāraṇī vṛttiḥ sa śatrur netaro janaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शत्रुपक्षं समृध्यन्तं यो मोहात् समुपेक्षते व्याधिर् आप्यायित इव तस्य मूलं छिनत्ति सः
śatrupakṣaṃ samṛdhyantaṃ yo mohāt samupekṣate vyādhir āpyāyita iva tasya mūlaṃ chinatti saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अल्पो ऽपि ह्य् अरिर् अत्यन्तं वर्धमानपराक्रमः वल्मीको मूलज इव ग्रसते वृक्षम् अन्तिकात्
alpo 'pi hy arir atyantaṃ vardhamānaparākramaḥ valmīko mūlaja iva grasate vṛkṣam antikāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आजमीढ रिपोर् लक्ष्मीर् मा ते रोचिष्ट भारत एष भारः सत्त्ववतां नयः शिरसि धिष्ठितः
ājamīḍha ripor lakṣmīr mā te rociṣṭa bhārata eṣa bhāraḥ sattvavatāṃ nayaḥ śirasi dhiṣṭhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जन्मवृद्धिम् इवार्थानां यो वृद्धिम् अभिकाङ्क्षते एधते ज्ञातिषु स वै सद्योवृद्धिर् हि विक्रमः
janmavṛddhim ivārthānāṃ yo vṛddhim abhikāṅkṣate edhate jñātiṣu sa vai sadyovṛddhir hi vikramaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाप्राप्य पाण्डवैश्वर्यं संशयो मे भविष्यति अवाप्स्ये वा श्रियं तां हि शेष्ये वा निहतो युधि
nāprāpya pāṇḍavaiśvaryaṃ saṃśayo me bhaviṣyati avāpsye vā śriyaṃ tāṃ hi śeṣye vā nihato yudhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतादृशस्य किं मे ऽद्य जीवितेन विशां पते वर्धन्ते पाण्डवा नित्यं वयं तु स्थिरवृद्धयः
atādṛśasya kiṃ me 'dya jīvitena viśāṃ pate vardhante pāṇḍavā nityaṃ vayaṃ tu sthiravṛddhayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.