Library·Mahābhārata (critical edition)·2·2.72
वैशंपायन उवाच वनं गतेषु पार्थेषु निर्जितेषु दुरोदरे धृतराष्ट्रं महाराज तदा चिन्ता समाविशत्
vaiśaṃpāyana uvāca vanaṃ gateṣu pārtheṣu nirjiteṣu durodare dhṛtarāṣṭraṃ mahārāja tadā cintā samāviśat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं चिन्तयानम् आसीनं धृतराष्ट्रं जनेश्वरम् निःश्वसन्तम् अनेकाग्रम् इति होवाच संजयः
taṃ cintayānam āsīnaṃ dhṛtarāṣṭraṃ janeśvaram niḥśvasantam anekāgram iti hovāca saṃjayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवाप्य वसुसंपूर्णां वसुधां वसुधाधिप प्रव्राज्य पाण्डवान् राज्याद् राजन् किम् अनुशोचसि
avāpya vasusaṃpūrṇāṃ vasudhāṃ vasudhādhipa pravrājya pāṇḍavān rājyād rājan kim anuśocasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धृतराष्ट्र उवाच अशोच्यं तु कुतस् तेषां येषां वैरं भविष्यति पाण्डवैर् युद्धशौण्डैर् हि मित्रवद्भिर् महारथैः
dhṛtarāṣṭra uvāca aśocyaṃ tu kutas teṣāṃ yeṣāṃ vairaṃ bhaviṣyati pāṇḍavair yuddhaśauṇḍair hi mitravadbhir mahārathaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संजय उवाच तवेदं सुकृतं राजन् महद् वैरं भविष्यति विनाशः सर्वलोकस्य सानुबन्धो भविष्यति
saṃjaya uvāca tavedaṃ sukṛtaṃ rājan mahad vairaṃ bhaviṣyati vināśaḥ sarvalokasya sānubandho bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वार्यमाणो ऽपि भीष्मेण द्रोणेन विदुरेण च पाण्डवानां प्रियां भार्यां द्रौपदीं धर्मचारिणीम्
vāryamāṇo 'pi bhīṣmeṇa droṇena vidureṇa ca pāṇḍavānāṃ priyāṃ bhāryāṃ draupadīṃ dharmacāriṇīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राहिणोद् आनयेहेति पुत्रो दुर्योधनस् तव सूतपुत्रं सुमन्दात्मा निर्लज्जः प्रातिकामिनम्
prāhiṇod ānayeheti putro duryodhanas tava sūtaputraṃ sumandātmā nirlajjaḥ prātikāminam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धृतराष्ट्र उवाच यस्मै देवाः प्रयच्छन्ति पुरुषाय पराभवम् बुद्धिं तस्यापकर्षन्ति सो ऽपाचीनानि पश्यति
dhṛtarāṣṭra uvāca yasmai devāḥ prayacchanti puruṣāya parābhavam buddhiṃ tasyāpakarṣanti so 'pācīnāni paśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बुद्धौ कलुषभूतायां विनाशे प्रत्युपस्थिते अनयो नयसंकाशो हृदयान् नापसर्पति
buddhau kaluṣabhūtāyāṃ vināśe pratyupasthite anayo nayasaṃkāśo hṛdayān nāpasarpati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनर्थाश् चार्थरूपेण अर्थाश् चानर्थरूपिणः उत्तिष्ठन्ति विनाशान्ते नरं तच् चास्य रोचते
anarthāś cārtharūpeṇa arthāś cānartharūpiṇaḥ uttiṣṭhanti vināśānte naraṃ tac cāsya rocate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न कालो दण्डम् उद्यम्य शिरः कृन्तति कस्य चित् कालस्य बलम् एतावद् विपरीतार्थदर्शनम्
na kālo daṇḍam udyamya śiraḥ kṛntati kasya cit kālasya balam etāvad viparītārthadarśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आसादितम् इदं घोरं तुमुलं लोमहर्षणम् पाञ्चालीम् अपकर्षद्भिः सभामध्ये तपस्विनीम्
āsāditam idaṃ ghoraṃ tumulaṃ lomaharṣaṇam pāñcālīm apakarṣadbhiḥ sabhāmadhye tapasvinīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयोनिजां रूपवतीं कुले जातां विभावरीम् को नु तां सर्वधर्मज्ञां परिभूय यशस्विनीम्
ayonijāṃ rūpavatīṃ kule jātāṃ vibhāvarīm ko nu tāṃ sarvadharmajñāṃ paribhūya yaśasvinīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पर्यानयेत् सभामध्यम् ऋते दुर्द्यूतदेविनम् स्त्रीधर्मिणीं वरारोहां शोणितेन समुक्षिताम्
paryānayet sabhāmadhyam ṛte durdyūtadevinam strīdharmiṇīṃ varārohāṃ śoṇitena samukṣitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकवस्त्रां च पाञ्चालीं पाण्डवान् अभ्यवेक्षतीम् हृतस्वान् भ्रष्टचित्तांस् तान् हृतदारान् हृतश्रियः
ekavastrāṃ ca pāñcālīṃ pāṇḍavān abhyavekṣatīm hṛtasvān bhraṣṭacittāṃs tān hṛtadārān hṛtaśriyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विहीनान् सर्वकामेभ्यो दासभाववशं गतान् धर्मपाशपरिक्षिप्तान् अशक्तान् इव विक्रमे
vihīnān sarvakāmebhyo dāsabhāvavaśaṃ gatān dharmapāśaparikṣiptān aśaktān iva vikrame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रुद्धाम् अमर्षितां कृष्णां दुःखितां कुरुसंसदि दुर्योधनश् च कर्णश् च कटुकान्य् अभ्यभाषताम्
kruddhām amarṣitāṃ kṛṣṇāṃ duḥkhitāṃ kurusaṃsadi duryodhanaś ca karṇaś ca kaṭukāny abhyabhāṣatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्याः कृपणचक्षुर्भ्यां प्रदह्येतापि मेदिनी अपि शेषं भवेद् अद्य पुत्राणां मम संजय
tasyāḥ kṛpaṇacakṣurbhyāṃ pradahyetāpi medinī api śeṣaṃ bhaved adya putrāṇāṃ mama saṃjaya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भारतानां स्त्रियः सर्वा गान्धार्या सह संगताः प्राक्रोशन् भैरवं तत्र दृष्ट्वा कृष्णां सभागताम्
bhāratānāṃ striyaḥ sarvā gāndhāryā saha saṃgatāḥ prākrośan bhairavaṃ tatra dṛṣṭvā kṛṣṇāṃ sabhāgatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्निहोत्राणि सायाह्ने न चाहूयन्त सर्वशः ब्राह्मणाः कुपिताश् चासन् द्रौपद्याः परिकर्षणे
agnihotrāṇi sāyāhne na cāhūyanta sarvaśaḥ brāhmaṇāḥ kupitāś cāsan draupadyāḥ parikarṣaṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आसीन् निष्टानको घोरो निर्घातश् च महान् अभूत् दिवोल्काश् चापतन् घोरा राहुश् चार्कम् उपाग्रसत् अपर्वणि महाघोरं प्रजानां जनयन् भयम्
āsīn niṣṭānako ghoro nirghātaś ca mahān abhūt divolkāś cāpatan ghorā rāhuś cārkam upāgrasat aparvaṇi mahāghoraṃ prajānāṃ janayan bhayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथैव रथशालासु प्रादुरासीद् धुताशनः ध्वजाश् च व्यवशीर्यन्त भरतानाम् अभूतये
tathaiva rathaśālāsu prādurāsīd dhutāśanaḥ dhvajāś ca vyavaśīryanta bharatānām abhūtaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्योधनस्याग्निहोत्रे प्राक्रोशन् भैरवं शिवाः तास् तदा प्रत्यभाषन्त रासभाः सर्वतोदिशम्
duryodhanasyāgnihotre prākrośan bhairavaṃ śivāḥ tās tadā pratyabhāṣanta rāsabhāḥ sarvatodiśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रातिष्ठत ततो भीष्मो द्रोणेन सह संजय कृपश् च सोमदत्तश् च बाह्लीकश् च महारथः
prātiṣṭhata tato bhīṣmo droṇena saha saṃjaya kṛpaś ca somadattaś ca bāhlīkaś ca mahārathaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽहम् अब्रुवं तत्र विदुरेण प्रचोदितः वरं ददानि कृष्णायै काङ्क्षितं यद् यद् इच्छति
tato 'ham abruvaṃ tatra vidureṇa pracoditaḥ varaṃ dadāni kṛṣṇāyai kāṅkṣitaṃ yad yad icchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवृणोत् तत्र पाञ्चाली पाण्डवान् अमितौजसः सरथान् सधनुष्कांश् चाप्य् अनुज्ञासिषम् अप्य् अहम्
avṛṇot tatra pāñcālī pāṇḍavān amitaujasaḥ sarathān sadhanuṣkāṃś cāpy anujñāsiṣam apy aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाब्रवीन् महाप्राज्ञो विदुरः सर्वधर्मवित् एतदन्ताः स्थ भरता यद् वः कृष्णा सभां गता
athābravīn mahāprājño viduraḥ sarvadharmavit etadantāḥ stha bharatā yad vaḥ kṛṣṇā sabhāṃ gatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एषा पाञ्चालराजस्य सुतैषा श्रीर् अनुत्तमा पाञ्चाली पाण्डवान् एतान् दैवसृष्टोपसर्पति
eṣā pāñcālarājasya sutaiṣā śrīr anuttamā pāñcālī pāṇḍavān etān daivasṛṣṭopasarpati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्याः पार्थाः परिक्लेशं न क्षंस्यन्ते ऽत्यमर्षणाः वृष्णयो वा महेष्वासाः पाञ्चाला वा महौजसः
tasyāḥ pārthāḥ parikleśaṃ na kṣaṃsyante 'tyamarṣaṇāḥ vṛṣṇayo vā maheṣvāsāḥ pāñcālā vā mahaujasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन सत्याभिसंधेन वासुदेवेन रक्षिताः आगमिष्यति बीभत्सुः पाञ्चालैर् अभिरक्षितः
tena satyābhisaṃdhena vāsudevena rakṣitāḥ āgamiṣyati bībhatsuḥ pāñcālair abhirakṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां मध्ये महेष्वासो भीमसेनो महाबलः आगमिष्यति धुन्वानो गदां दण्डम् इवान्तकः
teṣāṃ madhye maheṣvāso bhīmaseno mahābalaḥ āgamiṣyati dhunvāno gadāṃ daṇḍam ivāntakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो गाण्डीवनिर्घोषं श्रुत्वा पार्थस्य धीमतः गदावेगं च भीमस्य नालं सोढुं नराधिपाः
tato gāṇḍīvanirghoṣaṃ śrutvā pārthasya dhīmataḥ gadāvegaṃ ca bhīmasya nālaṃ soḍhuṃ narādhipāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र मे रोचते नित्यं पार्थैः सार्धं न विग्रहः कुरुभ्यो हि सदा मन्ये पाण्डवाञ् शक्तिमत्तरान्
tatra me rocate nityaṃ pārthaiḥ sārdhaṃ na vigrahaḥ kurubhyo hi sadā manye pāṇḍavāñ śaktimattarān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा हि बलवान् राजा जरासंधो महाद्युतिः बाहुप्रहरणेनैव भीमेन निहतो युधि
tathā hi balavān rājā jarāsaṃdho mahādyutiḥ bāhupraharaṇenaiva bhīmena nihato yudhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य ते शम एवास्तु पाण्डवैर् भरतर्षभ उभयोः पक्षयोर् युक्तं क्रियताम् अविशङ्कया
tasya te śama evāstu pāṇḍavair bharatarṣabha ubhayoḥ pakṣayor yuktaṃ kriyatām aviśaṅkayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं गावल्गणे क्षत्ता धर्मार्थसहितं वचः उक्तवान् न गृहीतं च मया पुत्रहितेप्सया
evaṃ gāvalgaṇe kṣattā dharmārthasahitaṃ vacaḥ uktavān na gṛhītaṃ ca mayā putrahitepsayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.