Library·Mahābhārata (critical edition)·3·3.1
जनमेजय उवाच एवं द्यूतजिताः पार्थाः कोपिताश् च दुरात्मभिः धार्तराष्ट्रैः सहामात्यैर् निकृत्या द्विजसत्तम
janamejaya uvāca evaṃ dyūtajitāḥ pārthāḥ kopitāś ca durātmabhiḥ dhārtarāṣṭraiḥ sahāmātyair nikṛtyā dvijasattama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्राविताः परुषा वाचः सृजद्भिर् वैरम् उत्तमम् किम् अकुर्वन्त कौरव्या मम पूर्वपितामहाः
śrāvitāḥ paruṣā vācaḥ sṛjadbhir vairam uttamam kim akurvanta kauravyā mama pūrvapitāmahāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथं चैश्वर्यविभ्रष्टाः सहसा दुःखम् एयुषः वने विजह्रिरे पार्थाः शक्रप्रतिमतेजसः
kathaṃ caiśvaryavibhraṣṭāḥ sahasā duḥkham eyuṣaḥ vane vijahrire pārthāḥ śakrapratimatejasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
के चैनान् अन्ववर्तन्त प्राप्तान् व्यसनम् उत्तमम् किमाहाराः किमाचाराः क्व च वासो महात्मनाम्
ke cainān anvavartanta prāptān vyasanam uttamam kimāhārāḥ kimācārāḥ kva ca vāso mahātmanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथं द्वादश वर्षाणि वने तेषां महात्मनाम् व्यतीयुर् ब्राह्मणश्रेष्ठ शूराणाम् अरिघातिनाम्
kathaṃ dvādaśa varṣāṇi vane teṣāṃ mahātmanām vyatīyur brāhmaṇaśreṣṭha śūrāṇām arighātinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथं च राजपुत्री सा प्रवरा सर्वयोषिताम् पतिव्रता महाभागा सततं सत्यवादिनी वनवासम् अदुःखार्हा दारुणं प्रत्यपद्यत
kathaṃ ca rājaputrī sā pravarā sarvayoṣitām pativratā mahābhāgā satataṃ satyavādinī vanavāsam aduḥkhārhā dāruṇaṃ pratyapadyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद् आचक्ष्व मे सर्वं विस्तरेण तपोधन श्रोतुम् इच्छामि चरितं भूरिद्रविणतेजसाम् कथ्यमानं त्वया विप्र परं कौतूहलं हि मे
etad ācakṣva me sarvaṃ vistareṇa tapodhana śrotum icchāmi caritaṃ bhūridraviṇatejasām kathyamānaṃ tvayā vipra paraṃ kautūhalaṃ hi me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायन उवाच एवं द्यूतजिताः पार्थाः कोपिताश् च दुरात्मभिः धार्तराष्ट्रैः सहामात्यैर् निर्ययुर् गजसाह्वयात्
vaiśaṃpāyana uvāca evaṃ dyūtajitāḥ pārthāḥ kopitāś ca durātmabhiḥ dhārtarāṣṭraiḥ sahāmātyair niryayur gajasāhvayāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्धमानपुरद्वारेणाभिनिष्क्रम्य ते तदा उदङ्मुखाः शस्त्रभृतः प्रययुः सह कृष्णया
vardhamānapuradvāreṇābhiniṣkramya te tadā udaṅmukhāḥ śastrabhṛtaḥ prayayuḥ saha kṛṣṇayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इन्द्रसेनादयश् चैनान् भृत्याः परिचतुर्दश रथैर् अनुययुः शीघ्रैः स्त्रिय आदाय सर्वशः
indrasenādayaś cainān bhṛtyāḥ paricaturdaśa rathair anuyayuḥ śīghraiḥ striya ādāya sarvaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्रजतस् तान् विदित्वा तु पौराः शोकाभिपीडिताः गर्हयन्तो ऽसकृद् भीष्मविदुरद्रोणगौतमान् ऊचुर् विगतसंत्रासाः समागम्य परस्परम्
vrajatas tān viditvā tu paurāḥ śokābhipīḍitāḥ garhayanto 'sakṛd bhīṣmaviduradroṇagautamān ūcur vigatasaṃtrāsāḥ samāgamya parasparam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नेदम् अस्ति कुलं सर्वं न वयं न च नो गृहाः यत्र दुर्योधनः पापः सौबलेयेन पालितः कर्णदुःशासनाभ्यां च राज्यम् एतच् चिकीर्षति
nedam asti kulaṃ sarvaṃ na vayaṃ na ca no gṛhāḥ yatra duryodhanaḥ pāpaḥ saubaleyena pālitaḥ karṇaduḥśāsanābhyāṃ ca rājyam etac cikīrṣati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नो चेत् कुलं न चाचारो न धर्मो ऽर्थः कुतः सुखम् यत्र पापसहायो ऽयं पापो राज्यं बुभूषते
no cet kulaṃ na cācāro na dharmo 'rthaḥ kutaḥ sukham yatra pāpasahāyo 'yaṃ pāpo rājyaṃ bubhūṣate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्योधनो गुरुद्वेषी त्यक्ताचारसुहृज्जनः अर्थलुब्धो ऽभिमानी च नीचः प्रकृतिनिर्घृणः
duryodhano gurudveṣī tyaktācārasuhṛjjanaḥ arthalubdho 'bhimānī ca nīcaḥ prakṛtinirghṛṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नेयम् अस्ति मही कृत्स्ना यत्र दुर्योधनो नृपः साधु गच्छामहे सर्वे यत्र गच्छन्ति पाण्डवाः
neyam asti mahī kṛtsnā yatra duryodhano nṛpaḥ sādhu gacchāmahe sarve yatra gacchanti pāṇḍavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सानुक्रोशा महात्मानो विजितेन्द्रियशत्रवः ह्रीमन्तः कीर्तिमन्तश् च धर्माचारपरायणाः
sānukrośā mahātmāno vijitendriyaśatravaḥ hrīmantaḥ kīrtimantaś ca dharmācāraparāyaṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्त्वानुजग्मुस् तान् पाण्डवांस् ते समेत्य च ऊचुः प्राञ्जलयः सर्वे तान् कुन्तीमाद्रिनन्दनान्
evam uktvānujagmus tān pāṇḍavāṃs te sametya ca ūcuḥ prāñjalayaḥ sarve tān kuntīmādrinandanān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्व गमिष्यथ भद्रं वस् त्यक्त्वास्मान् दुःखभागिनः वयम् अप्य् अनुयास्यामो यत्र यूयं गमिष्यथ
kva gamiṣyatha bhadraṃ vas tyaktvāsmān duḥkhabhāginaḥ vayam apy anuyāsyāmo yatra yūyaṃ gamiṣyatha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधर्मेण जिताञ् श्रुत्वा युष्मांस् त्यक्तघृणैः परैः उद्विग्नाः स्म भृशं सर्वे नास्मान् हातुम् इहार्हथ
adharmeṇa jitāñ śrutvā yuṣmāṃs tyaktaghṛṇaiḥ paraiḥ udvignāḥ sma bhṛśaṃ sarve nāsmān hātum ihārhatha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भक्तानुरक्ताः सुहृदः सदा प्रियहिते रतान् कुराजाधिष्ठिते राज्ये न विनश्येम सर्वशः
bhaktānuraktāḥ suhṛdaḥ sadā priyahite ratān kurājādhiṣṭhite rājye na vinaśyema sarvaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रूयतां चाभिधास्यामो गुणदोषान् नरर्षभाः शुभाशुभाधिवासेन संसर्गं कुरुते यथा
śrūyatāṃ cābhidhāsyāmo guṇadoṣān nararṣabhāḥ śubhāśubhādhivāsena saṃsargaṃ kurute yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वस्त्रम् आपस् तिलान् भूमिं गन्धो वासयते यथा पुष्पाणाम् अधिवासेन तथा संसर्गजा गुणाः
vastram āpas tilān bhūmiṃ gandho vāsayate yathā puṣpāṇām adhivāsena tathā saṃsargajā guṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मोहजालस्य योनिर् हि मूढैर् एव समागमः अहन्य् अहनि धर्मस्य योनिः साधुसमागमः
mohajālasya yonir hi mūḍhair eva samāgamaḥ ahany ahani dharmasya yoniḥ sādhusamāgamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् प्राज्ञैश् च वृद्धैश् च सुस्वभावैस् तपस्विभिः सद्भिश् च सह संसर्गः कार्यः शमपरायणैः
tasmāt prājñaiś ca vṛddhaiś ca susvabhāvais tapasvibhiḥ sadbhiś ca saha saṃsargaḥ kāryaḥ śamaparāyaṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येषां त्रीण्य् अवदातानि योनिर् विद्या च कर्म च तान् सेवेत् तैः समास्या हि शास्त्रेभ्यो ऽपि गरीयसी
yeṣāṃ trīṇy avadātāni yonir vidyā ca karma ca tān sevet taiḥ samāsyā hi śāstrebhyo 'pi garīyasī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निरारम्भा ह्य् अपि वयं पुण्यशीलेषु साधुषु पुण्यम् एवाप्नुयामेह पापं पापोपसेवनात्
nirārambhā hy api vayaṃ puṇyaśīleṣu sādhuṣu puṇyam evāpnuyāmeha pāpaṃ pāpopasevanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असतां दर्शनात् स्पर्शात् संजल्पनसहासनात् धर्माचाराः प्रहीयन्ते न च सिध्यन्ति मानवाः
asatāṃ darśanāt sparśāt saṃjalpanasahāsanāt dharmācārāḥ prahīyante na ca sidhyanti mānavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बुद्धिश् च हीयते पुंसां नीचैः सह समागमात् मध्यमैर् मध्यतां याति श्रेष्ठतां याति चोत्तमैः
buddhiś ca hīyate puṃsāṃ nīcaiḥ saha samāgamāt madhyamair madhyatāṃ yāti śreṣṭhatāṃ yāti cottamaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये गुणाः कीर्तिता लोके धर्मकामार्थसंभवाः लोकाचारात्मसंभूता वेदोक्ताः शिष्टसंमताः
ye guṇāḥ kīrtitā loke dharmakāmārthasaṃbhavāḥ lokācārātmasaṃbhūtā vedoktāḥ śiṣṭasaṃmatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते युष्मासु समस्ताश् च व्यस्ताश् चैवेह सद्गुणाः इच्छामो गुणवन् मध्ये वस्तुं श्रेयो ऽभिकाङ्क्षिणः
te yuṣmāsu samastāś ca vyastāś caiveha sadguṇāḥ icchāmo guṇavan madhye vastuṃ śreyo 'bhikāṅkṣiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युधिष्ठिर उवाच धन्या वयं यद् अस्माकं स्नेहकारुण्ययन्त्रिताः असतो ऽपि गुणान् आहुर् ब्राह्मणप्रमुखाः प्रजाः
yudhiṣṭhira uvāca dhanyā vayaṃ yad asmākaṃ snehakāruṇyayantritāḥ asato 'pi guṇān āhur brāhmaṇapramukhāḥ prajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् अहं भ्रातृसहितः सर्वान् विज्ञापयामि वः नान्यथा तद् धि कर्तव्यम् अस्मत्स्नेहानुकम्पया
tad ahaṃ bhrātṛsahitaḥ sarvān vijñāpayāmi vaḥ nānyathā tad dhi kartavyam asmatsnehānukampayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भीष्मः पितामहो राजा विदुरो जननी च मे सुहृज्जनश् च प्रायो मे नगरे नागसाह्वये
bhīṣmaḥ pitāmaho rājā viduro jananī ca me suhṛjjanaś ca prāyo me nagare nāgasāhvaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते त्व् अस्मद्धितकामार्थं पालनीयाः प्रयत्नतः युष्माभिः सहितैः सर्वैः शोकसंतापविह्वलाः
te tv asmaddhitakāmārthaṃ pālanīyāḥ prayatnataḥ yuṣmābhiḥ sahitaiḥ sarvaiḥ śokasaṃtāpavihvalāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निवर्ततागता दूरं समागमनशापिताः स्वजने न्यासभूते मे कार्या स्नेहान्विता मतिः
nivartatāgatā dūraṃ samāgamanaśāpitāḥ svajane nyāsabhūte me kāryā snehānvitā matiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद् धि मम कार्याणां परमं हृदि संस्थितम् सुकृतानेन मे तुष्टिः सत्कारश् च भविष्यति
etad dhi mama kāryāṇāṃ paramaṃ hṛdi saṃsthitam sukṛtānena me tuṣṭiḥ satkāraś ca bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायन उवाच तथानुमन्त्रितास् तेन धर्मराजेन ताः प्रजाः चक्रुर् आर्तस्वरं घोरं हा राजन्न् इति दुःखिताः
vaiśaṃpāyana uvāca tathānumantritās tena dharmarājena tāḥ prajāḥ cakrur ārtasvaraṃ ghoraṃ hā rājann iti duḥkhitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणान् पार्थस्य संस्मृत्य दुःखार्ताः परमातुराः अकामाः संन्यवर्तन्त समागम्याथ पाण्डवान्
guṇān pārthasya saṃsmṛtya duḥkhārtāḥ paramāturāḥ akāmāḥ saṃnyavartanta samāgamyātha pāṇḍavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निवृत्तेषु तु पौरेषु रथान् आस्थाय पाण्डवाः प्रजग्मुर् जाह्नवीतीरे प्रमाणाख्यं महावटम्
nivṛtteṣu tu paureṣu rathān āsthāya pāṇḍavāḥ prajagmur jāhnavītīre pramāṇākhyaṃ mahāvaṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं ते दिवसशेषेण वटं गत्वा तु पाण्डवाः ऊषुस् तां रजनीं वीराः संस्पृश्य सलिलं शुचि उदकेनैव तां रात्रिम् ऊषुस् ते दुःखकर्शिताः
taṃ te divasaśeṣeṇa vaṭaṃ gatvā tu pāṇḍavāḥ ūṣus tāṃ rajanīṃ vīrāḥ saṃspṛśya salilaṃ śuci udakenaiva tāṃ rātrim ūṣus te duḥkhakarśitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुजग्मुश् च तत्रैतान् स्नेहात् के चिद् द्विजातयः साग्नयो ऽनग्नयश् चैव सशिष्यगणबान्धवाः स तैः परिवृतो राजा शुशुभे ब्रह्मवादिभिः
anujagmuś ca tatraitān snehāt ke cid dvijātayaḥ sāgnayo 'nagnayaś caiva saśiṣyagaṇabāndhavāḥ sa taiḥ parivṛto rājā śuśubhe brahmavādibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां प्रादुष्कृताग्नीनां मुहूर्ते रम्यदारुणे ब्रह्मघोषपुरस्कारः संजल्पः समजायत
teṣāṃ prāduṣkṛtāgnīnāṃ muhūrte ramyadāruṇe brahmaghoṣapuraskāraḥ saṃjalpaḥ samajāyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजानं तु कुरुश्रेष्ठं ते हंसमधुरस्वराः आश्वासयन्तो विप्राग्र्याः क्षपां सर्वां व्यनोदयन्
rājānaṃ tu kuruśreṣṭhaṃ te haṃsamadhurasvarāḥ āśvāsayanto viprāgryāḥ kṣapāṃ sarvāṃ vyanodayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.