Mahābhārata (critical edition) 3.120

सात्यकिर् उवाच न राम कालः परिदेवनाय; यद् उत्तरं तत्र तद् एव सर्वे समाचरामो ह्य् अनतीतकालं; युधिष्ठिरो यद्य् अपि नाह किं चित्

sātyakir uvāca na rāma kālaḥ paridevanāya; yad uttaraṃ tatra tad eva sarve samācarāmo hy anatītakālaṃ; yudhiṣṭhiro yady api nāha kiṃ cit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये नाथवन्तो हि भवन्ति लोके; ते नात्मना कर्म समारभन्ते तेषां तु कार्येषु भवन्ति नाथाः; शैब्यादयो राम यथा ययातेः

ye nāthavanto hi bhavanti loke; te nātmanā karma samārabhante teṣāṃ tu kāryeṣu bhavanti nāthāḥ; śaibyādayo rāma yathā yayāteḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येषां तथा राम समारभन्ते; कार्याणि नाथाः स्वमतेन लोके ते नाथवन्तः पुरुषप्रवीरा; नानाथवत् कृच्छ्रम् अवाप्नुवन्ति

yeṣāṃ tathā rāma samārabhante; kāryāṇi nāthāḥ svamatena loke te nāthavantaḥ puruṣapravīrā; nānāthavat kṛcchram avāpnuvanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्माद् अयं रामजनार्दनौ च; प्रद्युम्नसाम्बौ च मया समेतौ वसत्य् अरण्ये सह सोदरीयैस्; त्रैलोक्यनाथान् अधिगम्य नाथान्

kasmād ayaṃ rāmajanārdanau ca; pradyumnasāmbau ca mayā sametau vasaty araṇye saha sodarīyais; trailokyanāthān adhigamya nāthān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्यातु साध्व् अद्य दशार्हसेना; प्रभूतनानायुधचित्रवर्मा यमक्षयं गच्छतु धार्तराष्ट्रः; सबान्धवो वृष्णिबलाभिभूतः

niryātu sādhv adya daśārhasenā; prabhūtanānāyudhacitravarmā yamakṣayaṃ gacchatu dhārtarāṣṭraḥ; sabāndhavo vṛṣṇibalābhibhūtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वं ह्य् एव कोपात् पृथिवीम् अपीमां; संवेष्टयेस् तिष्ठतु शार्ङ्गधन्वा स धार्तराष्ट्रं जहि सानुबन्धं; वृत्रं यथा देवपतिर् महेन्द्रः

tvaṃ hy eva kopāt pṛthivīm apīmāṃ; saṃveṣṭayes tiṣṭhatu śārṅgadhanvā sa dhārtarāṣṭraṃ jahi sānubandhaṃ; vṛtraṃ yathā devapatir mahendraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्राता च मे यश् च सखा गुरुश् च; जनार्दनस्यात्मसमश् च पार्थः यदर्थम् अभ्युद्यतम् उत्तमं तत्; करोति कर्माग्र्यम् अपारणीयम्

bhrātā ca me yaś ca sakhā guruś ca; janārdanasyātmasamaś ca pārthaḥ yadartham abhyudyatam uttamaṃ tat; karoti karmāgryam apāraṇīyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यास्त्रवर्षाण्य् अहम् उत्तमास्त्रैर्; विहत्य सर्वाणि रणे ऽभिभूय कायाच् छिरः सर्पविषाग्निकल्पैः; शरोत्तमैर् उन्मथितास्मि राम

tasyāstravarṣāṇy aham uttamāstrair; vihatya sarvāṇi raṇe 'bhibhūya kāyāc chiraḥ sarpaviṣāgnikalpaiḥ; śarottamair unmathitāsmi rāma

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खड्गेन चाहं निशितेन संख्ये; कायाच् छिरस् तस्य बलात् प्रमथ्य ततो ऽस्य सर्वान् अनुगान् हनिष्ये; दुर्योधनं चापि कुरूंश् च सर्वान्

khaḍgena cāhaṃ niśitena saṃkhye; kāyāc chiras tasya balāt pramathya tato 'sya sarvān anugān haniṣye; duryodhanaṃ cāpi kurūṃś ca sarvān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्तायुधं माम् इह रौहिणेय; पश्यन्तु भौमा युधि जातहर्षाः निघ्नन्तम् एकं कुरुयोधमुख्यान्; काले महाकक्षम् इवान्तकाग्निः

āttāyudhaṃ mām iha rauhiṇeya; paśyantu bhaumā yudhi jātaharṣāḥ nighnantam ekaṃ kuruyodhamukhyān; kāle mahākakṣam ivāntakāgniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रद्युम्नमुक्तान् निशितान् न शक्ताः; सोढुं कृपद्रोणविकर्णकर्णाः जानामि वीर्यं च तवात्मजस्य; कार्ष्णिर् भवत्य् एष यथा रणस्थः

pradyumnamuktān niśitān na śaktāḥ; soḍhuṃ kṛpadroṇavikarṇakarṇāḥ jānāmi vīryaṃ ca tavātmajasya; kārṣṇir bhavaty eṣa yathā raṇasthaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साम्बः ससूतं सरथं भुजाभ्यां; दुःशासनं शास्तु बलात् प्रमथ्य न विद्यते जाम्बवतीसुतस्य; रणे ऽविषह्यं हि रणोत्कटस्य

sāmbaḥ sasūtaṃ sarathaṃ bhujābhyāṃ; duḥśāsanaṃ śāstu balāt pramathya na vidyate jāmbavatīsutasya; raṇe 'viṣahyaṃ hi raṇotkaṭasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतेन बालेन हि शम्बरस्य; दैत्यस्य सैन्यं सहसा प्रणुन्नम् वृत्तोरुर् अत्यायतपीनबाहुर्; एतेन संख्ये निहतो ऽश्वचक्रः को नाम साम्बस्य रणे मनुष्यो; गत्वान्तरं वै भुजयोर् धरेत

etena bālena hi śambarasya; daityasya sainyaṃ sahasā praṇunnam vṛttorur atyāyatapīnabāhur; etena saṃkhye nihato 'śvacakraḥ ko nāma sāmbasya raṇe manuṣyo; gatvāntaraṃ vai bhujayor dhareta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा प्रविश्यान्तरम् अन्तकस्य; काले मनुष्यो न विनिष्क्रमेत तथा प्रविश्यान्तरम् अस्य संख्ये; को नाम जीवन् पुनर् आव्रजेत

yathā praviśyāntaram antakasya; kāle manuṣyo na viniṣkrameta tathā praviśyāntaram asya saṃkhye; ko nāma jīvan punar āvrajeta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्रोणं च भीष्मं च महारथौ तौ; सुतैर् वृतं चाप्य् अथ सोमदत्तम् सर्वाणि सैन्यानि च वासुदेवः; प्रधक्ष्यते सायकवह्निजालैः

droṇaṃ ca bhīṣmaṃ ca mahārathau tau; sutair vṛtaṃ cāpy atha somadattam sarvāṇi sainyāni ca vāsudevaḥ; pradhakṣyate sāyakavahnijālaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं नाम लोकेष्व् अविषह्यम् अस्ति; कृष्णस्य सर्वेषु सदैवतेषु आत्तायुधस्योत्तमबाणपाणेश्; चक्रायुधस्याप्रतिमस्य युद्धे

kiṃ nāma lokeṣv aviṣahyam asti; kṛṣṇasya sarveṣu sadaivateṣu āttāyudhasyottamabāṇapāṇeś; cakrāyudhasyāpratimasya yuddhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽनिरुद्धो ऽप्य् असिचर्मपाणिर्; महीम् इमां धार्तराष्ट्रैर् विसंज्ञैः हृतोत्तमाङ्गैर् निहतैः करोतु; कीर्णां कुशैर् वेदिम् इवाध्वरेषु

tato 'niruddho 'py asicarmapāṇir; mahīm imāṃ dhārtarāṣṭrair visaṃjñaiḥ hṛtottamāṅgair nihataiḥ karotu; kīrṇāṃ kuśair vedim ivādhvareṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गदोल्मुकौ बाहुकभानुनीथाः; शूरश् च संख्ये निशठः कुमारः रणोत्कटौ सारणचारुदेष्णौ; कुलोचितं विप्रथयन्तु कर्म

gadolmukau bāhukabhānunīthāḥ; śūraś ca saṃkhye niśaṭhaḥ kumāraḥ raṇotkaṭau sāraṇacārudeṣṇau; kulocitaṃ viprathayantu karma

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सवृष्णिभोजान्धकयोधमुख्या; समागता क्षत्रियशूरसेना हत्वा रणे तान् धृतराष्ट्रपुत्रांल्; लोके यशः स्फीतम् उपाकरोतु

savṛṣṇibhojāndhakayodhamukhyā; samāgatā kṣatriyaśūrasenā hatvā raṇe tān dhṛtarāṣṭraputrāṃl; loke yaśaḥ sphītam upākarotu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽभिमन्युः पृथिवीं प्रशास्तु; यावद् व्रतं धर्मभृतां वरिष्ठः युधिष्ठिरः पारयते महात्मा; द्यूते यथोक्तं कुरुसत्तमेन

tato 'bhimanyuḥ pṛthivīṃ praśāstu; yāvad vrataṃ dharmabhṛtāṃ variṣṭhaḥ yudhiṣṭhiraḥ pārayate mahātmā; dyūte yathoktaṃ kurusattamena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्मत्प्रमुक्तैर् विशिखैर् जितारिस्; ततो महीं भोक्ष्यति धर्मराजः निर्धार्तराष्ट्रां हतसूतपुत्राम्; एतद् धि नः कृत्यतमं यशश्यम्

asmatpramuktair viśikhair jitāris; tato mahīṃ bhokṣyati dharmarājaḥ nirdhārtarāṣṭrāṃ hatasūtaputrām; etad dhi naḥ kṛtyatamaṃ yaśaśyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वासुदेव उवाच असंशयं माधव सत्यम् एतद्; गृह्णीम ते वाक्यम् अदीनसत्त्व स्वाभ्यां भुजाभ्याम् अजितां तु भूमिं; नेच्छेत् कुरूणाम् ऋषभः कथं चित्

vāsudeva uvāca asaṃśayaṃ mādhava satyam etad; gṛhṇīma te vākyam adīnasattva svābhyāṃ bhujābhyām ajitāṃ tu bhūmiṃ; necchet kurūṇām ṛṣabhaḥ kathaṃ cit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न ह्य् एष कामान् न भयान् न लोभाद्; युधिष्ठिरो जातु जह्यात् स्वधर्मम् भीमार्जुनौ चातिरथौ यमौ वा; तथैव कृष्णा द्रुपदात्मजेयम्

na hy eṣa kāmān na bhayān na lobhād; yudhiṣṭhiro jātu jahyāt svadharmam bhīmārjunau cātirathau yamau vā; tathaiva kṛṣṇā drupadātmajeyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उभौ हि युद्धे ऽप्रतिमौ पृथिव्यां; वृकोदरश् चैव धनंजयश् च कस्मान् न कृत्स्नां पृथिवीं प्रशासेन्; माद्रीसुताभ्यां च पुरस्कृतो ऽयम्

ubhau hi yuddhe 'pratimau pṛthivyāṃ; vṛkodaraś caiva dhanaṃjayaś ca kasmān na kṛtsnāṃ pṛthivīṃ praśāsen; mādrīsutābhyāṃ ca puraskṛto 'yam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा तु पाञ्चालपतिर् महात्मा; सकेकयश् चेदिपतिर् वयं च योत्स्याम विक्रम्य परांस् तदा वै; सुयोधनस् त्यक्ष्यति जीवलोकम्

yadā tu pāñcālapatir mahātmā; sakekayaś cedipatir vayaṃ ca yotsyāma vikramya parāṃs tadā vai; suyodhanas tyakṣyati jīvalokam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युधिष्ठिर उवाच नैतच् चित्रं माधव यद् ब्रवीषि; सत्यं तु मे रक्ष्यतमं न राज्यम् कृष्णस् तु मां वेद यथावद् एकः; कृष्णं च वेदाहम् अथो यथावत्

yudhiṣṭhira uvāca naitac citraṃ mādhava yad bravīṣi; satyaṃ tu me rakṣyatamaṃ na rājyam kṛṣṇas tu māṃ veda yathāvad ekaḥ; kṛṣṇaṃ ca vedāham atho yathāvat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदैव कालं पुरुषप्रवीरो; वेत्स्यत्य् अयं माधव विक्रमस्य तदा रणे त्वं च शिनिप्रवीर; सुयोधनं जेष्यसि केशवश् च

yadaiva kālaṃ puruṣapravīro; vetsyaty ayaṃ mādhava vikramasya tadā raṇe tvaṃ ca śinipravīra; suyodhanaṃ jeṣyasi keśavaś ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिप्रयान्त्व् अद्य दशार्हवीरा; दृढो ऽस्मि नाथैर् नरलोकनाथैः धर्मे ऽप्रमादं कुरुताप्रमेया; द्रष्टास्मि भूयः सुखिनः समेतान्

pratiprayāntv adya daśārhavīrā; dṛḍho 'smi nāthair naralokanāthaiḥ dharme 'pramādaṃ kurutāprameyā; draṣṭāsmi bhūyaḥ sukhinaḥ sametān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैशंपायन उवाच ते ऽन्योन्यम् आमन्त्र्य तथाभिवाद्य; वृद्धान् परिस्वज्य शिशूंश् च सर्वान् यदुप्रवीराः स्वगृहाणि जग्मू; राजापि तीर्थान्य् अनुसंचचार

vaiśaṃpāyana uvāca te 'nyonyam āmantrya tathābhivādya; vṛddhān parisvajya śiśūṃś ca sarvān yadupravīrāḥ svagṛhāṇi jagmū; rājāpi tīrthāny anusaṃcacāra

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विसृज्य कृष्णं त्व् अथ धर्मराजो; विदर्भराजोपचितां सुतीर्थाम् सुतेन सोमेन विमिश्रितोदां; ततः पयोष्णीं प्रति स ह्य् उवास

visṛjya kṛṣṇaṃ tv atha dharmarājo; vidarbharājopacitāṃ sutīrthām sutena somena vimiśritodāṃ; tataḥ payoṣṇīṃ prati sa hy uvāsa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.