Library·Mahābhārata (critical edition)·3·3.154
वैशंपायन उवाच ततस् तान् परिविश्वस्तान् वसतस् तत्र पाण्डवान् गतेषु तेषु रक्षःसु भीमसेनात्मजे ऽपि च
vaiśaṃpāyana uvāca tatas tān pariviśvastān vasatas tatra pāṇḍavān gateṣu teṣu rakṣaḥsu bhīmasenātmaje 'pi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रहितान् भीमसेनेन कदा चित् तान् यदृच्छया जहार धर्मराजानं यमौ कृष्णां च राक्षसः
rahitān bhīmasenena kadā cit tān yadṛcchayā jahāra dharmarājānaṃ yamau kṛṣṇāṃ ca rākṣasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणो मन्त्रकुशलः सर्वास्त्रेष्व् अस्त्रवित्तमः इति ब्रुवन् पाण्डवेयान् पर्युपास्ते स्म नित्यदा
brāhmaṇo mantrakuśalaḥ sarvāstreṣv astravittamaḥ iti bruvan pāṇḍaveyān paryupāste sma nityadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परीक्षमाणः पार्थानां कलापानि धनूंषि च अन्तरं समभिप्रेप्सुर् नाम्ना ख्यातो जटासुरः
parīkṣamāṇaḥ pārthānāṃ kalāpāni dhanūṃṣi ca antaraṃ samabhiprepsur nāmnā khyāto jaṭāsuraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स भीमसेने निष्क्रान्ते मृगयार्थम् अरिंदमे अन्यद् रूपं समास्थाय विकृतं भैरवं महत्
sa bhīmasene niṣkrānte mṛgayārtham ariṃdame anyad rūpaṃ samāsthāya vikṛtaṃ bhairavaṃ mahat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृहीत्वा सर्वशस्त्राणि द्रौपदीं परिगृह्य च प्रातिष्ठत स दुष्टात्मा त्रीन् गृहीत्वा च पाण्डवान्
gṛhītvā sarvaśastrāṇi draupadīṃ parigṛhya ca prātiṣṭhata sa duṣṭātmā trīn gṛhītvā ca pāṇḍavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहदेवस् तु यत्नेन ततो ऽपक्रम्य पाण्डवः आक्रन्दद् भीमसेनं वै येन यातो महाबलः
sahadevas tu yatnena tato 'pakramya pāṇḍavaḥ ākrandad bhīmasenaṃ vai yena yāto mahābalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् अब्रवीद् धर्मराजो ह्रियमाणो युधिष्ठिरः धर्मस् ते हीयते मूढ न चैनं समवेक्षसे
tam abravīd dharmarājo hriyamāṇo yudhiṣṭhiraḥ dharmas te hīyate mūḍha na cainaṃ samavekṣase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये ऽन्ये के चिन् मनुष्येषु तिर्यग्योनिगता अपि गन्धर्वयक्षरक्षांसि वयांसि पशवस् तथा मनुष्यान् उपजीवन्ति ततस् त्वम् उपजीवसि
ye 'nye ke cin manuṣyeṣu tiryagyonigatā api gandharvayakṣarakṣāṃsi vayāṃsi paśavas tathā manuṣyān upajīvanti tatas tvam upajīvasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समृद्ध्या ह्य् अस्य लोकस्य लोको युष्माकम् ऋध्यते इमं च लोकं शोचन्तम् अनुशोचन्ति देवताः पूज्यमानाश् च वर्धन्ते हव्यकव्यैर् यथाविधि
samṛddhyā hy asya lokasya loko yuṣmākam ṛdhyate imaṃ ca lokaṃ śocantam anuśocanti devatāḥ pūjyamānāś ca vardhante havyakavyair yathāvidhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वयं राष्ट्रस्य गोप्तारो रक्षितारश् च राक्षस राष्ट्रस्यारक्ष्यमाणस्य कुतो भूतिः कुतः सुखम्
vayaṃ rāṣṭrasya goptāro rakṣitāraś ca rākṣasa rāṣṭrasyārakṣyamāṇasya kuto bhūtiḥ kutaḥ sukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न च राजावमन्तव्यो रक्षसा जात्व् अनागसि अणुर् अप्य् अपचारश् च नास्त्य् अस्माकं नराशन
na ca rājāvamantavyo rakṣasā jātv anāgasi aṇur apy apacāraś ca nāsty asmākaṃ narāśana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रोग्धव्यं न च मित्रेषु न विश्वस्तेषु कर्हि चित् येषां चान्नानि भुञ्जीत यत्र च स्यात् प्रतिश्रयः
drogdhavyaṃ na ca mitreṣu na viśvasteṣu karhi cit yeṣāṃ cānnāni bhuñjīta yatra ca syāt pratiśrayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स त्वं प्रतिश्रये ऽस्माकं पूज्यमानः सुखोषितः भुक्त्वा चान्नानि दुष्प्रज्ञ कथम् अस्माञ् जिहीर्षसि
sa tvaṃ pratiśraye 'smākaṃ pūjyamānaḥ sukhoṣitaḥ bhuktvā cānnāni duṣprajña katham asmāñ jihīrṣasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् एव वृथाचारो वृथावृद्धो वृथामतिः वृथामरणम् अर्हस् त्वं वृथाद्य न भविष्यसि
evam eva vṛthācāro vṛthāvṛddho vṛthāmatiḥ vṛthāmaraṇam arhas tvaṃ vṛthādya na bhaviṣyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ चेद् दुष्टबुद्धिस् त्वं सर्वैर् धर्मैर् विवर्जितः प्रदाय शस्त्राण्य् अस्माकं युद्धेन द्रौपदीं हर
atha ced duṣṭabuddhis tvaṃ sarvair dharmair vivarjitaḥ pradāya śastrāṇy asmākaṃ yuddhena draupadīṃ hara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ चेत् त्वम् अविज्ञाय इदं कर्म करिष्यसि अधर्मं चाप्य् अकीर्तिं च लोके प्राप्स्यसि केवलम्
atha cet tvam avijñāya idaṃ karma kariṣyasi adharmaṃ cāpy akīrtiṃ ca loke prāpsyasi kevalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एताम् अद्य परामृश्य स्त्रियं राक्षस मानुषीम् विषम् एतत् समालोड्य कुम्भेन प्राशितं त्वया
etām adya parāmṛśya striyaṃ rākṣasa mānuṣīm viṣam etat samāloḍya kumbhena prāśitaṃ tvayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो युधिष्ठिरस् तस्य भारिकः समपद्यत स तु भाराभिभूतात्मा न तथा शीघ्रगो ऽभवत्
tato yudhiṣṭhiras tasya bhārikaḥ samapadyata sa tu bhārābhibhūtātmā na tathā śīghrago 'bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाब्रवीद् द्रौपदीं च नकुलं च युधिष्ठिरः मा भैष्ट राक्षसान् मूढाद् गतिर् अस्य मया हृता
athābravīd draupadīṃ ca nakulaṃ ca yudhiṣṭhiraḥ mā bhaiṣṭa rākṣasān mūḍhād gatir asya mayā hṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नातिदूरे महाबाहुर् भविता पवनात्मजः अस्मिन् मुहूर्ते संप्राप्ते न भविष्यति राक्षसः
nātidūre mahābāhur bhavitā pavanātmajaḥ asmin muhūrte saṃprāpte na bhaviṣyati rākṣasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहदेवस् तु तं दृष्ट्वा राक्षसं मूढचेतसम् उवाच वचनं राजन् कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम्
sahadevas tu taṃ dṛṣṭvā rākṣasaṃ mūḍhacetasam uvāca vacanaṃ rājan kuntīputraṃ yudhiṣṭhiram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजन् किं नाम तत् कृत्यं क्षत्रियस्यास्त्य् अतो ऽधिकम् यद् युद्धे ऽभिमुखः प्राणांस् त्यजेच् छत्रूञ् जयेत वा
rājan kiṃ nāma tat kṛtyaṃ kṣatriyasyāsty ato 'dhikam yad yuddhe 'bhimukhaḥ prāṇāṃs tyajec chatrūñ jayeta vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष चास्मान् वयं चैनं युध्यमानाः परंतप सूदयेम महाबाहो देशकालो ह्य् अयं नृप
eṣa cāsmān vayaṃ cainaṃ yudhyamānāḥ paraṃtapa sūdayema mahābāho deśakālo hy ayaṃ nṛpa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षत्रधर्मस्य संप्राप्तः कालः सत्यपराक्रम जयन्तः पात्यमाना वा प्राप्तुम् अर्हाम सद्गतिम्
kṣatradharmasya saṃprāptaḥ kālaḥ satyaparākrama jayantaḥ pātyamānā vā prāptum arhāma sadgatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राक्षसे जीवमाने ऽद्य रविर् अस्तम् इयाद् यदि नाहं ब्रूयां पुनर् जातु क्षत्रियो ऽस्मीति भारत
rākṣase jīvamāne 'dya ravir astam iyād yadi nāhaṃ brūyāṃ punar jātu kṣatriyo 'smīti bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भो भो राक्षस तिष्ठस्व सहदेवो ऽस्मि पाण्डवः हत्वा वा मां नयस्वैनान् हतो वाद्येह स्वप्स्यसि
bho bho rākṣasa tiṣṭhasva sahadevo 'smi pāṇḍavaḥ hatvā vā māṃ nayasvainān hato vādyeha svapsyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथैव तस्मिन् ब्रुवति भीमसेनो यदृच्छया प्रादृश्यत महाबाहुः सवज्र इव वासवः
tathaiva tasmin bruvati bhīmaseno yadṛcchayā prādṛśyata mahābāhuḥ savajra iva vāsavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽपश्यद् भ्रातरौ तत्र द्रौपदीं च यशस्विनीम् क्षितिस्थं सहदेवं च क्षिपन्तं राक्षसं तदा
so 'paśyad bhrātarau tatra draupadīṃ ca yaśasvinīm kṣitisthaṃ sahadevaṃ ca kṣipantaṃ rākṣasaṃ tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मार्गाच् च राक्षसं मूढं कालोपहतचेतसम् भ्रमन्तं तत्र तत्रैव दैवेन विनिवारितम्
mārgāc ca rākṣasaṃ mūḍhaṃ kālopahatacetasam bhramantaṃ tatra tatraiva daivena vinivāritam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भ्रातॄंस् तान् ह्रियतो दृष्ट्वा द्रौपदीं च महाबलः क्रोधम् आहारयद् भीमो राक्षसं चेदम् अब्रवीत्
bhrātṝṃs tān hriyato dṛṣṭvā draupadīṃ ca mahābalaḥ krodham āhārayad bhīmo rākṣasaṃ cedam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विज्ञातो ऽसि मया पूर्वं चेष्टञ् शस्त्रपरीक्षणे आस्था तु त्वयि मे नास्ति यतो ऽसि न हतस् तदा ब्रह्मरूपप्रतिच्छन्नो न नो वदसि चाप्रियम्
vijñāto 'si mayā pūrvaṃ ceṣṭañ śastraparīkṣaṇe āsthā tu tvayi me nāsti yato 'si na hatas tadā brahmarūpapraticchanno na no vadasi cāpriyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रियेषु चरमाणं त्वां न चैवाप्रियकारिणम् अतिथिं ब्रह्मरूपं च कथं हन्याम् अनागसम् राक्षसं मन्यमानो ऽपि यो हन्यान् नरकं व्रजेत्
priyeṣu caramāṇaṃ tvāṃ na caivāpriyakāriṇam atithiṃ brahmarūpaṃ ca kathaṃ hanyām anāgasam rākṣasaṃ manyamāno 'pi yo hanyān narakaṃ vrajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपक्वस्य च कालेन वधस् तव न विद्यते नूनम् अद्यासि संपक्वो यथा ते मतिर् ईदृशी दत्ता कृष्णापहरणे कालेनाद्भुतकर्मणा
apakvasya ca kālena vadhas tava na vidyate nūnam adyāsi saṃpakvo yathā te matir īdṛśī dattā kṛṣṇāpaharaṇe kālenādbhutakarmaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बडिशो ऽयं त्वया ग्रस्तः कालसूत्रेण लम्बितः मत्स्यो ऽम्भसीव स्यूतास्यः कथं मे ऽद्य गमिष्यसि
baḍiśo 'yaṃ tvayā grastaḥ kālasūtreṇa lambitaḥ matsyo 'mbhasīva syūtāsyaḥ kathaṃ me 'dya gamiṣyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यं चासि प्रस्थितो देशं मनः पूर्वं गतं च ते न तं गन्तासि गन्तासि मार्गं बकहिडिम्बयोः
yaṃ cāsi prasthito deśaṃ manaḥ pūrvaṃ gataṃ ca te na taṃ gantāsi gantāsi mārgaṃ bakahiḍimbayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्तस् तु भीमेन राक्षसः कालचोदितः भीत उत्सृज्य तान् सर्वान् युद्धाय समुपस्थितः
evam uktas tu bhīmena rākṣasaḥ kālacoditaḥ bhīta utsṛjya tān sarvān yuddhāya samupasthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अब्रवीच् च पुनर् भीमं रोषात् प्रस्फुरिताधरः न मे मूढा दिशः पाप त्वदर्थं मे विलम्बनम्
abravīc ca punar bhīmaṃ roṣāt prasphuritādharaḥ na me mūḍhā diśaḥ pāpa tvadarthaṃ me vilambanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुता मे राक्षसा ये ये त्वया विनिहता रणे तेषाम् अद्य करिष्यामि तवास्रेणोदकक्रियाम्
śrutā me rākṣasā ye ye tvayā vinihatā raṇe teṣām adya kariṣyāmi tavāsreṇodakakriyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्तस् ततो भीमः सृक्किणी परिसंलिहन् स्मयमान इव क्रोधात् साक्षात् कालान्तकोपमः बाहुसंरम्भम् एवेच्छन्न् अभिदुद्राव राक्षसम्
evam uktas tato bhīmaḥ sṛkkiṇī parisaṃlihan smayamāna iva krodhāt sākṣāt kālāntakopamaḥ bāhusaṃrambham evecchann abhidudrāva rākṣasam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राक्षसो ऽपि तदा भीमं युद्धार्थिनम् अवस्थितम् अभिदुद्राव संरब्धो बलो वज्रधरं यथा
rākṣaso 'pi tadā bhīmaṃ yuddhārthinam avasthitam abhidudrāva saṃrabdho balo vajradharaṃ yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्तमाने तदा ताभ्यां बाहुयुद्धे सुदारुणे माद्रीपुत्राव् अभिक्रुद्धाव् उभाव् अप्य् अभ्यधावताम्
vartamāne tadā tābhyāṃ bāhuyuddhe sudāruṇe mādrīputrāv abhikruddhāv ubhāv apy abhyadhāvatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न्यवारयत् तौ प्रहसन् कुन्तीपुत्रो वृकोदरः शक्तो ऽहं राक्षसस्येति प्रेक्षध्वम् इति चाब्रवीत्
nyavārayat tau prahasan kuntīputro vṛkodaraḥ śakto 'haṃ rākṣasasyeti prekṣadhvam iti cābravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मना भ्रातृभिश् चाहं धर्मेण सुकृतेन च इष्टेन च शपे राजन् सूदयिष्यामि राक्षसम्
ātmanā bhrātṛbhiś cāhaṃ dharmeṇa sukṛtena ca iṣṭena ca śape rājan sūdayiṣyāmi rākṣasam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् एवम् उक्त्वा तौ वीरौ स्पर्धमानौ परस्परम् बाहुभिः समसज्जेताम् उभौ रक्षोवृकोदरौ
ity evam uktvā tau vīrau spardhamānau parasparam bāhubhiḥ samasajjetām ubhau rakṣovṛkodarau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तयोर् आसीत् संप्रहारः क्रुद्धयोर् भीमरक्षसोः अमृष्यमाणयोः संख्ये देवदानवयोर् इव
tayor āsīt saṃprahāraḥ kruddhayor bhīmarakṣasoḥ amṛṣyamāṇayoḥ saṃkhye devadānavayor iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आरुज्यारुज्य तौ वृक्षान् अन्योन्यम् अभिजघ्नतुः जीमूताव् इव घर्मान्ते विनदन्तौ महाबलौ
ārujyārujya tau vṛkṣān anyonyam abhijaghnatuḥ jīmūtāv iva gharmānte vinadantau mahābalau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बभञ्जतुर् महावृक्षान् ऊरुभिर् बलिनां वरौ अन्योन्येनाभिसंरब्धौ परस्परजयैषिणौ
babhañjatur mahāvṛkṣān ūrubhir balināṃ varau anyonyenābhisaṃrabdhau parasparajayaiṣiṇau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् वृक्षयुद्धम् अभवन् महीरुहविनाशनम् वालिसुग्रीवयोर् भ्रात्रोः पुरेव कपिसिंहयोः
tad vṛkṣayuddham abhavan mahīruhavināśanam vālisugrīvayor bhrātroḥ pureva kapisiṃhayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आविध्याविध्य तौ वृक्षान् मुहूर्तम् इतरेतरम् ताडयाम् आसतुर् उभौ विनदन्तौ मुहुर् मुहुः
āvidhyāvidhya tau vṛkṣān muhūrtam itaretaram tāḍayām āsatur ubhau vinadantau muhur muhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन् देशे यदा वृक्षाः सर्व एव निपातिताः पुञ्जीकृताश् च शतशः परस्परवधेप्सया
tasmin deśe yadā vṛkṣāḥ sarva eva nipātitāḥ puñjīkṛtāś ca śataśaḥ parasparavadhepsayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा शिलाः समादाय मुहूर्तम् इव भारत महाभ्रैर् इव शैलेन्द्रौ युयुधाते महाबलौ
tadā śilāḥ samādāya muhūrtam iva bhārata mahābhrair iva śailendrau yuyudhāte mahābalau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उग्राभिर् उग्ररूपाभिर् बृहतीभिः परस्परम् वज्रैर् इव महावेगैर् आजघ्नतुर् अमर्षणौ
ugrābhir ugrarūpābhir bṛhatībhiḥ parasparam vajrair iva mahāvegair ājaghnatur amarṣaṇau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिहत्य च भूयस् ताव् अन्योन्यं बलदर्पितौ भुजाभ्यां परिगृह्याथ चकर्षाते गजाव् इव
abhihatya ca bhūyas tāv anyonyaṃ baladarpitau bhujābhyāṃ parigṛhyātha cakarṣāte gajāv iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुष्टिभिश् च महाघोरैर् अन्योन्यम् अभिपेततुः तयोश् चटचटाशब्दो बभूव सुमहात्मनोः
muṣṭibhiś ca mahāghorair anyonyam abhipetatuḥ tayoś caṭacaṭāśabdo babhūva sumahātmanoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः संहृत्य मुष्टिं तु पञ्चशीर्षम् इवोरगम् वेगेनाभ्यहनद् भीमो राक्षसस्य शिरोधराम्
tataḥ saṃhṛtya muṣṭiṃ tu pañcaśīrṣam ivoragam vegenābhyahanad bhīmo rākṣasasya śirodharām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः श्रान्तं तु तद् रक्षो भीमसेनभुजाहतम् सुपरिश्रान्तम् आलक्ष्य भीमसेनो ऽभ्यवर्तत
tataḥ śrāntaṃ tu tad rakṣo bhīmasenabhujāhatam supariśrāntam ālakṣya bhīmaseno 'bhyavartata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत एनं महाबाहुर् बाहुभ्याम् अमरोपमः समुत्क्षिप्य बलाद् भीमो निष्पिपेष महीतले
tata enaṃ mahābāhur bāhubhyām amaropamaḥ samutkṣipya balād bhīmo niṣpipeṣa mahītale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य गात्राणि सर्वाणि चूर्णयाम् आस पाण्डवः अरत्निना चाभिहत्य शिरः कायाद् अपाहरत्
tasya gātrāṇi sarvāṇi cūrṇayām āsa pāṇḍavaḥ aratninā cābhihatya śiraḥ kāyād apāharat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संदष्टोष्ठं विवृत्ताक्षं फलं वृन्ताद् इव च्युतम् जटासुरस्य तु शिरो भीमसेनबलाद् धृतम् पपात रुधिरादिग्धं संदष्टदशनच्छदम्
saṃdaṣṭoṣṭhaṃ vivṛttākṣaṃ phalaṃ vṛntād iva cyutam jaṭāsurasya tu śiro bhīmasenabalād dhṛtam papāta rudhirādigdhaṃ saṃdaṣṭadaśanacchadam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं निहत्य महेष्वासो युधिष्ठिरम् उपागमत् स्तूयमानो द्विजाग्र्यैस् तैर् मरुद्भिर् इव वासवः
taṃ nihatya maheṣvāso yudhiṣṭhiram upāgamat stūyamāno dvijāgryais tair marudbhir iva vāsavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.