Library·Mahābhārata (critical edition)·3·3.177
वैशंपायन उवाच युधिष्ठिरस् तम् आसाद्य सर्पभोगाभिवेष्टितम् दयितं भ्रातरं वीरम् इदं वचनम् अब्रवीत्
vaiśaṃpāyana uvāca yudhiṣṭhiras tam āsādya sarpabhogābhiveṣṭitam dayitaṃ bhrātaraṃ vīram idaṃ vacanam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुन्तीमातः कथम् इमाम् आपदं त्वम् अवाप्तवान् कश् चायं पर्वताभोगप्रतिमः पन्नगोत्तमः
kuntīmātaḥ katham imām āpadaṃ tvam avāptavān kaś cāyaṃ parvatābhogapratimaḥ pannagottamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स धर्मराजम् आलक्ष्य भ्राता भ्रातरम् अग्रजम् कथयाम् आस तत् सर्वं ग्रहणादि विचेष्टितम्
sa dharmarājam ālakṣya bhrātā bhrātaram agrajam kathayām āsa tat sarvaṃ grahaṇādi viceṣṭitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युधिष्ठिर उवाच देवो वा यदि वा दैत्य उरगो वा भवान् यदि सत्यं सर्प वचो ब्रूहि पृच्छति त्वां युधिष्ठिरः
yudhiṣṭhira uvāca devo vā yadi vā daitya urago vā bhavān yadi satyaṃ sarpa vaco brūhi pṛcchati tvāṃ yudhiṣṭhiraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किम् आहृत्य विदित्वा वा प्रीतिस् ते स्याद् भुजंगम किम् आहारं प्रयच्छामि कथं मुञ्चेद् भवान् इमम्
kim āhṛtya viditvā vā prītis te syād bhujaṃgama kim āhāraṃ prayacchāmi kathaṃ muñced bhavān imam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्प उवाच नहुषो नाम राजाहम् आसं पूर्वस् तवानघ प्रथितः पञ्चमः सोमाद् आयोः पुत्रो नराधिप
sarpa uvāca nahuṣo nāma rājāham āsaṃ pūrvas tavānagha prathitaḥ pañcamaḥ somād āyoḥ putro narādhipa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रतुभिस् तपसा चैव स्वाध्यायेन दमेन च त्रैलोक्यैश्वर्यम् अव्यग्रं प्राप्तो विक्रमणेन च
kratubhis tapasā caiva svādhyāyena damena ca trailokyaiśvaryam avyagraṃ prāpto vikramaṇena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् ऐश्वर्यं समासाद्य दर्पो माम् अगमत् तदा सहस्रं हि द्विजातीनाम् उवाह शिबिकां मम
tad aiśvaryaṃ samāsādya darpo mām agamat tadā sahasraṃ hi dvijātīnām uvāha śibikāṃ mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऐश्वर्यमदमत्तो ऽहम् अवमन्य ततो द्विजान् इमाम् अगस्त्येन दशाम् आनीतः पृथिवीपते
aiśvaryamadamatto 'ham avamanya tato dvijān imām agastyena daśām ānītaḥ pṛthivīpate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न तु माम् अजहात् प्रज्ञा यावद् अद्येति पाण्डव तस्यैवानुग्रहाद् राजन्न् अगस्त्यस्य महात्मनः
na tu mām ajahāt prajñā yāvad adyeti pāṇḍava tasyaivānugrahād rājann agastyasya mahātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षष्ठे काले ममाहारः प्राप्तो ऽयम् अनुजस् तव नाहम् एनं विमोक्ष्यामि न चान्यम् अभिकामये
ṣaṣṭhe kāle mamāhāraḥ prāpto 'yam anujas tava nāham enaṃ vimokṣyāmi na cānyam abhikāmaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रश्नान् उच्चारितांस् तु त्वं व्याहरिष्यसि चेन् मम अथ पश्चाद् विमोक्ष्यामि भ्रातरं ते वृकोदरम्
praśnān uccāritāṃs tu tvaṃ vyāhariṣyasi cen mama atha paścād vimokṣyāmi bhrātaraṃ te vṛkodaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युधिष्ठिर उवाच ब्रूहि सर्प यथाकामं प्रतिवक्ष्यामि ते वचः अपि चेच् छक्नुयां प्रीतिम् आहर्तुं ते भुजंगम
yudhiṣṭhira uvāca brūhi sarpa yathākāmaṃ prativakṣyāmi te vacaḥ api cec chaknuyāṃ prītim āhartuṃ te bhujaṃgama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेद्यं यद् ब्राह्मणेनेह तद् भवान् वेत्ति केवलम् सर्पराज ततः श्रुत्वा प्रतिवक्ष्यामि ते वचः
vedyaṃ yad brāhmaṇeneha tad bhavān vetti kevalam sarparāja tataḥ śrutvā prativakṣyāmi te vacaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्प उवाच ब्राह्मणः को भवेद् राजन् वेद्यं किं च युधिष्ठिर ब्रवीह्य् अतिमतिं त्वां हि वाक्यैर् अनुमिमीमहे
sarpa uvāca brāhmaṇaḥ ko bhaved rājan vedyaṃ kiṃ ca yudhiṣṭhira bravīhy atimatiṃ tvāṃ hi vākyair anumimīmahe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युधिष्ठिर उवाच सत्यं दानं क्षमा शीलम् आनृशंस्यं दमो घृणा दृश्यन्ते यत्र नागेन्द्र स ब्राह्मण इति स्मृतः
yudhiṣṭhira uvāca satyaṃ dānaṃ kṣamā śīlam ānṛśaṃsyaṃ damo ghṛṇā dṛśyante yatra nāgendra sa brāhmaṇa iti smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेद्यं सर्प परं ब्रह्म निर्दुःखम् असुखं च यत् यत्र गत्वा न शोचन्ति भवतः किं विवक्षितम्
vedyaṃ sarpa paraṃ brahma nirduḥkham asukhaṃ ca yat yatra gatvā na śocanti bhavataḥ kiṃ vivakṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्प उवाच चातुर्वर्ण्यं प्रमाणं च सत्यं च ब्रह्म चैव ह शूद्रेष्व् अपि च सत्यं च दानम् अक्रोध एव च आनृशंस्यम् अहिंसा च घृणा चैव युधिष्ठिर
sarpa uvāca cāturvarṇyaṃ pramāṇaṃ ca satyaṃ ca brahma caiva ha śūdreṣv api ca satyaṃ ca dānam akrodha eva ca ānṛśaṃsyam ahiṃsā ca ghṛṇā caiva yudhiṣṭhira
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेद्यं यच् चात्थ निर्दुःखम् असुखं च नराधिप ताभ्यां हीनं पदं चान्यन् न तद् अस्तीति लक्षये
vedyaṃ yac cāttha nirduḥkham asukhaṃ ca narādhipa tābhyāṃ hīnaṃ padaṃ cānyan na tad astīti lakṣaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युधिष्ठिर उवाच शूद्रे चैतद् भवेल् लक्ष्यं द्विजे तच् च न विद्यते न वै शूद्रो भवेच् छूद्रो ब्राह्मणो न च ब्राह्मणः
yudhiṣṭhira uvāca śūdre caitad bhavel lakṣyaṃ dvije tac ca na vidyate na vai śūdro bhavec chūdro brāhmaṇo na ca brāhmaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्रैतल् लक्ष्यते सर्प वृत्तं स ब्राह्मणः स्मृतः यत्रैतन् न भवेत् सर्प तं शूद्रम् इति निर्दिशेत्
yatraital lakṣyate sarpa vṛttaṃ sa brāhmaṇaḥ smṛtaḥ yatraitan na bhavet sarpa taṃ śūdram iti nirdiśet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत् पुनर् भवता प्रोक्तं न वेद्यं विद्यतेति ह ताभ्यां हीनम् अतीत्यात्र पदं नास्तीति चेद् अपि
yat punar bhavatā proktaṃ na vedyaṃ vidyateti ha tābhyāṃ hīnam atītyātra padaṃ nāstīti ced api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् एतन् मतं सर्प ताभ्यां हीनं न विद्यते यथा शीतोष्णयोर् मध्ये भवेन् नोष्णं न शीतता
evam etan mataṃ sarpa tābhyāṃ hīnaṃ na vidyate yathā śītoṣṇayor madhye bhaven noṣṇaṃ na śītatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं वै सुखदुःखाभ्यां हीनम् अस्ति पदं क्व चित् एषा मम मतिः सर्प यथा वा मन्यते भवान्
evaṃ vai sukhaduḥkhābhyāṃ hīnam asti padaṃ kva cit eṣā mama matiḥ sarpa yathā vā manyate bhavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्प उवाच यदि ते वृत्ततो राजन् ब्राह्मणः प्रसमीक्षितः व्यर्था जातिस् तदायुष्मन् कृतिर् यावन् न दृश्यते
sarpa uvāca yadi te vṛttato rājan brāhmaṇaḥ prasamīkṣitaḥ vyarthā jātis tadāyuṣman kṛtir yāvan na dṛśyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युधिष्ठिर उवाच जातिर् अत्र महासर्प मनुष्यत्वे महामते संकरात् सर्ववर्णानां दुष्परीक्ष्येति मे मतिः
yudhiṣṭhira uvāca jātir atra mahāsarpa manuṣyatve mahāmate saṃkarāt sarvavarṇānāṃ duṣparīkṣyeti me matiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वे सर्वास्व् अपत्यानि जनयन्ति यदा नराः वाङ् मैथुनम् अथो जन्म मरणं च समं नृणाम्
sarve sarvāsv apatyāni janayanti yadā narāḥ vāṅ maithunam atho janma maraṇaṃ ca samaṃ nṛṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदम् आर्षं प्रमाणं च ये यजामह इत्य् अपि तस्माच् छीलं प्रधानेष्टं विदुर् ये तत्त्वदर्शिनः
idam ārṣaṃ pramāṇaṃ ca ye yajāmaha ity api tasmāc chīlaṃ pradhāneṣṭaṃ vidur ye tattvadarśinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राङ् नाभिवर्धनात् पुंसो जातकर्म विधीयते तत्रास्य माता सावित्री पिता त्व् आचार्य उच्यते
prāṅ nābhivardhanāt puṃso jātakarma vidhīyate tatrāsya mātā sāvitrī pitā tv ācārya ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृत्त्या शूद्रसमो ह्य् एष यावद् वेदे न जायते अस्मिन्न् एवं मतिद्वैधे मनुः स्वायम्भुवो ऽब्रवीत्
vṛttyā śūdrasamo hy eṣa yāvad vede na jāyate asminn evaṃ matidvaidhe manuḥ svāyambhuvo 'bravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतकृत्याः पुनर् वर्णा यदि वृत्तं न विद्यते संकरस् तत्र नागेन्द्र बलवान् प्रसमीक्षितः
kṛtakṛtyāḥ punar varṇā yadi vṛttaṃ na vidyate saṃkaras tatra nāgendra balavān prasamīkṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्रेदानीं महासर्प संस्कृतं वृत्तम् इष्यते तं ब्राह्मणम् अहं पूर्वम् उक्तवान् भुजगोत्तम
yatredānīṃ mahāsarpa saṃskṛtaṃ vṛttam iṣyate taṃ brāhmaṇam ahaṃ pūrvam uktavān bhujagottama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्प उवाच श्रुतं विदितवेद्यस्य तव वाक्यं युधिष्ठिर भक्षयेयम् अहं कस्माद् भ्रातरं ते वृकोदरम्
sarpa uvāca śrutaṃ viditavedyasya tava vākyaṃ yudhiṣṭhira bhakṣayeyam ahaṃ kasmād bhrātaraṃ te vṛkodaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.