Library·Mahābhārata (critical edition)·3·3.205
मार्कण्डेय उवाच गुरू निवेद्य विप्राय तौ मातापितराव् उभौ पुनर् एव स धर्मात्मा व्याधो ब्राह्मणम् अब्रवीत्
mārkaṇḍeya uvāca gurū nivedya viprāya tau mātāpitarāv ubhau punar eva sa dharmātmā vyādho brāhmaṇam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रवृत्तचक्षुर् जातो ऽस्मि संपश्य तपसो बलम् यदर्थम् उक्तो ऽसि तया गच्छस्व मिथिलाम् इति
pravṛttacakṣur jāto 'smi saṃpaśya tapaso balam yadartham ukto 'si tayā gacchasva mithilām iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पतिशुश्रूषपरया दान्तया सत्यशीलया मिथिलायां वसन् व्याधः स ते धर्मान् प्रवक्ष्यति
patiśuśrūṣaparayā dāntayā satyaśīlayā mithilāyāṃ vasan vyādhaḥ sa te dharmān pravakṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मण उवाच पतिव्रतायाः सत्यायाः शीलाढ्याया यतव्रत संस्मृत्य वाक्यं धर्मज्ञ गुणवान् असि मे मतः
brāhmaṇa uvāca pativratāyāḥ satyāyāḥ śīlāḍhyāyā yatavrata saṃsmṛtya vākyaṃ dharmajña guṇavān asi me mataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्याध उवाच यत् तदा त्वं द्विजश्रेष्ठ तयोक्तो मां प्रति प्रभो दृष्टम् एतत् तया सम्यग् एकपत्न्या न संशयः
vyādha uvāca yat tadā tvaṃ dvijaśreṣṭha tayokto māṃ prati prabho dṛṣṭam etat tayā samyag ekapatnyā na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वदनुग्रहबुद्ध्या तु विप्रैतद् दर्शितं मया वाक्यं च शृणु मे तात यत् ते वक्ष्ये हितं द्विज
tvadanugrahabuddhyā tu vipraitad darśitaṃ mayā vākyaṃ ca śṛṇu me tāta yat te vakṣye hitaṃ dvija
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वया विनिकृता माता पिता च द्विजसत्तम अनिसृष्टो ऽसि निष्क्रान्तो गृहात् ताभ्याम् अनिन्दित वेदोच्चारणकार्यार्थम् अयुक्तं तत् त्वया कृतम्
tvayā vinikṛtā mātā pitā ca dvijasattama anisṛṣṭo 'si niṣkrānto gṛhāt tābhyām anindita vedoccāraṇakāryārtham ayuktaṃ tat tvayā kṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तव शोकेन वृद्धौ ताव् अन्धौ जातौ तपस्विनौ तौ प्रसादयितुं गच्छ मा त्वा धर्मो ऽत्यगान् महान्
tava śokena vṛddhau tāv andhau jātau tapasvinau tau prasādayituṃ gaccha mā tvā dharmo 'tyagān mahān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तपस्वी त्वं महात्मा च धर्मे च निरतः सदा सर्वम् एतद् अपार्थं ते क्षिप्रं तौ संप्रसादय
tapasvī tvaṃ mahātmā ca dharme ca nirataḥ sadā sarvam etad apārthaṃ te kṣipraṃ tau saṃprasādaya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रद्दधस्व मम ब्रह्मन् नान्यथा कर्तुम् अर्हसि गम्यताम् अद्य विप्रर्षे श्रेयस् ते कथयाम्य् अहम्
śraddadhasva mama brahman nānyathā kartum arhasi gamyatām adya viprarṣe śreyas te kathayāmy aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मण उवाच यद् एतद् उक्तं भवता सर्वं सत्यम् असंशयम् प्रीतो ऽस्मि तव धर्मज्ञ साध्वाचार गुणान्वित
brāhmaṇa uvāca yad etad uktaṃ bhavatā sarvaṃ satyam asaṃśayam prīto 'smi tava dharmajña sādhvācāra guṇānvita
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्याध उवाच दैवतप्रतिमो हि त्वं यस् त्वं धर्मम् अनुव्रतः पुराणं शाश्वतं दिव्यं दुष्प्रापम् अकृतात्मभिः
vyādha uvāca daivatapratimo hi tvaṃ yas tvaṃ dharmam anuvrataḥ purāṇaṃ śāśvataṃ divyaṃ duṣprāpam akṛtātmabhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतन्द्रितः कुरु क्षिप्रं मातापित्रोर् हि पूजनम् अतः परम् अहं धर्मं नान्यं पश्यामि कं चन
atandritaḥ kuru kṣipraṃ mātāpitror hi pūjanam ataḥ param ahaṃ dharmaṃ nānyaṃ paśyāmi kaṃ cana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मण उवाच इहाहम् आगतो दिष्ट्या दिष्ट्या मे संगतं त्वया ईदृशा दुर्लभा लोके नरा धर्मप्रदर्शकाः
brāhmaṇa uvāca ihāham āgato diṣṭyā diṣṭyā me saṃgataṃ tvayā īdṛśā durlabhā loke narā dharmapradarśakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एको नरसहस्रेषु धर्मविद् विद्यते न वा प्रीतो ऽस्मि तव सत्येन भद्रं ते पुरुषोत्तम
eko narasahasreṣu dharmavid vidyate na vā prīto 'smi tava satyena bhadraṃ te puruṣottama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पतमानो हि नरके भवतास्मि समुद्धृतः भवितव्यम् अथैवं च यद् दृष्टो ऽसि मयानघ
patamāno hi narake bhavatāsmi samuddhṛtaḥ bhavitavyam athaivaṃ ca yad dṛṣṭo 'si mayānagha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजा ययातिर् दौहित्रैः पतितस् तारितो यथा सद्भिः पुरुषशार्दूल तथाहं भवता त्व् इह
rājā yayātir dauhitraiḥ patitas tārito yathā sadbhiḥ puruṣaśārdūla tathāhaṃ bhavatā tv iha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मातापितृभ्यां शुश्रूषां करिष्ये वचनात् तव नाकृतात्मा वेदयति धर्माधर्मविनिश्चयम्
mātāpitṛbhyāṃ śuśrūṣāṃ kariṣye vacanāt tava nākṛtātmā vedayati dharmādharmaviniścayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्ज्ञेयः शाश्वतो धर्मः शूद्रयोनौ हि वर्तता न त्वां शूद्रम् अहं मन्ये भवितव्यं हि कारणम् येन कर्मविपाकेन प्राप्तेयं शूद्रता त्वया
durjñeyaḥ śāśvato dharmaḥ śūdrayonau hi vartatā na tvāṃ śūdram ahaṃ manye bhavitavyaṃ hi kāraṇam yena karmavipākena prāpteyaṃ śūdratā tvayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद् इच्छामि विज्ञातुं तत्त्वेन हि महामते कामया ब्रूहि मे तथ्यं सर्वं त्वं प्रयतात्मवान्
etad icchāmi vijñātuṃ tattvena hi mahāmate kāmayā brūhi me tathyaṃ sarvaṃ tvaṃ prayatātmavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्याध उवाच अनतिक्रमणीया हि ब्राह्मणा वै द्विजोत्तम शृणु सर्वम् इदं वृत्तं पूर्वदेहे ममानघ
vyādha uvāca anatikramaṇīyā hi brāhmaṇā vai dvijottama śṛṇu sarvam idaṃ vṛttaṃ pūrvadehe mamānagha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं हि ब्राह्मणः पूर्वम् आसं द्विजवरात्मज वेदाध्यायी सुकुशलो वेदाङ्गानां च पारगः आत्मदोषकृतैर् ब्रह्मन्न् अवस्थां प्राप्तवान् इमाम्
ahaṃ hi brāhmaṇaḥ pūrvam āsaṃ dvijavarātmaja vedādhyāyī sukuśalo vedāṅgānāṃ ca pāragaḥ ātmadoṣakṛtair brahmann avasthāṃ prāptavān imām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कश् चिद् राजा मम सखा धनुर्वेदपरायणः संसर्गाद् धनुषि श्रेष्ठस् ततो ऽहम् अभवं द्विज
kaś cid rājā mama sakhā dhanurvedaparāyaṇaḥ saṃsargād dhanuṣi śreṣṭhas tato 'ham abhavaṃ dvija
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतस्मिन्न् एव काले तु मृगयां निर्गतो नृपः सहितो योधमुख्यैश् च मन्त्रिभिश् च सुसंवृतः ततो ऽभ्यहन् मृगांस् तत्र सुबहून् आश्रमं प्रति
etasminn eva kāle tu mṛgayāṃ nirgato nṛpaḥ sahito yodhamukhyaiś ca mantribhiś ca susaṃvṛtaḥ tato 'bhyahan mṛgāṃs tatra subahūn āśramaṃ prati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ क्षिप्तः शरो घोरो मयापि द्विजसत्तम ताडितश् च मुनिस् तेन शरेणानतपर्वणा
atha kṣiptaḥ śaro ghoro mayāpi dvijasattama tāḍitaś ca munis tena śareṇānataparvaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूमौ निपतितो ब्रह्मन्न् उवाच प्रतिनादयन् नापराध्याम्य् अहं किं चित् केन पापम् इदं कृतम्
bhūmau nipatito brahmann uvāca pratinādayan nāparādhyāmy ahaṃ kiṃ cit kena pāpam idaṃ kṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्वानस् तं मृगं चाहं संप्राप्तः सहसा मुनिम् अपश्यं तम् ऋषिं विद्धं शरेणानतपर्वणा तम् उग्रतपसं विप्रं निष्टनन्तं महीतले
manvānas taṃ mṛgaṃ cāhaṃ saṃprāptaḥ sahasā munim apaśyaṃ tam ṛṣiṃ viddhaṃ śareṇānataparvaṇā tam ugratapasaṃ vipraṃ niṣṭanantaṃ mahītale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकार्यकरणाच् चापि भृशं मे व्यथितं मनः अजानता कृतम् इदं मयेत्य् अथ तम् अब्रुवम् क्षन्तुम् अर्हसि मे ब्रह्मन्न् इति चोक्तो मया मुनिः
akāryakaraṇāc cāpi bhṛśaṃ me vyathitaṃ manaḥ ajānatā kṛtam idaṃ mayety atha tam abruvam kṣantum arhasi me brahmann iti cokto mayā muniḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रत्यब्रवीद् वाक्यम् ऋषिर् मां क्रोधमूर्छितः व्याधस् त्वं भविता क्रूर शूद्रयोनाव् इति द्विज
tataḥ pratyabravīd vākyam ṛṣir māṃ krodhamūrchitaḥ vyādhas tvaṃ bhavitā krūra śūdrayonāv iti dvija
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.