Library·Mahābhārata (critical edition)·3·3.213
मार्कण्डेय उवाच अग्नीनां विविधो वंशः कीर्तितस् ते मयानघ शृणु जन्म तु कौरव्य कार्त्तिकेयस्य धीमतः
mārkaṇḍeya uvāca agnīnāṃ vividho vaṃśaḥ kīrtitas te mayānagha śṛṇu janma tu kauravya kārttikeyasya dhīmataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्भुतस्याद्भुतं पुत्रं प्रवक्ष्याम्य् अमितौजसम् जातं सप्तर्षिभार्याभिर् ब्रह्मण्यं कीर्तिवर्धनम्
adbhutasyādbhutaṃ putraṃ pravakṣyāmy amitaujasam jātaṃ saptarṣibhāryābhir brahmaṇyaṃ kīrtivardhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवासुराः पुरा यत्ता विनिघ्नन्तः परस्परम् तत्राजयन् सदा देवान् दानवा घोररूपिणः
devāsurāḥ purā yattā vinighnantaḥ parasparam tatrājayan sadā devān dānavā ghorarūpiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वध्यमानं बलं दृष्ट्वा बहुशस् तैः पुरंदरः स्वसैन्यनायकार्थाय चिन्ताम् आप भृशं तदा
vadhyamānaṃ balaṃ dṛṣṭvā bahuśas taiḥ puraṃdaraḥ svasainyanāyakārthāya cintām āpa bhṛśaṃ tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवसेनां दानवैर् यो भग्नां दृष्ट्वा महाबलः पालयेद् वीर्यम् आश्रित्य स ज्ञेयः पुरुषो मया
devasenāṃ dānavair yo bhagnāṃ dṛṣṭvā mahābalaḥ pālayed vīryam āśritya sa jñeyaḥ puruṣo mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स शैलं मानसं गत्वा ध्यायन्न् अर्थम् इमं भृशम् शुश्रावार्तस्वरं घोरम् अथ मुक्तं स्त्रिया तदा
sa śailaṃ mānasaṃ gatvā dhyāyann artham imaṃ bhṛśam śuśrāvārtasvaraṃ ghoram atha muktaṃ striyā tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिधावतु मा कश् चित् पुरुषस् त्रातु चैव ह पतिं च मे प्रदिशतु स्वयं वा पतिर् अस्तु मे
abhidhāvatu mā kaś cit puruṣas trātu caiva ha patiṃ ca me pradiśatu svayaṃ vā patir astu me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरंदरस् तु ताम् आह मा भैर् नास्ति भयं तव एवम् उक्त्वा ततो ऽपश्यत् केशिनं स्थितम् अग्रतः
puraṃdaras tu tām āha mā bhair nāsti bhayaṃ tava evam uktvā tato 'paśyat keśinaṃ sthitam agrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किरीटिनं गदापाणिं धातुमन्तम् इवाचलम् हस्ते गृहीत्वा तां कन्याम् अथैनं वासवो ऽब्रवीत्
kirīṭinaṃ gadāpāṇiṃ dhātumantam ivācalam haste gṛhītvā tāṃ kanyām athainaṃ vāsavo 'bravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनार्यकर्मन् कस्मात् त्वम् इमां कन्यां जिहीर्षसि वज्रिणं मां विजानीहि विरमास्याः प्रबाधनात्
anāryakarman kasmāt tvam imāṃ kanyāṃ jihīrṣasi vajriṇaṃ māṃ vijānīhi viramāsyāḥ prabādhanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केश्य् उवाच विसृजस्व त्वम् एवैनां शक्रैषा प्रार्थिता मया क्षमं ते जीवतो गन्तुं स्वपुरं पाकशासन
keśy uvāca visṛjasva tvam evaināṃ śakraiṣā prārthitā mayā kṣamaṃ te jīvato gantuṃ svapuraṃ pākaśāsana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मार्कण्डेय उवाच एवम् उक्त्वा गदां केशी चिक्षेपेन्द्रवधाय वै ताम् आपतन्तीं चिच्छेद मध्ये वज्रेण वासवः
mārkaṇḍeya uvāca evam uktvā gadāṃ keśī cikṣependravadhāya vai tām āpatantīṃ ciccheda madhye vajreṇa vāsavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथास्य शैलशिखरं केशी क्रुद्धो व्यवासृजत् तद् आपतन्तं संप्रेक्ष्य शैलशृङ्गं शतक्रतुः बिभेद राजन् वज्रेण भुवि तन् निपपात ह
athāsya śailaśikharaṃ keśī kruddho vyavāsṛjat tad āpatantaṃ saṃprekṣya śailaśṛṅgaṃ śatakratuḥ bibheda rājan vajreṇa bhuvi tan nipapāta ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पतता तु तदा केशी तेन शृङ्गेण ताडितः हित्वा कन्यां महाभागां प्राद्रवद् भृशपीडितः
patatā tu tadā keśī tena śṛṅgeṇa tāḍitaḥ hitvā kanyāṃ mahābhāgāṃ prādravad bhṛśapīḍitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपयाते ऽसुरे तस्मिंस् तां कन्यां वासवो ऽब्रवीत् कासि कस्यासि किं चेह कुरुषे त्वं शुभानने
apayāte 'sure tasmiṃs tāṃ kanyāṃ vāsavo 'bravīt kāsi kasyāsi kiṃ ceha kuruṣe tvaṃ śubhānane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कन्योवाच अहं प्रजापतेः कन्या देवसेनेति विश्रुता भगिनी दैत्यसेना मे सा पूर्वं केशिना हृता
kanyovāca ahaṃ prajāpateḥ kanyā devaseneti viśrutā bhaginī daityasenā me sā pūrvaṃ keśinā hṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहैवावां भगिन्यौ तु सखीभिः सह मानसम् आगच्छावेह रत्यर्थम् अनुज्ञाप्य प्रजापतिम्
sahaivāvāṃ bhaginyau tu sakhībhiḥ saha mānasam āgacchāveha ratyartham anujñāpya prajāpatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नित्यं चावां प्रार्थयते हर्तुं केशी महासुरः इच्छत्य् एनं दैत्यसेना न त्व् अहं पाकशासन
nityaṃ cāvāṃ prārthayate hartuṃ keśī mahāsuraḥ icchaty enaṃ daityasenā na tv ahaṃ pākaśāsana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा हृता तेन भगवन् मुक्ताहं त्वद्बलेन तु त्वया देवेन्द्र निर्दिष्टं पतिम् इच्छामि दुर्जयम्
sā hṛtā tena bhagavan muktāhaṃ tvadbalena tu tvayā devendra nirdiṣṭaṃ patim icchāmi durjayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इन्द्र उवाच मम मातृष्वसेया त्वं माता दाक्षायणी मम आख्यातं त्व् अहम् इच्छामि स्वयम् आत्मबलं त्वया
indra uvāca mama mātṛṣvaseyā tvaṃ mātā dākṣāyaṇī mama ākhyātaṃ tv aham icchāmi svayam ātmabalaṃ tvayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कन्योवाच अबलाहं महाबाहो पतिस् तु बलवान् मम वरदानात् पितुर् भावी सुरासुरनमस्कृतः
kanyovāca abalāhaṃ mahābāho patis tu balavān mama varadānāt pitur bhāvī surāsuranamaskṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इन्द्र उवाच कीदृशं वै बलं देवि पत्युस् तव भविष्यति एतद् इच्छाम्य् अहं श्रोतुं तव वाक्यम् अनिन्दिते
indra uvāca kīdṛśaṃ vai balaṃ devi patyus tava bhaviṣyati etad icchāmy ahaṃ śrotuṃ tava vākyam anindite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कन्योवाच देवदानवयक्षाणां किंनरोरगरक्षसाम् जेता स दृष्टो दुष्टानां महावीर्यो महाबलः
kanyovāca devadānavayakṣāṇāṃ kiṃnaroragarakṣasām jetā sa dṛṣṭo duṣṭānāṃ mahāvīryo mahābalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस् तु सर्वाणि भूतानि त्वया सह विजेष्यति स हि मे भविता भर्ता ब्रह्मण्यः कीर्तिवर्धनः
yas tu sarvāṇi bhūtāni tvayā saha vijeṣyati sa hi me bhavitā bhartā brahmaṇyaḥ kīrtivardhanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मार्कण्डेय उवाच इन्द्रस् तस्या वचः श्रुत्वा दुःखितो ऽचिन्तयद् भृशम् अस्या देव्याः पतिर् नास्ति यादृशं संप्रभाषते
mārkaṇḍeya uvāca indras tasyā vacaḥ śrutvā duḥkhito 'cintayad bhṛśam asyā devyāḥ patir nāsti yādṛśaṃ saṃprabhāṣate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथापश्यत् स उदये भास्करं भास्करद्युतिः सोमं चैव महाभागं विशमानं दिवाकरम्
athāpaśyat sa udaye bhāskaraṃ bhāskaradyutiḥ somaṃ caiva mahābhāgaṃ viśamānaṃ divākaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमावास्यां संप्रवृत्तं मुहूर्तं रौद्रम् एव च देवासुरं च संग्रामं सो ऽपश्यद् उदये गिरौ
amāvāsyāṃ saṃpravṛttaṃ muhūrtaṃ raudram eva ca devāsuraṃ ca saṃgrāmaṃ so 'paśyad udaye girau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोहितैश् च घनैर् युक्तां पूर्वां संध्यां शतक्रतुः अपश्यल् लोहितोदं च भगवान् वरुणालयम्
lohitaiś ca ghanair yuktāṃ pūrvāṃ saṃdhyāṃ śatakratuḥ apaśyal lohitodaṃ ca bhagavān varuṇālayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भृगुभिश् चाङ्गिरोभिश् च हुतं मन्त्रैः पृथग्विधैः हव्यं गृहीत्वा वह्निं च प्रविशन्तं दिवाकरम्
bhṛgubhiś cāṅgirobhiś ca hutaṃ mantraiḥ pṛthagvidhaiḥ havyaṃ gṛhītvā vahniṃ ca praviśantaṃ divākaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पर्व चैव चतुर्विंशं तदा सूर्यम् उपस्थितम् तथा धर्मगतं रौद्रं सोमं सूर्यगतं च तम्
parva caiva caturviṃśaṃ tadā sūryam upasthitam tathā dharmagataṃ raudraṃ somaṃ sūryagataṃ ca tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समालोक्यैकताम् एव शशिनो भास्करस्य च समवायं तु तं रौद्रं दृष्ट्वा शक्रो व्यचिन्तयत्
samālokyaikatām eva śaśino bhāskarasya ca samavāyaṃ tu taṃ raudraṃ dṛṣṭvā śakro vyacintayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष रौद्रश् च संघातो महान् युक्तश् च तेजसा सोमस्य वह्निसूर्याभ्याम् अद्भुतो ऽयं समागमः जनयेद् यं सुतं सोमः सो ऽस्या देव्याः पतिर् भवेत्
eṣa raudraś ca saṃghāto mahān yuktaś ca tejasā somasya vahnisūryābhyām adbhuto 'yaṃ samāgamaḥ janayed yaṃ sutaṃ somaḥ so 'syā devyāḥ patir bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्निश् चैतैर् गुणैर् युक्तः सर्वैर् अग्निश् च देवता एष चेज् जनयेद् गर्भं सो ऽस्या देव्याः पतिर् भवेत्
agniś caitair guṇair yuktaḥ sarvair agniś ca devatā eṣa cej janayed garbhaṃ so 'syā devyāḥ patir bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं संचिन्त्य भगवान् ब्रह्मलोकं तदा गतः गृहीत्वा देवसेनां ताम् अवन्दत् स पितामहम् उवाच चास्या देव्यास् त्वं साधु शूरं पतिं दिश
evaṃ saṃcintya bhagavān brahmalokaṃ tadā gataḥ gṛhītvā devasenāṃ tām avandat sa pitāmaham uvāca cāsyā devyās tvaṃ sādhu śūraṃ patiṃ diśa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मोवाच यथैतच् चिन्तितं कार्यं त्वया दानवसूदन तथा स भविता गर्भो बलवान् उरुविक्रमः
brahmovāca yathaitac cintitaṃ kāryaṃ tvayā dānavasūdana tathā sa bhavitā garbho balavān uruvikramaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स भविष्यति सेनानीस् त्वया सह शतक्रतो अस्या देव्याः पतिश् चैव स भविष्यति वीर्यवान्
sa bhaviṣyati senānīs tvayā saha śatakrato asyā devyāḥ patiś caiva sa bhaviṣyati vīryavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मार्कण्डेय उवाच एतच् छ्रुत्वा नमस् तस्मै कृत्वासौ सह कन्यया तत्राभ्यगच्छद् देवेन्द्रो यत्र देवर्षयो ऽभवन् वसिष्ठप्रमुखा मुख्या विप्रेन्द्राः सुमहाव्रताः
mārkaṇḍeya uvāca etac chrutvā namas tasmai kṛtvāsau saha kanyayā tatrābhyagacchad devendro yatra devarṣayo 'bhavan vasiṣṭhapramukhā mukhyā viprendrāḥ sumahāvratāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भागार्थं तपसोपात्तं तेषां सोमं तथाध्वरे पिपासवो ययुर् देवाः शतक्रतुपुरोगमाः
bhāgārthaṃ tapasopāttaṃ teṣāṃ somaṃ tathādhvare pipāsavo yayur devāḥ śatakratupurogamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इष्टिं कृत्वा यथान्यायं सुसमिद्धे हुताशने जुहुवुस् ते महात्मानो हव्यं सर्वदिवौकसाम्
iṣṭiṃ kṛtvā yathānyāyaṃ susamiddhe hutāśane juhuvus te mahātmāno havyaṃ sarvadivaukasām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समाहूतो हुतवहः सो ऽद्भुतः सूर्यमण्डलात् विनिःसृत्याययौ वह्निर् वाग्यतो विधिवत् प्रभुः आगम्याहवनीयं वै तैर् द्विजैर् मन्त्रतो हुतम्
samāhūto hutavahaḥ so 'dbhutaḥ sūryamaṇḍalāt viniḥsṛtyāyayau vahnir vāgyato vidhivat prabhuḥ āgamyāhavanīyaṃ vai tair dvijair mantrato hutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तत्र विविधं हव्यं प्रतिगृह्य हुताशनः ऋषिभ्यो भरतश्रेष्ठ प्रायच्छत दिवौकसाम्
sa tatra vividhaṃ havyaṃ pratigṛhya hutāśanaḥ ṛṣibhyo bharataśreṣṭha prāyacchata divaukasām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निष्क्रामंश् चाप्य् अपश्यत् स पत्नीस् तेषां महात्मनाम् स्वेष्व् आश्रमेषूपविष्टाः स्नायन्तीश् च यथासुखम्
niṣkrāmaṃś cāpy apaśyat sa patnīs teṣāṃ mahātmanām sveṣv āśrameṣūpaviṣṭāḥ snāyantīś ca yathāsukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रुक्मवेदिनिभास् तास् तु चन्द्रलेखा इवामलाः हुताशनार्चिप्रतिमाः सर्वास् तारा इवाद्भुताः
rukmavedinibhās tās tu candralekhā ivāmalāḥ hutāśanārcipratimāḥ sarvās tārā ivādbhutāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तद्गतेन मनसा बभूव क्षुभितेन्द्रियः पत्नीर् दृष्ट्वा द्विजेन्द्राणां वह्निः कामवशं ययौ
sa tadgatena manasā babhūva kṣubhitendriyaḥ patnīr dṛṣṭvā dvijendrāṇāṃ vahniḥ kāmavaśaṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स भूयश् चिन्तयाम् आस न न्याय्यं क्षुभितो ऽस्मि यत् साध्वीः पत्नीर् द्विजेन्द्राणाम् अकामाः कामयाम्य् अहम्
sa bhūyaś cintayām āsa na nyāyyaṃ kṣubhito 'smi yat sādhvīḥ patnīr dvijendrāṇām akāmāḥ kāmayāmy aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैताः शक्या मया द्रष्टुं स्प्रष्टुं वाप्य् अनिमित्ततः गार्हपत्यं समाविश्य तस्मात् पश्याम्य् अभीक्ष्णशः
naitāḥ śakyā mayā draṣṭuṃ spraṣṭuṃ vāpy animittataḥ gārhapatyaṃ samāviśya tasmāt paśyāmy abhīkṣṇaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संस्पृशन्न् इव सर्वास् ताः शिखाभिः काञ्चनप्रभाः पश्यमानश् च मुमुदे गार्हपत्यं समाश्रितः
saṃspṛśann iva sarvās tāḥ śikhābhiḥ kāñcanaprabhāḥ paśyamānaś ca mumude gārhapatyaṃ samāśritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निरुष्य तत्र सुचिरम् एवं वह्निर् वशं गतः मनस् तासु विनिक्षिप्य कामयानो वराङ्गनाः
niruṣya tatra suciram evaṃ vahnir vaśaṃ gataḥ manas tāsu vinikṣipya kāmayāno varāṅganāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामसंतप्तहृदयो देहत्यागे सुनिश्चितः अलाभे ब्राह्मणस्त्रीणाम् अग्निर् वनम् उपागतः
kāmasaṃtaptahṛdayo dehatyāge suniścitaḥ alābhe brāhmaṇastrīṇām agnir vanam upāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वाहा तं दक्षदुहिता प्रथमं कामयत् तदा सा तस्य छिद्रम् अन्वैच्छच् चिरात् प्रभृति भामिनी अप्रमत्तस्य देवस्य न चापश्यद् अनिन्दिता
svāhā taṃ dakṣaduhitā prathamaṃ kāmayat tadā sā tasya chidram anvaicchac cirāt prabhṛti bhāminī apramattasya devasya na cāpaśyad aninditā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा तं ज्ञात्वा यथावत् तु वह्निं वनम् उपागतम् तत्त्वतः कामसंतप्तं चिन्तयाम् आस भामिनी
sā taṃ jñātvā yathāvat tu vahniṃ vanam upāgatam tattvataḥ kāmasaṃtaptaṃ cintayām āsa bhāminī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं सप्तर्षिपत्नीनां कृत्वा रूपाणि पावकम् कामयिष्यामि कामार्तं तासां रूपेण मोहितम् एवं कृते प्रीतिर् अस्य कामावाप्तिश् च मे भवेत्
ahaṃ saptarṣipatnīnāṃ kṛtvā rūpāṇi pāvakam kāmayiṣyāmi kāmārtaṃ tāsāṃ rūpeṇa mohitam evaṃ kṛte prītir asya kāmāvāptiś ca me bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.