Mahābhārata (critical edition) 3.225

जनमेजय उवाच एवं वने वर्तमाना नराग्र्याः; शीतोष्णवातातपकर्शिताङ्गाः सरस् तद् आसाद्य वनं च पुण्यं; ततः परं किम् अकुर्वन्त पार्थाः

janamejaya uvāca evaṃ vane vartamānā narāgryāḥ; śītoṣṇavātātapakarśitāṅgāḥ saras tad āsādya vanaṃ ca puṇyaṃ; tataḥ paraṃ kim akurvanta pārthāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैशंपायन उवाच सरस् तद् आसाद्य तु पाण्डुपुत्रा; जनं समुत्सृज्य विधाय चैषाम् वनानि रम्याण्य् अथ पर्वतांश् च; नदीप्रदेशांश् च तदा विचेरुः

vaiśaṃpāyana uvāca saras tad āsādya tu pāṇḍuputrā; janaṃ samutsṛjya vidhāya caiṣām vanāni ramyāṇy atha parvatāṃś ca; nadīpradeśāṃś ca tadā viceruḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा वने तान् वसतः प्रवीरान्; स्वाध्यायवन्तश् च तपोधनाश् च अभ्याययुर् वेदविदः पुराणास्; तान् पूजयाम् आसुर् अथो नराग्र्याः

tathā vane tān vasataḥ pravīrān; svādhyāyavantaś ca tapodhanāś ca abhyāyayur vedavidaḥ purāṇās; tān pūjayām āsur atho narāgryāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कदा चित् कुशलः कथासु; विप्रो ऽभ्यगच्छद् भुवि कौरवेयान् स तैः समेत्याथ यदृच्छयैव; वैचित्रवीर्यं नृपम् अभ्यगच्छत्

tataḥ kadā cit kuśalaḥ kathāsu; vipro 'bhyagacchad bhuvi kauraveyān sa taiḥ sametyātha yadṛcchayaiva; vaicitravīryaṃ nṛpam abhyagacchat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथोपविष्टः प्रतिसत्कृतश् च; वृद्धेन राज्ञा कुरुसत्तमेन प्रचोदितः सन् कथयां बभूव; धर्मानिलेन्द्रप्रभवान् यमौ च

athopaviṣṭaḥ pratisatkṛtaś ca; vṛddhena rājñā kurusattamena pracoditaḥ san kathayāṃ babhūva; dharmānilendraprabhavān yamau ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृशांश् च वातातपकर्शिताङ्गान्; दुःखस्य चोग्रस्य मुखे प्रपन्नान् तां चाप्य् अनाथाम् इव वीरनाथां; कृष्णां परिक्लेशगुणेन युक्ताम्

kṛśāṃś ca vātātapakarśitāṅgān; duḥkhasya cograsya mukhe prapannān tāṃ cāpy anāthām iva vīranāthāṃ; kṛṣṇāṃ parikleśaguṇena yuktām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कथां तस्य निशम्य राजा; वैचित्रवीर्यः कृपयाभितप्तः वने स्थितान् पार्थिवपुत्रपौत्राञ्; श्रुत्वा तदा दुःखनदीं प्रपन्नान्

tataḥ kathāṃ tasya niśamya rājā; vaicitravīryaḥ kṛpayābhitaptaḥ vane sthitān pārthivaputrapautrāñ; śrutvā tadā duḥkhanadīṃ prapannān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रोवाच दैन्याभिहतान्तरात्मा; निःश्वासबाष्पोपहतः स पार्थान् वाचं कथं चित् स्थिरताम् उपेत्य; तत् सर्वम् आत्मप्रभवं विचिन्त्य

provāca dainyābhihatāntarātmā; niḥśvāsabāṣpopahataḥ sa pārthān vācaṃ kathaṃ cit sthiratām upetya; tat sarvam ātmaprabhavaṃ vicintya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं नु सत्यः शुचिर् आर्यवृत्तो; ज्येष्ठः सुतानां मम धर्मराजः अजातशत्रुः पृथिवीतलस्थः; शेते पुरा राङ्कवकूटशायी

kathaṃ nu satyaḥ śucir āryavṛtto; jyeṣṭhaḥ sutānāṃ mama dharmarājaḥ ajātaśatruḥ pṛthivītalasthaḥ; śete purā rāṅkavakūṭaśāyī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रबोध्यते मागधसूतपूगैर्; नित्यं स्तुवद्भिः स्वयम् इन्द्रकल्पः पतत्रिसंघैः स जघन्यरात्रे; प्रबोध्यते नूनम् इडातलस्थः

prabodhyate māgadhasūtapūgair; nityaṃ stuvadbhiḥ svayam indrakalpaḥ patatrisaṃghaiḥ sa jaghanyarātre; prabodhyate nūnam iḍātalasthaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं नु वातातपकर्शिताङ्गो; वृकोदरः कोपपरिप्लुताङ्गः शेते पृथिव्याम् अतथोचिताङ्गः; कृष्णासमक्षं वसुधातलस्थः

kathaṃ nu vātātapakarśitāṅgo; vṛkodaraḥ kopapariplutāṅgaḥ śete pṛthivyām atathocitāṅgaḥ; kṛṣṇāsamakṣaṃ vasudhātalasthaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथार्जुनः सुकुमारो मनस्वी; वशे स्थितो धर्मसुतस्य राज्ञः विदूयमानैर् इव सर्वगात्रैर्; ध्रुवं न शेते वसतीर् अमर्षात्

tathārjunaḥ sukumāro manasvī; vaśe sthito dharmasutasya rājñaḥ vidūyamānair iva sarvagātrair; dhruvaṃ na śete vasatīr amarṣāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यमौ च कृष्णां च युधिष्ठिरं च; भीमं च दृष्ट्वा सुखविप्रयुक्तान् विनिःश्वसन् सर्प इवोग्रतेजा; ध्रुवं न शेते वसतीर् अमर्षात्

yamau ca kṛṣṇāṃ ca yudhiṣṭhiraṃ ca; bhīmaṃ ca dṛṣṭvā sukhaviprayuktān viniḥśvasan sarpa ivogratejā; dhruvaṃ na śete vasatīr amarṣāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा यमौ चाप्य् असुखौ सुखार्हौ; समृद्धरूपाव् अमरौ दिवीव प्रजागरस्थौ ध्रुवम् अप्रशान्तौ; धर्मेण सत्येन च वार्यमाणौ

tathā yamau cāpy asukhau sukhārhau; samṛddharūpāv amarau divīva prajāgarasthau dhruvam apraśāntau; dharmeṇa satyena ca vāryamāṇau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समीरणेनापि समो बलेन; समीरणस्यैव सुतो बलीयान् स धर्मपाशेन सितोग्रतेजा; ध्रुवं विनिःश्वस्य सहत्य् अमर्षम्

samīraṇenāpi samo balena; samīraṇasyaiva suto balīyān sa dharmapāśena sitogratejā; dhruvaṃ viniḥśvasya sahaty amarṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स चापि भूमौ परिवर्तमानो; वधं सुतानां मम काङ्क्षमाणः सत्येन धर्मेण च वार्यमाणः; कालं प्रतीक्षत्य् अधिको रणे ऽन्यैः

sa cāpi bhūmau parivartamāno; vadhaṃ sutānāṃ mama kāṅkṣamāṇaḥ satyena dharmeṇa ca vāryamāṇaḥ; kālaṃ pratīkṣaty adhiko raṇe 'nyaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अजातशत्रौ तु जिते निकृत्या; दुःशासनो यत् परुषाण्य् अवोचत् तानि प्रविष्टानि वृकोदराङ्गं; दहन्ति मर्माग्निर् इवेन्धनानि

ajātaśatrau tu jite nikṛtyā; duḥśāsano yat paruṣāṇy avocat tāni praviṣṭāni vṛkodarāṅgaṃ; dahanti marmāgnir ivendhanāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न पापकं ध्यास्यति धर्मपुत्रो; धनंजयश् चाप्य् अनुवर्तते तम् अरण्यवासेन विवर्धते तु; भीमस्य कोपो ऽग्निर् इवानिलेन

na pāpakaṃ dhyāsyati dharmaputro; dhanaṃjayaś cāpy anuvartate tam araṇyavāsena vivardhate tu; bhīmasya kopo 'gnir ivānilena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तेन कोपेन विदीर्यमाणः; करं करेणाभिनिपीड्य वीरः विनिःश्वसत्य् उष्णम् अतीव घोरं; दहन्न् इवेमान् मम पुत्रपौत्रान्

sa tena kopena vidīryamāṇaḥ; karaṃ kareṇābhinipīḍya vīraḥ viniḥśvasaty uṣṇam atīva ghoraṃ; dahann ivemān mama putrapautrān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गाण्डीवधन्वा च वृकोदरश् च; संरम्भिणाव् अन्तककालकल्पौ न शेषयेतां युधि शत्रुसेनां; शरान् किरन्ताव् अशनिप्रकाशान्

gāṇḍīvadhanvā ca vṛkodaraś ca; saṃrambhiṇāv antakakālakalpau na śeṣayetāṃ yudhi śatrusenāṃ; śarān kirantāv aśaniprakāśān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुर्योधनः शकुनिः सूतपुत्रो; दुःशासनश् चापि सुमन्दचेताः मधु प्रपश्यन्ति न तु प्रपातं; वृकोदरं चैव धनंजयं च

duryodhanaḥ śakuniḥ sūtaputro; duḥśāsanaś cāpi sumandacetāḥ madhu prapaśyanti na tu prapātaṃ; vṛkodaraṃ caiva dhanaṃjayaṃ ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुभाशुभं पुरुषः कर्म कृत्वा; प्रतीक्षते तस्य फलं स्म कर्ता स तेन युज्यत्य् अवशः फलेन; मोक्षः कथं स्यात् पुरुषस्य तस्मात्

śubhāśubhaṃ puruṣaḥ karma kṛtvā; pratīkṣate tasya phalaṃ sma kartā sa tena yujyaty avaśaḥ phalena; mokṣaḥ kathaṃ syāt puruṣasya tasmāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षेत्रे सुकृष्टे ह्य् उपिते च बीजे; देवे च वर्षत्य् ऋतुकालयुक्तम् न स्यात् फलं तस्य कुतः प्रसिद्धिर्; अन्यत्र दैवाद् इति चिन्तयामि

kṣetre sukṛṣṭe hy upite ca bīje; deve ca varṣaty ṛtukālayuktam na syāt phalaṃ tasya kutaḥ prasiddhir; anyatra daivād iti cintayāmi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतं मताक्षेण यथा न साधु; साधुप्रवृत्तेन च पाण्डवेन मया च दुष्पुत्रवशानुगेन; यथा कुरूणाम् अयम् अन्तकालः

kṛtaṃ matākṣeṇa yathā na sādhu; sādhupravṛttena ca pāṇḍavena mayā ca duṣputravaśānugena; yathā kurūṇām ayam antakālaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ध्रुवं प्रवास्यत्य् असमीरितो ऽपि; ध्रुवं प्रजास्यत्य् उत गर्भिणी या ध्रुवं दिनादौ रजनीप्रणाशस्; तथा क्षपादौ च दिनप्रणाशः

dhruvaṃ pravāsyaty asamīrito 'pi; dhruvaṃ prajāsyaty uta garbhiṇī yā dhruvaṃ dinādau rajanīpraṇāśas; tathā kṣapādau ca dinapraṇāśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रियेत कस्मान् न परे च कुर्युर्; वित्तं न दद्युः पुरुषाः कथं चित् प्राप्यार्थकालं च भवेद् अनर्थः; कथं नु तत् स्याद् इति तत् कुतः स्यात्

kriyeta kasmān na pare ca kuryur; vittaṃ na dadyuḥ puruṣāḥ kathaṃ cit prāpyārthakālaṃ ca bhaved anarthaḥ; kathaṃ nu tat syād iti tat kutaḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं न भिद्येत न च स्रवेत; न च प्रसिच्येद् इति रक्षितव्यम् अरक्ष्यमाणः शतधा विशीर्येद्; ध्रुवं न नाशो ऽस्ति कृतस्य लोके

kathaṃ na bhidyeta na ca sraveta; na ca prasicyed iti rakṣitavyam arakṣyamāṇaḥ śatadhā viśīryed; dhruvaṃ na nāśo 'sti kṛtasya loke

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गतो ह्य् अरण्याद् अपि शक्रलोकं; धनंजयः पश्यत वीर्यम् अस्य अस्त्राणि दिव्यानि चतुर्विधानि; ज्ञात्वा पुनर् लोकम् इमं प्रपन्नः

gato hy araṇyād api śakralokaṃ; dhanaṃjayaḥ paśyata vīryam asya astrāṇi divyāni caturvidhāni; jñātvā punar lokam imaṃ prapannaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वर्गं हि गत्वा सशरीर एव; को मानुषः पुनर् आगन्तुम् इच्छेत् अन्यत्र कालोपहतान् अनेकान्; समीक्षमाणस् तु कुरून् मुमूर्षून्

svargaṃ hi gatvā saśarīra eva; ko mānuṣaḥ punar āgantum icchet anyatra kālopahatān anekān; samīkṣamāṇas tu kurūn mumūrṣūn

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धनुर्ग्राहश् चार्जुनः सव्यसाची; धनुश् च तद् गाण्डिवं लोकसारम् अस्त्राणि दिव्यानि च तानि तस्य; त्रयस्य तेजः प्रसहेत को नु

dhanurgrāhaś cārjunaḥ savyasācī; dhanuś ca tad gāṇḍivaṃ lokasāram astrāṇi divyāni ca tāni tasya; trayasya tejaḥ prasaheta ko nu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निशम्य तद् वचनं पार्थिवस्य; दुर्योधनो रहिते सौबलश् च अबोधयत् कर्णम् उपेत्य सर्वं; स चाप्य् अहृष्टो ऽभवद् अल्पचेताः

niśamya tad vacanaṃ pārthivasya; duryodhano rahite saubalaś ca abodhayat karṇam upetya sarvaṃ; sa cāpy ahṛṣṭo 'bhavad alpacetāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.