Library·Mahābhārata (critical edition)·3·3.240
दानवा ऊचुः भोः सुयोधन राजेन्द्र भरतानां कुलोद्वह शूरैः परिवृतो नित्यं तथैव च महात्मभिः
dānavā ūcuḥ bhoḥ suyodhana rājendra bharatānāṃ kulodvaha śūraiḥ parivṛto nityaṃ tathaiva ca mahātmabhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकार्षीः साहसम् इदं कस्मात् प्रायोपवेशनम् आत्मत्यागी ह्य् अवाग् याति वाच्यतां चायशस्करीम्
akārṣīḥ sāhasam idaṃ kasmāt prāyopaveśanam ātmatyāgī hy avāg yāti vācyatāṃ cāyaśaskarīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न हि कार्यविरुद्धेषु बह्व् अपायेषु कर्मसु मूलघातिषु सज्जन्ते बुद्धिमन्तो भवद्विधाः
na hi kāryaviruddheṣu bahv apāyeṣu karmasu mūlaghātiṣu sajjante buddhimanto bhavadvidhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नियच्छैतां मतिं राजन् धर्मार्थसुखनाशिनीम् यशःप्रतापधैर्यघ्नीं शत्रूणां हर्षवर्धनीम्
niyacchaitāṃ matiṃ rājan dharmārthasukhanāśinīm yaśaḥpratāpadhairyaghnīṃ śatrūṇāṃ harṣavardhanīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रूयतां च प्रभो तत्त्वं दिव्यतां चात्मनो नृप निर्माणं च शरीरस्य ततो धैर्यम् अवाप्नुहि
śrūyatāṃ ca prabho tattvaṃ divyatāṃ cātmano nṛpa nirmāṇaṃ ca śarīrasya tato dhairyam avāpnuhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरा त्वं तपसास्माभिर् लब्धो देवान् महेश्वरात् पूर्वकायश् च सर्वस् ते निर्मितो वज्रसंचयैः
purā tvaṃ tapasāsmābhir labdho devān maheśvarāt pūrvakāyaś ca sarvas te nirmito vajrasaṃcayaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्त्रैर् अभेद्यः शस्त्रैश् चाप्य् अधःकायश् च ते ऽनघ कृतः पुष्पमयो देव्या रूपतः स्त्रीमनोहरः
astrair abhedyaḥ śastraiś cāpy adhaḥkāyaś ca te 'nagha kṛtaḥ puṣpamayo devyā rūpataḥ strīmanoharaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् ईश्वरसंयुक्तस् तव देहो नृपोत्तम देव्या च राजशार्दूल दिव्यस् त्वं हि न मानुषः
evam īśvarasaṃyuktas tava deho nṛpottama devyā ca rājaśārdūla divyas tvaṃ hi na mānuṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षत्रियाश् च महावीर्या भगदत्तपुरोगमाः दिव्यास्त्रविदुषः शूराः क्षपयिष्यन्ति ते रिपून्
kṣatriyāś ca mahāvīryā bhagadattapurogamāḥ divyāstraviduṣaḥ śūrāḥ kṣapayiṣyanti te ripūn
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् अलं ते विषादेन भयं तव न विद्यते साह्यार्थं च हि ते वीराः संभूता भुवि दानवाः
tad alaṃ te viṣādena bhayaṃ tava na vidyate sāhyārthaṃ ca hi te vīrāḥ saṃbhūtā bhuvi dānavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भीष्मद्रोणकृपादींश् च प्रवेक्ष्यन्त्य् अपरे ऽसुराः यैर् आविष्टा घृणां त्यक्त्वा योत्स्यन्ते तव वैरिभिः
bhīṣmadroṇakṛpādīṃś ca pravekṣyanty apare 'surāḥ yair āviṣṭā ghṛṇāṃ tyaktvā yotsyante tava vairibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैव पुत्रान् न च भ्रातॄन् न पितॄन् न च बान्धवान् नैव शिष्यान् न च ज्ञातीन् न बालान् स्थविरान् न च
naiva putrān na ca bhrātṝn na pitṝn na ca bāndhavān naiva śiṣyān na ca jñātīn na bālān sthavirān na ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युधि संप्रहरिष्यन्तो मोक्ष्यन्ति कुरुसत्तम निःस्नेहा दानवाविष्टाः समाक्रान्ते ऽन्तरात्मनि
yudhi saṃprahariṣyanto mokṣyanti kurusattama niḥsnehā dānavāviṣṭāḥ samākrānte 'ntarātmani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रहरिष्यन्ति बन्धुभ्यः स्नेहम् उत्सृज्य दूरतः हृष्टाः पुरुषशार्दूलाः कलुषीकृतमानसाः अविज्ञानविमूढाश् च दैवाच् च विधिनिर्मितात्
prahariṣyanti bandhubhyaḥ sneham utsṛjya dūrataḥ hṛṣṭāḥ puruṣaśārdūlāḥ kaluṣīkṛtamānasāḥ avijñānavimūḍhāś ca daivāc ca vidhinirmitāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्याभाषमाणाश् चान्योन्यं न मे जीवन् विमोक्ष्यसे सर्वशस्त्रास्त्रमोक्षेण पौरुषे समवस्थिताः श्लाघमानाः कुरुश्रेष्ठ करिष्यन्ति जनक्षयम्
vyābhāṣamāṇāś cānyonyaṃ na me jīvan vimokṣyase sarvaśastrāstramokṣeṇa pauruṣe samavasthitāḥ ślāghamānāḥ kuruśreṣṭha kariṣyanti janakṣayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते ऽपि शक्त्या महात्मानः प्रतियोत्स्यन्ति पाण्डवाः वधं चैषां करिष्यन्ति दैवयुक्ता महाबलाः
te 'pi śaktyā mahātmānaḥ pratiyotsyanti pāṇḍavāḥ vadhaṃ caiṣāṃ kariṣyanti daivayuktā mahābalāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दैत्यरक्षोगणाश् चापि संभूताः क्षत्रयोनिषु योत्स्यन्ति युधि विक्रम्य शत्रुभिस् तव पार्थिव गदाभिर् मुसलैः खड्गैः शस्त्रैर् उच्चावचैस् तथा
daityarakṣogaṇāś cāpi saṃbhūtāḥ kṣatrayoniṣu yotsyanti yudhi vikramya śatrubhis tava pārthiva gadābhir musalaiḥ khaḍgaiḥ śastrair uccāvacais tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यच् च ते ऽन्तर्गतं वीर भयम् अर्जुनसंभवम् तत्रापि विहितो ऽस्माभिर् वधोपायो ऽर्जुनस्य वै
yac ca te 'ntargataṃ vīra bhayam arjunasaṃbhavam tatrāpi vihito 'smābhir vadhopāyo 'rjunasya vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हतस्य नरकस्यात्मा कर्णमूर्तिम् उपाश्रितः तद् वैरं संस्मरन् वीर योत्स्यते केशवार्जुनौ
hatasya narakasyātmā karṇamūrtim upāśritaḥ tad vairaṃ saṃsmaran vīra yotsyate keśavārjunau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स ते विक्रमशौण्डीरो रणे पार्थं विजेष्यति कर्णः प्रहरतां श्रेष्ठः सर्वांश् चारीन् महारथः
sa te vikramaśauṇḍīro raṇe pārthaṃ vijeṣyati karṇaḥ praharatāṃ śreṣṭhaḥ sarvāṃś cārīn mahārathaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञात्वैतच् छद्मना वज्री रक्षार्थं सव्यसाचिनः कुण्डले कवचं चैव कर्णस्यापहरिष्यति
jñātvaitac chadmanā vajrī rakṣārthaṃ savyasācinaḥ kuṇḍale kavacaṃ caiva karṇasyāpahariṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद् अस्माभिर् अप्य् अत्र दैत्याः शतसहस्रशः नियुक्ता राक्षसाश् चैव ये ते संशप्तका इति प्रख्यातास् ते ऽर्जुनं वीरं निहनिष्यन्ति मा शुचः
tasmād asmābhir apy atra daityāḥ śatasahasraśaḥ niyuktā rākṣasāś caiva ye te saṃśaptakā iti prakhyātās te 'rjunaṃ vīraṃ nihaniṣyanti mā śucaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असपत्ना त्वया हीयं भोक्तव्या वसुधा नृप मा विषादं नयस्वास्मान् नैतत् त्वय्य् उपपद्यते विनष्टे त्वयि चास्माकं पक्षो हीयेत कौरव
asapatnā tvayā hīyaṃ bhoktavyā vasudhā nṛpa mā viṣādaṃ nayasvāsmān naitat tvayy upapadyate vinaṣṭe tvayi cāsmākaṃ pakṣo hīyeta kaurava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गच्छ वीर न ते बुद्धिर् अन्या कार्या कथं चन त्वम् अस्माकं गतिर् नित्यं देवतानां च पाण्डवाः
gaccha vīra na te buddhir anyā kāryā kathaṃ cana tvam asmākaṃ gatir nityaṃ devatānāṃ ca pāṇḍavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायन उवाच एवम् उक्त्वा परिष्वज्य दैत्यास् तं राजकुञ्जरम् समाश्वास्य च दुर्धर्षं पुत्रवद् दानवर्षभाः
vaiśaṃpāyana uvāca evam uktvā pariṣvajya daityās taṃ rājakuñjaram samāśvāsya ca durdharṣaṃ putravad dānavarṣabhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थिरां कृत्वा बुद्धिम् अस्य प्रियाण्य् उक्त्वा च भारत गम्यताम् इत्य् अनुज्ञाय जयम् आप्नुहि चेत्य् अथ
sthirāṃ kṛtvā buddhim asya priyāṇy uktvā ca bhārata gamyatām ity anujñāya jayam āpnuhi cety atha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तैर् विसृष्टं महाबाहुं कृत्या सैवानयत् पुनः तम् एव देशं यत्रासौ तदा प्रायम् उपाविशत्
tair visṛṣṭaṃ mahābāhuṃ kṛtyā saivānayat punaḥ tam eva deśaṃ yatrāsau tadā prāyam upāviśat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिनिक्षिप्य तं वीरं कृत्या समभिपूज्य च अनुज्ञाता च राज्ञा सा तत्रैवान्तरधीयत
pratinikṣipya taṃ vīraṃ kṛtyā samabhipūjya ca anujñātā ca rājñā sā tatraivāntaradhīyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गतायाम् अथ तस्यां तु राजा दुर्योधनस् तदा स्वप्नभूतम् इदं सर्वम् अचिन्तयत भारत विजेष्यामि रणे पाण्डून् इति तस्याभवन् मतिः
gatāyām atha tasyāṃ tu rājā duryodhanas tadā svapnabhūtam idaṃ sarvam acintayata bhārata vijeṣyāmi raṇe pāṇḍūn iti tasyābhavan matiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्णं संशप्तकांश् चैव पार्थस्यामित्रघातिनः अमन्यत वधे युक्तान् समर्थांश् च सुयोधनः
karṇaṃ saṃśaptakāṃś caiva pārthasyāmitraghātinaḥ amanyata vadhe yuktān samarthāṃś ca suyodhanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् आशा दृढा तस्य धार्तराष्ट्रस्य दुर्मतेः विनिर्जये पाण्डवानाम् अभवद् भरतर्षभ
evam āśā dṛḍhā tasya dhārtarāṣṭrasya durmateḥ vinirjaye pāṇḍavānām abhavad bharatarṣabha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्णो ऽप्य् आविष्टचित्तात्मा नरकस्यान्तरात्मना अर्जुनस्य वधे क्रूराम् अकरोत् स मतिं तदा
karṇo 'py āviṣṭacittātmā narakasyāntarātmanā arjunasya vadhe krūrām akarot sa matiṃ tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संशप्तकाश् च ते वीरा राक्षसाविष्टचेतसः रजस्तमोभ्याम् आक्रान्ताः फल्गुनस्य वधैषिणः
saṃśaptakāś ca te vīrā rākṣasāviṣṭacetasaḥ rajastamobhyām ākrāntāḥ phalgunasya vadhaiṣiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भीष्मद्रोणकृपाद्याश् च दानवाक्रान्तचेतसः न तथा पाण्डुपुत्राणां स्नेहवन्तो विशां पते न चाचचक्षे कस्मै चिद् एतद् राजा सुयोधनः
bhīṣmadroṇakṛpādyāś ca dānavākrāntacetasaḥ na tathā pāṇḍuputrāṇāṃ snehavanto viśāṃ pate na cācacakṣe kasmai cid etad rājā suyodhanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्योधनं निशान्ते च कर्णो वैकर्तनो ऽब्रवीत् स्मयन्न् इवाञ्जलिं कृत्वा पार्थिवं हेतुमद् वचः
duryodhanaṃ niśānte ca karṇo vaikartano 'bravīt smayann ivāñjaliṃ kṛtvā pārthivaṃ hetumad vacaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न मृतो जयते शत्रूञ् जीवन् भद्राणि पश्यति मृतस्य भद्राणि कुतः कौरवेय कुतो जयः न कालो ऽद्य विषादस्य भयस्य मरणस्य वा
na mṛto jayate śatrūñ jīvan bhadrāṇi paśyati mṛtasya bhadrāṇi kutaḥ kauraveya kuto jayaḥ na kālo 'dya viṣādasya bhayasya maraṇasya vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिष्वज्याब्रवीच् चैनं भुजाभ्यां स महाभुजः उत्तिष्ठ राजन् किं शेषे कस्माच् छोचसि शत्रुहन् शत्रून् प्रताप्य वीर्येण स कथं मर्तुम् इच्छसि
pariṣvajyābravīc cainaṃ bhujābhyāṃ sa mahābhujaḥ uttiṣṭha rājan kiṃ śeṣe kasmāc chocasi śatruhan śatrūn pratāpya vīryeṇa sa kathaṃ martum icchasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ वा ते भयं जातं दृष्ट्वार्जुनपराक्रमम् सत्यं ते प्रतिजानामि वधिष्यामि रणे ऽर्जुनम्
atha vā te bhayaṃ jātaṃ dṛṣṭvārjunaparākramam satyaṃ te pratijānāmi vadhiṣyāmi raṇe 'rjunam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गते त्रयोदशे वर्षे सत्येनायुधम् आलभे आनयिष्याम्य् अहं पार्थान् वशं तव जनाधिप
gate trayodaśe varṣe satyenāyudham ālabhe ānayiṣyāmy ahaṃ pārthān vaśaṃ tava janādhipa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्तस् तु कर्णेन दैत्यानां वचनात् तथा प्रणिपातेन चान्येषाम् उदतिष्ठत् सुयोधनः दैत्यानां तद् वचः श्रुत्वा हृदि कृत्वा स्थिरां मतिम्
evam uktas tu karṇena daityānāṃ vacanāt tathā praṇipātena cānyeṣām udatiṣṭhat suyodhanaḥ daityānāṃ tad vacaḥ śrutvā hṛdi kṛtvā sthirāṃ matim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो मनुजशार्दूलो योजयाम् आस वाहिनीम् रथनागाश्वकलिलां पदातिजनसंकुलाम्
tato manujaśārdūlo yojayām āsa vāhinīm rathanāgāśvakalilāṃ padātijanasaṃkulām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गङ्गौघप्रतिमा राजन् प्रयाता सा महाचमूः श्वेतच्छत्रैः पताकाभिश् चामरैश् च सुपाण्डुरैः
gaṅgaughapratimā rājan prayātā sā mahācamūḥ śvetacchatraiḥ patākābhiś cāmaraiś ca supāṇḍuraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रथैर् नागैः पदातैश् च शुशुभे ऽतीव संकुला व्यपेताभ्रघने काले द्यौर् इवाव्यक्तशारदी
rathair nāgaiḥ padātaiś ca śuśubhe 'tīva saṃkulā vyapetābhraghane kāle dyaur ivāvyaktaśāradī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जयाशीर्भिर् द्विजेन्द्रैस् तु स्तूयमानो ऽधिराजवत् गृह्णन्न् अञ्जलिमालाश् च धार्तराष्ट्रो जनाधिपः
jayāśīrbhir dvijendrais tu stūyamāno 'dhirājavat gṛhṇann añjalimālāś ca dhārtarāṣṭro janādhipaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुयोधनो ययाव् अग्रे श्रिया परमया ज्वलन् कर्णेन सार्धं राजेन्द्र सौबलेन च देविना
suyodhano yayāv agre śriyā paramayā jvalan karṇena sārdhaṃ rājendra saubalena ca devinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुःशासनादयश् चास्य भ्रातरः सर्व एव ते भूरिश्रवाः सोमदत्तो महाराजश् च बाह्लिकः
duḥśāsanādayaś cāsya bhrātaraḥ sarva eva te bhūriśravāḥ somadatto mahārājaś ca bāhlikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रथैर् नानाविधाकारैर् हयैर् गजवरैस् तथा प्रयान्तं नृपसिंहं तम् अनुजग्मुः कुरूद्वहाः कालेनाल्पेन राजंस् ते विविशुः स्वपुरं तदा
rathair nānāvidhākārair hayair gajavarais tathā prayāntaṃ nṛpasiṃhaṃ tam anujagmuḥ kurūdvahāḥ kālenālpena rājaṃs te viviśuḥ svapuraṃ tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.