Library·Mahābhārata (critical edition)·3·3.247
देवदूत उवाच महर्षे ऽकार्यबुद्धिस् त्वं यः स्वर्गसुखम् उत्तमम् संप्राप्तं बहु मन्तव्यं विमृशस्य् अबुधो यथा
devadūta uvāca maharṣe 'kāryabuddhis tvaṃ yaḥ svargasukham uttamam saṃprāptaṃ bahu mantavyaṃ vimṛśasy abudho yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपरिष्टाद् असौ लोको यो ऽयं स्वर् इति संज्ञितः ऊर्ध्वगः सत्पथः शश्वद् देवयानचरो मुने
upariṣṭād asau loko yo 'yaṃ svar iti saṃjñitaḥ ūrdhvagaḥ satpathaḥ śaśvad devayānacaro mune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नातप्ततपसः पुंसो नामहायज्ञयाजिनः नानृता नास्तिकाश् चैव तत्र गच्छन्ति मुद्गल
nātaptatapasaḥ puṃso nāmahāyajñayājinaḥ nānṛtā nāstikāś caiva tatra gacchanti mudgala
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मात्मानो जितात्मानः शान्ता दान्ता विमत्सराः दानधर्मरताः पुंसः शूराश् चाहतलक्षणाः
dharmātmāno jitātmānaḥ śāntā dāntā vimatsarāḥ dānadharmaratāḥ puṃsaḥ śūrāś cāhatalakṣaṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र गच्छन्ति कर्माग्र्यं कृत्वा शमदमात्मकम् लोकान् पुण्यकृतां ब्रह्मन् सद्भिर् आसेवितान् नृभिः
tatra gacchanti karmāgryaṃ kṛtvā śamadamātmakam lokān puṇyakṛtāṃ brahman sadbhir āsevitān nṛbhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवाः साध्यास् तथा विश्वे मरुतश् च महर्षिभिः यामा धामाश् च मौद्गल्य गन्धर्वाप्सरसस् तथा
devāḥ sādhyās tathā viśve marutaś ca maharṣibhiḥ yāmā dhāmāś ca maudgalya gandharvāpsarasas tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एषां देवनिकायानां पृथक् पृथग् अनेकशः भास्वन्तः कामसंपन्ना लोकास् तेजोमयाः शुभाः
eṣāṃ devanikāyānāṃ pṛthak pṛthag anekaśaḥ bhāsvantaḥ kāmasaṃpannā lokās tejomayāḥ śubhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रयस्त्रिंशत् सहस्राणि योजनानां हिरण्मयः मेरुः पर्वतराड् यत्र देवोद्यानानि मुद्गल
trayastriṃśat sahasrāṇi yojanānāṃ hiraṇmayaḥ meruḥ parvatarāḍ yatra devodyānāni mudgala
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नन्दनादीनि पुण्यानि विहाराः पुण्यकर्मणाम् न क्षुत्पिपासे न ग्लानिर् न शीतोष्णभयं तथा
nandanādīni puṇyāni vihārāḥ puṇyakarmaṇām na kṣutpipāse na glānir na śītoṣṇabhayaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बीभत्सम् अशुभं वापि रोगा वा तत्र के चन मनोज्ञाः सर्वतो गन्धाः सुखस्पर्शाश् च सर्वशः
bībhatsam aśubhaṃ vāpi rogā vā tatra ke cana manojñāḥ sarvato gandhāḥ sukhasparśāś ca sarvaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शब्दाः श्रुतिमनोग्राह्याः सर्वतस् तत्र वै मुने न शोको न जरा तत्र नायासपरिदेवने
śabdāḥ śrutimanogrāhyāḥ sarvatas tatra vai mune na śoko na jarā tatra nāyāsaparidevane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ईदृशः स मुने लोकः स्वकर्मफलहेतुकः सुकृतैस् तत्र पुरुषाः संभवन्त्य् आत्मकर्मभिः
īdṛśaḥ sa mune lokaḥ svakarmaphalahetukaḥ sukṛtais tatra puruṣāḥ saṃbhavanty ātmakarmabhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तैजसानि शरीराणि भवन्त्य् अत्रोपपद्यताम् कर्मजान्य् एव मौद्गल्य न मातृपितृजान्य् उत
taijasāni śarīrāṇi bhavanty atropapadyatām karmajāny eva maudgalya na mātṛpitṛjāny uta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न च स्वेदो न दौर्गन्ध्यं पुरीषं मूत्रम् एव च तेषां न च रजो वस्त्रं बाधते तत्र वै मुने
na ca svedo na daurgandhyaṃ purīṣaṃ mūtram eva ca teṣāṃ na ca rajo vastraṃ bādhate tatra vai mune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न म्लायन्ति स्रजस् तेषां दिव्यगन्धा मनोरमाः पर्युह्यन्ते विमानैश् च ब्रह्मन्न् एवंविधाश् च ते
na mlāyanti srajas teṣāṃ divyagandhā manoramāḥ paryuhyante vimānaiś ca brahmann evaṃvidhāś ca te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ईर्ष्याशोकक्लमापेता मोहमात्सर्यवर्जिताः सुखं स्वर्गजितस् तत्र वर्तयन्ति महामुने
īrṣyāśokaklamāpetā mohamātsaryavarjitāḥ sukhaṃ svargajitas tatra vartayanti mahāmune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां तथाविधानां तु लोकानां मुनिपुंगव उपर्य् उपरि शक्रस्य लोका दिव्यगुणान्विताः
teṣāṃ tathāvidhānāṃ tu lokānāṃ munipuṃgava upary upari śakrasya lokā divyaguṇānvitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरस्ताद् ब्रह्मणस् तत्र लोकास् तेजोमयाः शुभाः यत्र यान्त्य् ऋषयो ब्रह्मन् पूताः स्वैः कर्मभिः शुभैः
purastād brahmaṇas tatra lokās tejomayāḥ śubhāḥ yatra yānty ṛṣayo brahman pūtāḥ svaiḥ karmabhiḥ śubhaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋभवो नाम तत्रान्ये देवानाम् अपि देवताः तेषां लोकाः परतरे तान् यजन्तीह देवताः
ṛbhavo nāma tatrānye devānām api devatāḥ teṣāṃ lokāḥ paratare tān yajantīha devatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वयंप्रभास् ते भास्वन्तो लोकाः कामदुघाः परे न तेषां स्त्रीकृतस् तापो न लोकैश्वर्यमत्सरः
svayaṃprabhās te bhāsvanto lokāḥ kāmadughāḥ pare na teṣāṃ strīkṛtas tāpo na lokaiśvaryamatsaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न वर्तयन्त्य् आहुतिभिस् ते नाप्य् अमृतभोजनाः तथा दिव्यशरीरास् ते न च विग्रहमूर्तयः
na vartayanty āhutibhis te nāpy amṛtabhojanāḥ tathā divyaśarīrās te na ca vigrahamūrtayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न सुखे सुखकामाश् च देवदेवाः सनातनाः न कल्पपरिवर्तेषु परिवर्तन्ति ते तथा
na sukhe sukhakāmāś ca devadevāḥ sanātanāḥ na kalpaparivarteṣu parivartanti te tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जरा मृत्युः कुतस् तेषां हर्षः प्रीतिः सुखं न च न दुःखं न सुखं चापि रागद्वेषौ कुतो मुने
jarā mṛtyuḥ kutas teṣāṃ harṣaḥ prītiḥ sukhaṃ na ca na duḥkhaṃ na sukhaṃ cāpi rāgadveṣau kuto mune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवानाम् अपि मौद्गल्य काङ्क्षिता सा गतिः परा दुष्प्रापा परमा सिद्धिर् अगम्या कामगोचरैः
devānām api maudgalya kāṅkṣitā sā gatiḥ parā duṣprāpā paramā siddhir agamyā kāmagocaraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रयस्त्रिंशद् इमे लोकाः शेषा लोका मनीषिभिः गम्यन्ते नियमैः श्रेष्ठैर् दानैर् वा विधिपूर्वकैः
trayastriṃśad ime lokāḥ śeṣā lokā manīṣibhiḥ gamyante niyamaiḥ śreṣṭhair dānair vā vidhipūrvakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सेयं दानकृता व्युष्टिर् अत्र प्राप्ता सुखावहा तां भुङ्क्ष्व सुकृतैर् लब्धां तपसा द्योतितप्रभः
seyaṃ dānakṛtā vyuṣṭir atra prāptā sukhāvahā tāṃ bhuṅkṣva sukṛtair labdhāṃ tapasā dyotitaprabhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत् स्वर्गसुखं विप्र लोका नानाविधास् तथा गुणाः स्वर्गस्य प्रोक्तास् ते दोषान् अपि निबोध मे
etat svargasukhaṃ vipra lokā nānāvidhās tathā guṇāḥ svargasya proktās te doṣān api nibodha me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतस्य कर्मणस् तत्र भुज्यते यत् फलं दिवि न चान्यत् क्रियते कर्म मूलच्छेदेन भुज्यते
kṛtasya karmaṇas tatra bhujyate yat phalaṃ divi na cānyat kriyate karma mūlacchedena bhujyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽत्र दोषो मम मतस् तस्यान्ते पतनं च यत् सुखव्याप्तमनस्कानां पतनं यच् च मुद्गल
so 'tra doṣo mama matas tasyānte patanaṃ ca yat sukhavyāptamanaskānāṃ patanaṃ yac ca mudgala
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असंतोषः परीतापो दृष्ट्वा दीप्ततराः श्रियः यद् भवत्य् अवरे स्थाने स्थितानां तच् च दुष्करम्
asaṃtoṣaḥ parītāpo dṛṣṭvā dīptatarāḥ śriyaḥ yad bhavaty avare sthāne sthitānāṃ tac ca duṣkaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संज्ञामोहश् च पततां रजसा च प्रधर्षणम् प्रम्लानेषु च माल्येषु ततः पिपतिषोर् भयम्
saṃjñāmohaś ca patatāṃ rajasā ca pradharṣaṇam pramlāneṣu ca mālyeṣu tataḥ pipatiṣor bhayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आ ब्रह्मभवनाद् एते दोषा मौद्गल्य दारुणाः नाकलोके सुकृतिनां गुणास् त्व् अयुतशो नृणाम्
ā brahmabhavanād ete doṣā maudgalya dāruṇāḥ nākaloke sukṛtināṃ guṇās tv ayutaśo nṛṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयं त्व् अन्यो गुणः श्रेष्ठश् च्युतानां स्वर्गतो मुने शुभानुशययोगेन मनुष्येषूपजायते
ayaṃ tv anyo guṇaḥ śreṣṭhaś cyutānāṃ svargato mune śubhānuśayayogena manuṣyeṣūpajāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रापि सुमहाभागः सुखभाग् अभिजायते न चेत् संबुध्यते तत्र गच्छत्य् अधमतां ततः
tatrāpi sumahābhāgaḥ sukhabhāg abhijāyate na cet saṃbudhyate tatra gacchaty adhamatāṃ tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इह यत् क्रियते कर्म तत् परत्रोपभुज्यते कर्मभूमिर् इयं ब्रह्मन् फलभूमिर् असौ मता
iha yat kriyate karma tat paratropabhujyate karmabhūmir iyaṃ brahman phalabhūmir asau matā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत् ते सर्वम् आख्यातं यन् मां पृच्छसि मुद्गल तवानुकम्पया साधो साधु गच्छाम माचिरम्
etat te sarvam ākhyātaṃ yan māṃ pṛcchasi mudgala tavānukampayā sādho sādhu gacchāma māciram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यास उवाच एतच् छ्रुत्वा तु मौद्गल्यो वाक्यं विममृशे धिया विमृश्य च मुनिश्रेष्ठो देवदूतम् उवाच ह
vyāsa uvāca etac chrutvā tu maudgalyo vākyaṃ vimamṛśe dhiyā vimṛśya ca muniśreṣṭho devadūtam uvāca ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवदूत नमस् ते ऽस्तु गच्छ तात यथासुखम् महादोषेण मे कार्यं न स्वर्गेण सुखेन वा
devadūta namas te 'stu gaccha tāta yathāsukham mahādoṣeṇa me kāryaṃ na svargeṇa sukhena vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पतनं तन् महद् दुःखं परितापः सुदारुणः स्वर्गभाजश् च्यवन्तीह तस्मात् स्वर्गं न कामये
patanaṃ tan mahad duḥkhaṃ paritāpaḥ sudāruṇaḥ svargabhājaś cyavantīha tasmāt svargaṃ na kāmaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र गत्वा न शोचन्ति न व्यथन्ति चलन्ति वा तद् अहं स्थानम् अत्यन्तं मार्गयिष्यामि केवलम्
yatra gatvā na śocanti na vyathanti calanti vā tad ahaṃ sthānam atyantaṃ mārgayiṣyāmi kevalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा स मुनिर् वाक्यं देवदूतं विसृज्य तम् शिलोञ्छवृत्तिम् उत्सृज्य शमम् आतिष्ठद् उत्तमम्
ity uktvā sa munir vākyaṃ devadūtaṃ visṛjya tam śiloñchavṛttim utsṛjya śamam ātiṣṭhad uttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुल्यनिन्दास्तुतिर् भूत्वा समलोष्टाश्मकाञ्चनः ज्ञानयोगेन शुद्धेन ध्याननित्यो बभूव ह
tulyanindāstutir bhūtvā samaloṣṭāśmakāñcanaḥ jñānayogena śuddhena dhyānanityo babhūva ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ध्यानयोगाद् बलं लब्ध्वा प्राप्य चर्द्धिम् अनुत्तमाम् जगाम शाश्वतीं सिद्धिं परां निर्वाणलक्षणाम्
dhyānayogād balaṃ labdhvā prāpya carddhim anuttamām jagāma śāśvatīṃ siddhiṃ parāṃ nirvāṇalakṣaṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् त्वम् अपि कौन्तेय न शोकं कर्तुम् अर्हसि राज्यात् स्फीतात् परिभ्रष्टस् तपसा तद् अवाप्स्यसि
tasmāt tvam api kaunteya na śokaṃ kartum arhasi rājyāt sphītāt paribhraṣṭas tapasā tad avāpsyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुखस्यानन्तरं दुःखं दुःखस्यानन्तरं सुखम् पर्यायेणोपवर्तन्ते नरं नेमिम् अरा इव
sukhasyānantaraṃ duḥkhaṃ duḥkhasyānantaraṃ sukham paryāyeṇopavartante naraṃ nemim arā iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितृपैतामहं राज्यं प्राप्स्यस्य् अमितविक्रम वर्षात् त्रयोदशाद् ऊर्ध्वं व्येतु ते मानसो ज्वरः
pitṛpaitāmahaṃ rājyaṃ prāpsyasy amitavikrama varṣāt trayodaśād ūrdhvaṃ vyetu te mānaso jvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायन उवाच एवम् उक्त्वा स भगवान् व्यासः पाण्डवनन्दनम् जगाम तपसे धीमान् पुनर् एवाश्रमं प्रति
vaiśaṃpāyana uvāca evam uktvā sa bhagavān vyāsaḥ pāṇḍavanandanam jagāma tapase dhīmān punar evāśramaṃ prati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.