Library·Mahābhārata (critical edition)·3·3.262
मार्कण्डेय उवाच मारीचस् त्व् अथ संभ्रान्तो दृष्ट्वा रावणम् आगतम् पूजयाम् आस सत्कारैः फलमूलादिभिस् तथा
mārkaṇḍeya uvāca mārīcas tv atha saṃbhrānto dṛṣṭvā rāvaṇam āgatam pūjayām āsa satkāraiḥ phalamūlādibhis tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विश्रान्तं चैनम् आसीनम् अन्वासीनः स राक्षसः उवाच प्रश्रितं वाक्यं वाक्यज्ञो वाक्यकोविदम्
viśrāntaṃ cainam āsīnam anvāsīnaḥ sa rākṣasaḥ uvāca praśritaṃ vākyaṃ vākyajño vākyakovidam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न ते प्रकृतिमान् वर्णः कच्चित् क्षेमं पुरे तव कच्चित् प्रकृतयः सर्वा भजन्ते त्वां यथा पुरा
na te prakṛtimān varṇaḥ kaccit kṣemaṃ pure tava kaccit prakṛtayaḥ sarvā bhajante tvāṃ yathā purā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किम् इहागमने चापि कार्यं ते राक्षसेश्वर कृतम् इत्य् एव तद् विद्धि यद्य् अपि स्यात् सुदुष्करम्
kim ihāgamane cāpi kāryaṃ te rākṣaseśvara kṛtam ity eva tad viddhi yady api syāt suduṣkaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शशंस रावणस् तस्मै तत् सर्वं रामचेष्टितम् मारीचस् त्व् अब्रवीच् छ्रुत्वा समासेनैव रावणम्
śaśaṃsa rāvaṇas tasmai tat sarvaṃ rāmaceṣṭitam mārīcas tv abravīc chrutvā samāsenaiva rāvaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अलं ते रामम् आसाद्य वीर्यज्ञो ह्य् अस्मि तस्य वै बाणवेगं हि कस् तस्य शक्तः सोढुं महात्मनः
alaṃ te rāmam āsādya vīryajño hy asmi tasya vai bāṇavegaṃ hi kas tasya śaktaḥ soḍhuṃ mahātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रव्रज्यायां हि मे हेतुः स एव पुरुषर्षभः विनाशमुखम् एतत् ते केनाख्यातं दुरात्मना
pravrajyāyāṃ hi me hetuḥ sa eva puruṣarṣabhaḥ vināśamukham etat te kenākhyātaṃ durātmanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् उवाचाथ सक्रोधो रावणः परिभर्त्सयन् अकुर्वतो ऽस्मद्वचनं स्यान् मृत्युर् अपि ते ध्रुवम्
tam uvācātha sakrodho rāvaṇaḥ paribhartsayan akurvato 'smadvacanaṃ syān mṛtyur api te dhruvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मारीचश् चिन्तयाम् आस विशिष्टान् मरणं वरम् अवश्यं मरणे प्राप्ते करिष्याम्य् अस्य यन् मतम्
mārīcaś cintayām āsa viśiṣṭān maraṇaṃ varam avaśyaṃ maraṇe prāpte kariṣyāmy asya yan matam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तं प्रत्युवाचाथ मारीचो राक्षसेश्वरम् किं ते साह्यं मया कार्यं करिष्याम्य् अवशो ऽपि तत्
tatas taṃ pratyuvācātha mārīco rākṣaseśvaram kiṃ te sāhyaṃ mayā kāryaṃ kariṣyāmy avaśo 'pi tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् अब्रवीद् दशग्रीवो गच्छ सीतां प्रलोभय रत्नशृङ्गो मृगो भूत्वा रत्नचित्रतनूरुहः
tam abravīd daśagrīvo gaccha sītāṃ pralobhaya ratnaśṛṅgo mṛgo bhūtvā ratnacitratanūruhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ध्रुवं सीता समालक्ष्य त्वां रामं चोदयिष्यति अपक्रान्ते च काकुत्स्थे सीता वश्या भविष्यति
dhruvaṃ sītā samālakṣya tvāṃ rāmaṃ codayiṣyati apakrānte ca kākutsthe sītā vaśyā bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताम् आदायापनेष्यामि ततः स न भविष्यति भार्यावियोगाद् दुर्बुद्धिर् एतत् साह्यं कुरुष्व मे
tām ādāyāpaneṣyāmi tataḥ sa na bhaviṣyati bhāryāviyogād durbuddhir etat sāhyaṃ kuruṣva me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् एवम् उक्तो मारीचः कृत्वोदकम् अथात्मनः रावणं पुरतो यान्तम् अन्वगच्छत् सुदुःखितः
ity evam ukto mārīcaḥ kṛtvodakam athātmanaḥ rāvaṇaṃ purato yāntam anvagacchat suduḥkhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तस्याश्रमं गत्वा रामस्याक्लिष्टकर्मणः चक्रतुस् तत् तथा सर्वम् उभौ यत् पूर्वमन्त्रितम्
tatas tasyāśramaṃ gatvā rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ cakratus tat tathā sarvam ubhau yat pūrvamantritam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रावणस् तु यतिर् भूत्वा मुण्डः कुण्डी त्रिदण्डधृक् मृगश् च भूत्वा मारीचस् तं देशम् उपजग्मतुः
rāvaṇas tu yatir bhūtvā muṇḍaḥ kuṇḍī tridaṇḍadhṛk mṛgaś ca bhūtvā mārīcas taṃ deśam upajagmatuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दर्शयाम् आस वैदेहीं मारीचो मृगरूपधृक् चोदयाम् आस तस्यार्थे सा रामं विधिचोदिता
darśayām āsa vaidehīṃ mārīco mṛgarūpadhṛk codayām āsa tasyārthe sā rāmaṃ vidhicoditā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रामस् तस्याः प्रियं कुर्वन् धनुर् आदाय सत्वरः रक्षार्थे लक्ष्मणं न्यस्य प्रययौ मृगलिप्सया
rāmas tasyāḥ priyaṃ kurvan dhanur ādāya satvaraḥ rakṣārthe lakṣmaṇaṃ nyasya prayayau mṛgalipsayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स धन्वी बद्धतूणीरः खड्गगोधाङ्गुलित्रवान् अन्वधावन् मृगं रामो रुद्रस् तारामृगं यथा
sa dhanvī baddhatūṇīraḥ khaḍgagodhāṅgulitravān anvadhāvan mṛgaṃ rāmo rudras tārāmṛgaṃ yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽन्तर्हितः पुनस् तस्य दर्शनं राक्षसो व्रजन् चकर्ष महद् अध्वानं रामस् तं बुबुधे ततः
so 'ntarhitaḥ punas tasya darśanaṃ rākṣaso vrajan cakarṣa mahad adhvānaṃ rāmas taṃ bubudhe tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निशाचरं विदित्वा तं राघवः प्रतिभानवान् अमोघं शरम् आदाय जघान मृगरूपिणम्
niśācaraṃ viditvā taṃ rāghavaḥ pratibhānavān amoghaṃ śaram ādāya jaghāna mṛgarūpiṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स रामबाणाभिहतः कृत्वा रामस्वरं तदा हा सीते लक्ष्मणेत्य् एवं चुक्रोशार्तस्वरेण ह
sa rāmabāṇābhihataḥ kṛtvā rāmasvaraṃ tadā hā sīte lakṣmaṇety evaṃ cukrośārtasvareṇa ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुश्राव तस्य वैदेही ततस् तां करुणां गिरम् सा प्राद्रवद् यतः शब्दस् ताम् उवाचाथ लक्ष्मणः
śuśrāva tasya vaidehī tatas tāṃ karuṇāṃ giram sā prādravad yataḥ śabdas tām uvācātha lakṣmaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अलं ते शङ्कया भीरु को रामं विषहिष्यति मुहूर्ताद् द्रक्ष्यसे रामम् आगतं तं शुचिस्मिते
alaṃ te śaṅkayā bhīru ko rāmaṃ viṣahiṣyati muhūrtād drakṣyase rāmam āgataṃ taṃ śucismite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा सा प्ररुदती पर्यशङ्कत देवरम् हता वै स्त्रीस्वभावेन शुद्धचारित्रभूषणम्
ity uktvā sā prarudatī paryaśaṅkata devaram hatā vai strīsvabhāvena śuddhacāritrabhūṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा तं परुषम् आरब्धा वक्तुं साध्वी पतिव्रता नैष कालो भवेन् मूढ यं त्वं प्रार्थयसे हृदा
sā taṃ paruṣam ārabdhā vaktuṃ sādhvī pativratā naiṣa kālo bhaven mūḍha yaṃ tvaṃ prārthayase hṛdā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अप्य् अहं शस्त्रम् आदाय हन्याम् आत्मानम् आत्मना पतेयं गिरिशृङ्गाद् वा विशेयं वा हुताशनम्
apy ahaṃ śastram ādāya hanyām ātmānam ātmanā pateyaṃ giriśṛṅgād vā viśeyaṃ vā hutāśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रामं भर्तारम् उत्सृज्य न त्व् अहं त्वां कथं चन निहीनम् उपतिष्ठेयं शार्दूली क्रोष्टुकं यथा
rāmaṃ bhartāram utsṛjya na tv ahaṃ tvāṃ kathaṃ cana nihīnam upatiṣṭheyaṃ śārdūlī kroṣṭukaṃ yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतादृशं वचः श्रुत्वा लक्ष्मणः प्रियराघवः पिधाय कर्णौ सद्वृत्तः प्रस्थितो येन राघवः स रामस्य पदं गृह्य प्रससार धनुर्धरः
etādṛśaṃ vacaḥ śrutvā lakṣmaṇaḥ priyarāghavaḥ pidhāya karṇau sadvṛttaḥ prasthito yena rāghavaḥ sa rāmasya padaṃ gṛhya prasasāra dhanurdharaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतस्मिन्न् अन्तरे रक्षो रावणः प्रत्यदृश्यत अभव्यो भव्यरूपेण भस्मच्छन्न इवानलः यतिवेषप्रतिच्छन्नो जिहीर्षुस् ताम् अनिन्दिताम्
etasminn antare rakṣo rāvaṇaḥ pratyadṛśyata abhavyo bhavyarūpeṇa bhasmacchanna ivānalaḥ yativeṣapraticchanno jihīrṣus tām aninditām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा तम् आलक्ष्य संप्राप्तं धर्मज्ञा जनकात्मजा निमन्त्रयाम् आस तदा फलमूलाशनादिभिः
sā tam ālakṣya saṃprāptaṃ dharmajñā janakātmajā nimantrayām āsa tadā phalamūlāśanādibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवमन्य स तत् सर्वं स्वरूपं प्रतिपद्य च सान्त्वयाम् आस वैदेहीम् इति राक्षसपुंगवः
avamanya sa tat sarvaṃ svarūpaṃ pratipadya ca sāntvayām āsa vaidehīm iti rākṣasapuṃgavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सीते राक्षसराजो ऽहं रावणो नाम विश्रुतः मम लङ्का पुरी नाम्ना रम्या पारे महोदधेः
sīte rākṣasarājo 'haṃ rāvaṇo nāma viśrutaḥ mama laṅkā purī nāmnā ramyā pāre mahodadheḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र त्वं वरनारीषु शोभिष्यसि मया सह भार्या मे भव सुश्रोणि तापसं त्यज राघवम्
tatra tvaṃ varanārīṣu śobhiṣyasi mayā saha bhāryā me bhava suśroṇi tāpasaṃ tyaja rāghavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमादीनि वाक्यानि श्रुत्वा सीताथ जानकी पिधाय कर्णौ सुश्रोणी मैवम् इत्य् अब्रवीद् वचः
evamādīni vākyāni śrutvā sītātha jānakī pidhāya karṇau suśroṇī maivam ity abravīd vacaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रपतेद् द्यौः सनक्षत्रा पृथिवी शकलीभवेत् शैत्यम् अग्निर् इयान् नाहं त्यजेयं रघुनन्दनम्
prapated dyauḥ sanakṣatrā pṛthivī śakalībhavet śaityam agnir iyān nāhaṃ tyajeyaṃ raghunandanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथं हि भिन्नकरटं पद्मिनं वनगोचरम् उपस्थाय महानागं करेणुः सूकरं स्पृशेत्
kathaṃ hi bhinnakaraṭaṃ padminaṃ vanagocaram upasthāya mahānāgaṃ kareṇuḥ sūkaraṃ spṛśet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथं हि पीत्वा माध्वीकं पीत्वा च मधुमाधवीम् लोभं सौवीरके कुर्यान् नारी का चिद् इति स्मरे
kathaṃ hi pītvā mādhvīkaṃ pītvā ca madhumādhavīm lobhaṃ sauvīrake kuryān nārī kā cid iti smare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति सा तं समाभाष्य प्रविवेशाश्रमं पुनः ताम् अनुद्रुत्य सुश्रोणीं रावणः प्रत्यषेधयत्
iti sā taṃ samābhāṣya praviveśāśramaṃ punaḥ tām anudrutya suśroṇīṃ rāvaṇaḥ pratyaṣedhayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भर्त्सयित्वा तु रूक्षेण स्वरेण गतचेतनाम् मूर्धजेषु निजग्राह खम् उपाचक्रमे ततः
bhartsayitvā tu rūkṣeṇa svareṇa gatacetanām mūrdhajeṣu nijagrāha kham upācakrame tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तां ददर्श तदा गृध्रो जटायुर् गिरिगोचरः रुदतीं राम रामेति ह्रियमाणां तपस्विनीम्
tāṃ dadarśa tadā gṛdhro jaṭāyur girigocaraḥ rudatīṃ rāma rāmeti hriyamāṇāṃ tapasvinīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.