Mahābhārata (critical edition) 3.3

वैशंपायन उवाच शौनकेनैवम् उक्तस् तु कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः पुरोहितम् उपागम्य भ्रातृमध्ये ऽब्रवीद् इदम्

vaiśaṃpāyana uvāca śaunakenaivam uktas tu kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ purohitam upāgamya bhrātṛmadhye 'bravīd idam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रस्थितं मानुयान्तीमे ब्राह्मणा वेदपारगाः न चास्मि पालने शक्तो बहुदुःखसमन्वितः

prasthitaṃ mānuyāntīme brāhmaṇā vedapāragāḥ na cāsmi pālane śakto bahuduḥkhasamanvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परित्यक्तुं न शक्नोमि दानशक्तिश् च नास्ति मे कथम् अत्र मया कार्यं भगवांस् तद् ब्रवीतु मे

parityaktuṃ na śaknomi dānaśaktiś ca nāsti me katham atra mayā kāryaṃ bhagavāṃs tad bravītu me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुहूर्तम् इव स ध्यात्वा धर्मेणान्विष्य तां गतिम् युधिष्ठिरम् उवाचेदं धौम्यो धर्मभृतां वरः

muhūrtam iva sa dhyātvā dharmeṇānviṣya tāṃ gatim yudhiṣṭhiram uvācedaṃ dhaumyo dharmabhṛtāṃ varaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरा सृष्टानि भूतानि पीड्यन्ते क्षुधया भृशम् ततो ऽनुकम्पया तेषां सविता स्वपिता इव

purā sṛṣṭāni bhūtāni pīḍyante kṣudhayā bhṛśam tato 'nukampayā teṣāṃ savitā svapitā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गत्वोत्तरायणं तेजोरसान् उद्धृत्य रश्मिभिः दक्षिणायनम् आवृत्तो महीं निविशते रविः

gatvottarāyaṇaṃ tejorasān uddhṛtya raśmibhiḥ dakṣiṇāyanam āvṛtto mahīṃ niviśate raviḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षेत्रभूते ततस् तस्मिन्न् ओषधीर् ओषधीपतिः दिवस् तेजः समुद्धृत्य जनयाम् आस वारिणा

kṣetrabhūte tatas tasminn oṣadhīr oṣadhīpatiḥ divas tejaḥ samuddhṛtya janayām āsa vāriṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निषिक्तश् चन्द्रतेजोभिः सूयते भूगतो रविः ओषध्यः षड्रसा मेध्यास् तदन्नं प्राणिनां भुवि

niṣiktaś candratejobhiḥ sūyate bhūgato raviḥ oṣadhyaḥ ṣaḍrasā medhyās tadannaṃ prāṇināṃ bhuvi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं भानुमयं ह्य् अन्नं भूतानां प्राणधारणम् पितैष सर्वभूतानां तस्मात् तं शरणं व्रज

evaṃ bhānumayaṃ hy annaṃ bhūtānāṃ prāṇadhāraṇam pitaiṣa sarvabhūtānāṃ tasmāt taṃ śaraṇaṃ vraja

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजानो हि महात्मानो योनिकर्मविशोधिताः उद्धरन्ति प्रजाः सर्वास् तप आस्थाय पुष्कलम्

rājāno hi mahātmāno yonikarmaviśodhitāḥ uddharanti prajāḥ sarvās tapa āsthāya puṣkalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भीमेन कार्तवीर्येण वैन्येन नहुषेण च तपोयोगसमाधिस्थैर् उद्धृता ह्य् आपदः प्रजाः

bhīmena kārtavīryeṇa vainyena nahuṣeṇa ca tapoyogasamādhisthair uddhṛtā hy āpadaḥ prajāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा त्वम् अपि धर्मात्मन् कर्मणा च विशोधितः तप आस्थाय धर्मेण द्विजातीन् भर भारत

tathā tvam api dharmātman karmaṇā ca viśodhitaḥ tapa āsthāya dharmeṇa dvijātīn bhara bhārata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्तस् तु धौम्येन तत् कालसदृशं वचः धर्मराजो विशुद्धात्मा तप आतिष्ठद् उत्तमम्

evam uktas tu dhaumyena tat kālasadṛśaṃ vacaḥ dharmarājo viśuddhātmā tapa ātiṣṭhad uttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुष्पोपहारैर् बलिभिर् अर्चयित्वा दिवाकरम् योगम् आस्थाय धर्मात्मा वायुभक्षो जितेन्द्रियः गाङ्गेयं वार्य् उपस्पृष्य प्राणायामेन तस्थिवान्

puṣpopahārair balibhir arcayitvā divākaram yogam āsthāya dharmātmā vāyubhakṣo jitendriyaḥ gāṅgeyaṃ vāry upaspṛṣya prāṇāyāmena tasthivān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जनमेजय उवाच कथं कुरूणाम् ऋषभः स तु राजा युधिष्ठिरः विप्रार्थम् आराधितवान् सूर्यम् अद्भुतविक्रमम्

janamejaya uvāca kathaṃ kurūṇām ṛṣabhaḥ sa tu rājā yudhiṣṭhiraḥ viprārtham ārādhitavān sūryam adbhutavikramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैशंपायन उवाच शृणुष्वावहितो राजञ् शुचिर् भूत्वा समाहितः क्षणं च कुरु राजेन्द्र सर्वं वक्ष्याम्य् अशेषतः

vaiśaṃpāyana uvāca śṛṇuṣvāvahito rājañ śucir bhūtvā samāhitaḥ kṣaṇaṃ ca kuru rājendra sarvaṃ vakṣyāmy aśeṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धौम्येन तु यथ प्रोक्तं पार्थाय सुमहात्मने नाम्नाम् अष्टशतं पुण्यं तच् छृणुष्व महामते

dhaumyena tu yatha proktaṃ pārthāya sumahātmane nāmnām aṣṭaśataṃ puṇyaṃ tac chṛṇuṣva mahāmate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूर्यो ऽर्यमा भगस् त्वष्टा पूषार्कः सविता रविः गभस्तिमान् अजः कालो मृत्युर् धाता प्रभाकरः

sūryo 'ryamā bhagas tvaṣṭā pūṣārkaḥ savitā raviḥ gabhastimān ajaḥ kālo mṛtyur dhātā prabhākaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृथिव्य् आपश् च तेजश् च खं वायुश् च परायणम् सोमो बृहस्पतिः शुक्रो बुधो ऽङ्गारक एव च

pṛthivy āpaś ca tejaś ca khaṃ vāyuś ca parāyaṇam somo bṛhaspatiḥ śukro budho 'ṅgāraka eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्द्रो विवस्वान् दीप्तांशुः शुचिः शौरिः शनैश्चरः ब्रह्मा विष्णुश् च रुद्रश् च स्कन्दो वैश्रवणो यमः

indro vivasvān dīptāṃśuḥ śuciḥ śauriḥ śanaiścaraḥ brahmā viṣṇuś ca rudraś ca skando vaiśravaṇo yamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैद्युतो जाठरश् चाग्निर् ऐन्धनस् तेजसां पतिः धर्मध्वजो वेदकर्ता वेदाङ्गो वेदवाहनः

vaidyuto jāṭharaś cāgnir aindhanas tejasāṃ patiḥ dharmadhvajo vedakartā vedāṅgo vedavāhanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतं त्रेता द्वापरश् च कलिः सर्वामराश्रयः कला काष्ठा मुहूर्ताश् च पक्षा मासा ऋतुस् तथा

kṛtaṃ tretā dvāparaś ca kaliḥ sarvāmarāśrayaḥ kalā kāṣṭhā muhūrtāś ca pakṣā māsā ṛtus tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संवत्सरकरो ऽश्वत्थः कालचक्रो विभावसुः पुरुषः शाश्वतो योगी व्यक्ताव्यक्तः सनातनः

saṃvatsarakaro 'śvatthaḥ kālacakro vibhāvasuḥ puruṣaḥ śāśvato yogī vyaktāvyaktaḥ sanātanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोकाध्यक्षः प्रजाध्यक्षो विश्वकर्मा तमोनुदः वरुणः सागरो ऽंशुश् च जीमूतो जीवनो ऽरिहा

lokādhyakṣaḥ prajādhyakṣo viśvakarmā tamonudaḥ varuṇaḥ sāgaro 'ṃśuś ca jīmūto jīvano 'rihā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूताश्रयो भूतपतिः सर्वभूतनिषेवितः मणिः सुवर्णो भूतादिः कामदः सर्वतोमुखः

bhūtāśrayo bhūtapatiḥ sarvabhūtaniṣevitaḥ maṇiḥ suvarṇo bhūtādiḥ kāmadaḥ sarvatomukhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जयो विशालो वरदः शीघ्रगः प्राणधारणः धन्वन्तरिर् धूमकेतुर् आदिदेवो ऽदितेः सुतः

jayo viśālo varadaḥ śīghragaḥ prāṇadhāraṇaḥ dhanvantarir dhūmaketur ādidevo 'diteḥ sutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वादशात्मारविन्दाक्षः पिता माता पितामहः स्वर्गद्वारं प्रजाद्वारं मोक्षद्वारं त्रिविष्टपम्

dvādaśātmāravindākṣaḥ pitā mātā pitāmahaḥ svargadvāraṃ prajādvāraṃ mokṣadvāraṃ triviṣṭapam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहकर्ता प्रशान्तात्मा विश्वात्मा विश्वतोमुखः चराचरात्मा सूक्ष्मात्मा मैत्रेण वपुषान्वितः

dehakartā praśāntātmā viśvātmā viśvatomukhaḥ carācarātmā sūkṣmātmā maitreṇa vapuṣānvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतद् वै कीर्तनीयस्य सूर्यस्यैव महात्मनः नाम्नाम् अष्टशतं पुण्यं शक्रेणोक्तं महात्मना

etad vai kīrtanīyasya sūryasyaiva mahātmanaḥ nāmnām aṣṭaśataṃ puṇyaṃ śakreṇoktaṃ mahātmanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्राच् च नारदः प्राप्तो धौम्यश् च तदनन्तरम् धौम्याद् युधिष्ठिरः प्राप्य सर्वान् कामान् अवाप्तवान्

śakrāc ca nāradaḥ prāpto dhaumyaś ca tadanantaram dhaumyād yudhiṣṭhiraḥ prāpya sarvān kāmān avāptavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुरपितृगणयक्षसेवितं; ह्य् असुरनिशाचरसिद्धवन्दितम् वरकनकहुताशनप्रभं; त्वम् अपि मनस्य् अभिधेहि भास्करम्

surapitṛgaṇayakṣasevitaṃ; hy asuraniśācarasiddhavanditam varakanakahutāśanaprabhaṃ; tvam api manasy abhidhehi bhāskaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूर्योदये यस् तु समाहितः पठेत्; स पुत्रलाभं धनरत्नसंचयान् लभेत जातिस्मरतां सदा नरः; स्मृतिं च मेधां च स विन्दते पराम्

sūryodaye yas tu samāhitaḥ paṭhet; sa putralābhaṃ dhanaratnasaṃcayān labheta jātismaratāṃ sadā naraḥ; smṛtiṃ ca medhāṃ ca sa vindate parām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इमं स्तवं देववरस्य यो नरः; प्रकीर्तयेच् छुचिसुमनाः समाहितः स मुच्यते शोकदवाग्निसागराल्; लभेत कामान् मनसा यथेप्सितान्

imaṃ stavaṃ devavarasya yo naraḥ; prakīrtayec chucisumanāḥ samāhitaḥ sa mucyate śokadavāgnisāgarāl; labheta kāmān manasā yathepsitān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.