वैशंपायन उवाच गतेषु तेषु सर्वेषु तपस्विषु महात्मसु पिनाकपाणिर् भगवान् सर्वपापहरो हरः
vaiśaṃpāyana uvāca gateṣu teṣu sarveṣu tapasviṣu mahātmasu pinākapāṇir bhagavān sarvapāpaharo haraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Mahābhārata (critical edition)·3·3.40
Mahābhārata (critical edition) 3.40
कैरातं वेषम् आस्थाय काञ्चनद्रुमसंनिभम् विभ्राजमानो वपुषा गिरिर् मेरुर् इवापरः
kairātaṃ veṣam āsthāya kāñcanadrumasaṃnibham vibhrājamāno vapuṣā girir merur ivāparaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीमद् धनुर् उपादाय शरांश् चाशीविषोपमान् निष्पपात महार्चिष्मान् दहन् कक्षम् इवानलः
śrīmad dhanur upādāya śarāṃś cāśīviṣopamān niṣpapāta mahārciṣmān dahan kakṣam ivānalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देव्या सहोमया श्रीमान् समानव्रतवेषया नानावेषधरैर् हृष्टैर् भूतैर् अनुगतस् तदा
devyā sahomayā śrīmān samānavrataveṣayā nānāveṣadharair hṛṣṭair bhūtair anugatas tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किरातवेषप्रच्छन्नः स्त्रीभिश् चानु सहस्रशः अशोभत तदा राजन् स देवो ऽतीव भारत
kirātaveṣapracchannaḥ strībhiś cānu sahasraśaḥ aśobhata tadā rājan sa devo 'tīva bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षणेन तद् वनं सर्वं निःशब्दम् अभवत् तदा नादः प्रस्रवणानां च पक्षिणां चाप्य् उपारमत्
kṣaṇena tad vanaṃ sarvaṃ niḥśabdam abhavat tadā nādaḥ prasravaṇānāṃ ca pakṣiṇāṃ cāpy upāramat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स संनिकर्षम् आगम्य पार्थस्याक्लिष्टकर्मणः मूकं नाम दितेः पुत्रं ददर्शाद्भुतदर्शनम्
sa saṃnikarṣam āgamya pārthasyākliṣṭakarmaṇaḥ mūkaṃ nāma diteḥ putraṃ dadarśādbhutadarśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाराहं रूपम् आस्थाय तर्कयन्तम् इवार्जुनम् हन्तुं परमदुष्टात्मा तम् उवाचाथ फल्गुनः
vārāhaṃ rūpam āsthāya tarkayantam ivārjunam hantuṃ paramaduṣṭātmā tam uvācātha phalgunaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गाण्डीवं धनुर् आदाय शरांश् चाशीविषोपमान् सज्यं धनुर्वरं कृत्वा ज्याघोषेण निनादयन्
gāṇḍīvaṃ dhanur ādāya śarāṃś cāśīviṣopamān sajyaṃ dhanurvaraṃ kṛtvā jyāghoṣeṇa ninādayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यन् मां प्रार्थयसे हन्तुम् अनागसम् इहागतम् तस्मात् त्वां पूर्वम् एवाहं नेष्यामि यमसादनम्
yan māṃ prārthayase hantum anāgasam ihāgatam tasmāt tvāṃ pūrvam evāhaṃ neṣyāmi yamasādanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं दृष्ट्वा प्रहरिष्यन्तं फल्गुनं दृढधन्विनम् किरातरूपी सहसा वारयाम् आस शंकरः
taṃ dṛṣṭvā prahariṣyantaṃ phalgunaṃ dṛḍhadhanvinam kirātarūpī sahasā vārayām āsa śaṃkaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मयैष प्रार्थितः पूर्वं नीलमेघसमप्रभः अनादृत्यैव तद् वाक्यं प्रजहाराथ फल्गुनः
mayaiṣa prārthitaḥ pūrvaṃ nīlameghasamaprabhaḥ anādṛtyaiva tad vākyaṃ prajahārātha phalgunaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किरातश् च समं तस्मिन्न् एकलक्ष्ये महाद्युतिः प्रमुमोचाशनिप्रख्यं शरम् अग्निशिखोपमम्
kirātaś ca samaṃ tasminn ekalakṣye mahādyutiḥ pramumocāśaniprakhyaṃ śaram agniśikhopamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तौ मुक्तौ सायकौ ताभ्यां समं तत्र निपेततुः मूकस्य गात्रे विस्तीर्णे शैलसंहनने तदा
tau muktau sāyakau tābhyāṃ samaṃ tatra nipetatuḥ mūkasya gātre vistīrṇe śailasaṃhanane tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथाशनिविनिष्पेषो वज्रस्येव च पर्वते तथा तयोः संनिपातः शरयोर् अभवत् तदा
yathāśaniviniṣpeṣo vajrasyeva ca parvate tathā tayoḥ saṃnipātaḥ śarayor abhavat tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स विद्धो बहुभिर् बाणैर् दीप्तास्यैः पन्नगैर् इव ममार राक्षसं रूपं भूयः कृत्वा विभीषणम्
sa viddho bahubhir bāṇair dīptāsyaiḥ pannagair iva mamāra rākṣasaṃ rūpaṃ bhūyaḥ kṛtvā vibhīṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददर्शाथ ततो जिष्णुः पुरुषं काञ्चनप्रभम् किरातवेषप्रच्छन्नं स्त्रीसहायम् अमित्रहा तम् अब्रवीत् प्रीतमनाः कौन्तेयः प्रहसन्न् इव
dadarśātha tato jiṣṇuḥ puruṣaṃ kāñcanaprabham kirātaveṣapracchannaṃ strīsahāyam amitrahā tam abravīt prītamanāḥ kaunteyaḥ prahasann iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
को भवान् अटते शून्ये वने स्त्रीगणसंवृतः न त्वम् अस्मिन् वने घोरे बिभेषि कनकप्रभ
ko bhavān aṭate śūnye vane strīgaṇasaṃvṛtaḥ na tvam asmin vane ghore bibheṣi kanakaprabha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किमर्थं च त्वया विद्धो मृगो ऽयं मत्परिग्रहः मयाभिपन्नः पूर्वं हि राक्षसो ऽयम् इहागतः
kimarthaṃ ca tvayā viddho mṛgo 'yaṃ matparigrahaḥ mayābhipannaḥ pūrvaṃ hi rākṣaso 'yam ihāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामात् परिभवाद् वापि न मे जीवन् विमोक्ष्यसे न ह्य् एष मृगयाधर्मो यस् त्वयाद्य कृतो मयि तेन त्वां भ्रंशयिष्यामि जीवितात् पर्वताश्रय
kāmāt paribhavād vāpi na me jīvan vimokṣyase na hy eṣa mṛgayādharmo yas tvayādya kṛto mayi tena tvāṃ bhraṃśayiṣyāmi jīvitāt parvatāśraya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तः पाण्डवेयेन किरातः प्रहसन्न् इव उवाच श्लक्ष्णया वाचा पाण्डवं सव्यसाचिनम्
ity uktaḥ pāṇḍaveyena kirātaḥ prahasann iva uvāca ślakṣṇayā vācā pāṇḍavaṃ savyasācinam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ममैवायं लक्ष्यभूतः पूर्वम् एव परिग्रहः ममैव च प्रहारेण जीविताद् व्यवरोपितः
mamaivāyaṃ lakṣyabhūtaḥ pūrvam eva parigrahaḥ mamaiva ca prahāreṇa jīvitād vyavaropitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दोषान् स्वान् नार्हसे ऽन्यस्मै वक्तुं स्वबलदर्पितः अभिषक्तो ऽस्मि मन्दात्मन् न मे जीवन् विमोक्ष्यसे
doṣān svān nārhase 'nyasmai vaktuṃ svabaladarpitaḥ abhiṣakto 'smi mandātman na me jīvan vimokṣyase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थिरो भवस्व मोक्ष्यामि सायकान् अशनीन् इव घटस्व परया शक्त्या मुञ्च त्वम् अपि सायकान्
sthiro bhavasva mokṣyāmi sāyakān aśanīn iva ghaṭasva parayā śaktyā muñca tvam api sāyakān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तौ तत्र संरब्धौ गर्जमानौ मुहुर् मुहुः शरैर् आशीविषाकारैस् ततक्षाते परस्परम्
tatas tau tatra saṃrabdhau garjamānau muhur muhuḥ śarair āśīviṣākārais tatakṣāte parasparam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽर्जुनः शरवर्षं किराते समवासृजत् तत् प्रसन्नेन मनसा प्रतिजग्राह शंकरः
tato 'rjunaḥ śaravarṣaṃ kirāte samavāsṛjat tat prasannena manasā pratijagrāha śaṃkaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुहूर्तं शरवर्षं तत् प्रतिगृह्य पिनाकधृक् अक्षतेन शरीरेण तस्थौ गिरिर् इवाचलः
muhūrtaṃ śaravarṣaṃ tat pratigṛhya pinākadhṛk akṣatena śarīreṇa tasthau girir ivācalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स दृष्ट्वा बाणवर्षं तन् मोघीभूतं धनंजयः परमं विस्मयं चक्रे साधु साध्व् इति चाब्रवीत्
sa dṛṣṭvā bāṇavarṣaṃ tan moghībhūtaṃ dhanaṃjayaḥ paramaṃ vismayaṃ cakre sādhu sādhv iti cābravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहो ऽयं सुकुमाराङ्गो हिमवच्छिखरालयः गाण्डीवमुक्तान् नाराचान् प्रतिगृह्णात्य् अविह्वलः
aho 'yaṃ sukumārāṅgo himavacchikharālayaḥ gāṇḍīvamuktān nārācān pratigṛhṇāty avihvalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
को ऽयं देवो भवेत् साक्षाद् रुद्रो यक्षः सुरेश्वरः विद्यते हि गिरिश्रेष्ठे त्रिदशानां समागमः
ko 'yaṃ devo bhavet sākṣād rudro yakṣaḥ sureśvaraḥ vidyate hi giriśreṣṭhe tridaśānāṃ samāgamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न हि मद्बाणजालानाम् उत्सृष्टानां सहस्रशः शक्तो ऽन्यः सहितुं वेगम् ऋते देवं पिनाकिनम्
na hi madbāṇajālānām utsṛṣṭānāṃ sahasraśaḥ śakto 'nyaḥ sahituṃ vegam ṛte devaṃ pinākinam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवो वा यदि वा यक्षो रुद्राद् अन्यो व्यवस्थितः अहम् एनं शरैस् तीक्ष्णैर् नयामि यमसादनम्
devo vā yadi vā yakṣo rudrād anyo vyavasthitaḥ aham enaṃ śarais tīkṣṇair nayāmi yamasādanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो हृष्टमना जिष्णुर् नाराचान् मर्मभेदिनः व्यसृजच् छतधा राजन् मयूखान् इव भास्करः
tato hṛṣṭamanā jiṣṇur nārācān marmabhedinaḥ vyasṛjac chatadhā rājan mayūkhān iva bhāskaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तान् प्रसन्नेन मनसा भगवांल् लोकभावनः शूलपाणिः प्रत्यगृह्णाच् छिलावर्षम् इवाचलः
tān prasannena manasā bhagavāṃl lokabhāvanaḥ śūlapāṇiḥ pratyagṛhṇāc chilāvarṣam ivācalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षणेन क्षीणबाणो ऽथ संवृत्तः फल्गुनस् तदा वित्रासं च जगामाथ तं दृष्ट्वा शरसंक्षयम्
kṣaṇena kṣīṇabāṇo 'tha saṃvṛttaḥ phalgunas tadā vitrāsaṃ ca jagāmātha taṃ dṛṣṭvā śarasaṃkṣayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिन्तयाम् आस जिष्णुस् तु भगवन्तं हुताशनम् पुरस्ताद् अक्षयौ दत्तौ तूणौ येनास्य खाण्डवे
cintayām āsa jiṣṇus tu bhagavantaṃ hutāśanam purastād akṣayau dattau tūṇau yenāsya khāṇḍave
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं नु मोक्ष्यामि धनुषा यन् मे बाणाः क्षयं गताः अयं च पुरुषः को ऽपि बाणान् ग्रसति सर्वशः
kiṃ nu mokṣyāmi dhanuṣā yan me bāṇāḥ kṣayaṃ gatāḥ ayaṃ ca puruṣaḥ ko 'pi bāṇān grasati sarvaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहम् एनं धनुष्कोट्या शूलाग्रेणेव कुञ्जरम् नयामि दण्डधारस्य यमस्य सदनं प्रति
aham enaṃ dhanuṣkoṭyā śūlāgreṇeva kuñjaram nayāmi daṇḍadhārasya yamasya sadanaṃ prati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संप्रायुध्यद् धनुष्कोट्या कौन्तेयः परवीरहा तद् अप्य् अस्य धनुर् दिव्यं जग्रास गिरिगोचरः
saṃprāyudhyad dhanuṣkoṭyā kaunteyaḥ paravīrahā tad apy asya dhanur divyaṃ jagrāsa girigocaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽर्जुनो ग्रस्तधनुः खड्गपाणिर् अतिष्ठत युद्धस्यान्तम् अभीप्सन् वै वेगेनाभिजगाम तम्
tato 'rjuno grastadhanuḥ khaḍgapāṇir atiṣṭhata yuddhasyāntam abhīpsan vai vegenābhijagāma tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य मूर्ध्नि शितं खड्गम् असक्तं पर्वतेष्व् अपि मुमोच भुजवीर्येण विक्रम्य कुरुनन्दनः तस्य मूर्धानम् आसाद्य पफालासिवरो हि सः
tasya mūrdhni śitaṃ khaḍgam asaktaṃ parvateṣv api mumoca bhujavīryeṇa vikramya kurunandanaḥ tasya mūrdhānam āsādya paphālāsivaro hi saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो वृक्षैः शिलाभिश् च योधयाम् आस फल्गुनः यथा वृक्षान् महाकायः प्रत्यगृह्णाद् अथो शिलाः
tato vṛkṣaiḥ śilābhiś ca yodhayām āsa phalgunaḥ yathā vṛkṣān mahākāyaḥ pratyagṛhṇād atho śilāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किरातरूपी भगवांस् ततः पार्थो महाबलः मुष्टिभिर् वज्रसंस्पर्शैर् धूमम् उत्पादयन् मुखे प्रजहार दुराधर्षे किरातसमरूपिणि
kirātarūpī bhagavāṃs tataḥ pārtho mahābalaḥ muṣṭibhir vajrasaṃsparśair dhūmam utpādayan mukhe prajahāra durādharṣe kirātasamarūpiṇi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः शक्राशनिसमैर् मुष्टिभिर् भृशदारुणैः किरातरूपी भगवान् अर्दयाम् आस फल्गुनम्
tataḥ śakrāśanisamair muṣṭibhir bhṛśadāruṇaiḥ kirātarūpī bhagavān ardayām āsa phalgunam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततश् चटचटाशब्दः सुघोरः समजायत पाण्डवस्य च मुष्टीनां किरातस्य च युध्यतः
tataś caṭacaṭāśabdaḥ sughoraḥ samajāyata pāṇḍavasya ca muṣṭīnāṃ kirātasya ca yudhyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुमुहूर्तं महद् युद्धम् आसीत् तल् लोमहर्षणम् भुजप्रहारसंयुक्तं वृत्रवासवयोर् इव
sumuhūrtaṃ mahad yuddham āsīt tal lomaharṣaṇam bhujaprahārasaṃyuktaṃ vṛtravāsavayor iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जहाराथ ततो जिष्णुः किरातम् उरसा बली पाण्डवं च विचेष्टन्तं किरातो ऽप्य् अहनद् बलात्
jahārātha tato jiṣṇuḥ kirātam urasā balī pāṇḍavaṃ ca viceṣṭantaṃ kirāto 'py ahanad balāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तयोर् भुजविनिष्पेषात् संघर्षेणोरसोस् तथा समजायत गात्रेषु पावको ऽङ्गारधूमवान्
tayor bhujaviniṣpeṣāt saṃgharṣeṇorasos tathā samajāyata gātreṣu pāvako 'ṅgāradhūmavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत एनं महादेवः पीड्य गात्रैः सुपीडितम् तेजसा व्याक्रमद् रोषाच् चेतस् तस्य विमोहयन्
tata enaṃ mahādevaḥ pīḍya gātraiḥ supīḍitam tejasā vyākramad roṣāc cetas tasya vimohayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो निपीडितैर् गात्रैः पिण्डीकृत इवाबभौ फल्गुनो गात्रसंरुद्धो देवदेवेन भारत
tato nipīḍitair gātraiḥ piṇḍīkṛta ivābabhau phalguno gātrasaṃruddho devadevena bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निरुच्छ्वासो ऽभवच् चैव संनिरुद्धो महात्मना ततः पपात संमूढस् ततः प्रीतो ऽभवद् भवः
nirucchvāso 'bhavac caiva saṃniruddho mahātmanā tataḥ papāta saṃmūḍhas tataḥ prīto 'bhavad bhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भगवान् उवाच भो भो फल्गुन तुष्टो ऽस्मि कर्मणाप्रतिमेन ते शौर्येणानेन धृत्या च क्षत्रियो नास्ति ते समः
bhagavān uvāca bho bho phalguna tuṣṭo 'smi karmaṇāpratimena te śauryeṇānena dhṛtyā ca kṣatriyo nāsti te samaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समं तेजश् च वीर्यं च ममाद्य तव चानघ प्रीतस् ते ऽहं महाबाहो पश्य मां पुरुषर्षभ
samaṃ tejaś ca vīryaṃ ca mamādya tava cānagha prītas te 'haṃ mahābāho paśya māṃ puruṣarṣabha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददानि ते विशालाक्ष चक्षुः पूर्वऋषिर् भवान् विजेष्यसि रणे शत्रून् अपि सर्वान् दिवौकसः
dadāni te viśālākṣa cakṣuḥ pūrvaṛṣir bhavān vijeṣyasi raṇe śatrūn api sarvān divaukasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायन उवाच ततो देवं महादेवं गिरिशं शूलपाणिनम् ददर्श फल्गुनस् तत्र सह देव्या महाद्युतिम्
vaiśaṃpāyana uvāca tato devaṃ mahādevaṃ giriśaṃ śūlapāṇinam dadarśa phalgunas tatra saha devyā mahādyutim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स जानुभ्यां महीं गत्वा शिरसा प्रणिपत्य च प्रसादयाम् आस हरं पार्थः परपुरंजयः
sa jānubhyāṃ mahīṃ gatvā śirasā praṇipatya ca prasādayām āsa haraṃ pārthaḥ parapuraṃjayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्जुन उवाच कपर्दिन् सर्वभूतेश भगनेत्रनिपातन व्यतिक्रमं मे भगवन् क्षन्तुम् अर्हसि शंकर
arjuna uvāca kapardin sarvabhūteśa bhaganetranipātana vyatikramaṃ me bhagavan kṣantum arhasi śaṃkara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवगद्दर्शनाकाङ्क्षी प्राप्तो ऽस्मीमं महागिरिम् दयितं तव देवेश तापसालयम् उत्तमम्
bhavagaddarśanākāṅkṣī prāpto 'smīmaṃ mahāgirim dayitaṃ tava deveśa tāpasālayam uttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रसादये त्वां भगवन् सर्वभूतनमस्कृत न मे स्याद् अपराधो ऽयं महादेवातिसाहसात्
prasādaye tvāṃ bhagavan sarvabhūtanamaskṛta na me syād aparādho 'yaṃ mahādevātisāhasāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतो मया यद् अज्ञानाद् विमर्दो ऽयं त्वया सह शरणं संप्रपन्नाय तत् क्षमस्वाद्य शंकर
kṛto mayā yad ajñānād vimardo 'yaṃ tvayā saha śaraṇaṃ saṃprapannāya tat kṣamasvādya śaṃkara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायन उवाच तम् उवाच महातेजाः प्रहस्य वृषभध्वजः प्रगृह्य रुचिरं बाहुं क्षान्तम् इत्य् एव फल्गुनम्
vaiśaṃpāyana uvāca tam uvāca mahātejāḥ prahasya vṛṣabhadhvajaḥ pragṛhya ruciraṃ bāhuṃ kṣāntam ity eva phalgunam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.