Library·Mahābhārata (critical edition)·3·3.6
वैशंपायन उवाच पाण्डवास् तु वने वासम् उद्दिश्य भरतर्षभाः प्रययुर् जाह्नवीकूलात् कुरुक्षेत्रं सहानुगाः
vaiśaṃpāyana uvāca pāṇḍavās tu vane vāsam uddiśya bharatarṣabhāḥ prayayur jāhnavīkūlāt kurukṣetraṃ sahānugāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सरस्वतीदृषद्वत्यौ यमुनां च निषेव्य ते ययुर् वनेनैव वनं सततं पश्चिमां दिशम्
sarasvatīdṛṣadvatyau yamunāṃ ca niṣevya te yayur vanenaiva vanaṃ satataṃ paścimāṃ diśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सरस्वतीकूले समेषु मरुधन्वसु काम्यकं नाम ददृशुर् वनं मुनिजनप्रियम्
tataḥ sarasvatīkūle sameṣu marudhanvasu kāmyakaṃ nāma dadṛśur vanaṃ munijanapriyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र ते न्यवसन् वीरा वने बहुमृगद्विजे अन्वास्यमाना मुनिभिः सान्त्व्यमानाश् च भारत
tatra te nyavasan vīrā vane bahumṛgadvije anvāsyamānā munibhiḥ sāntvyamānāś ca bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विदुरस् त्व् अपि पाण्डूनां तदा दर्शनलालसः जगामैकरथेनैव काम्यकं वनम् ऋद्धिमत्
viduras tv api pāṇḍūnāṃ tadā darśanalālasaḥ jagāmaikarathenaiva kāmyakaṃ vanam ṛddhimat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो यात्वा विदुरः काननं तच्; छीघ्रैर् अश्वैर् वाहिना स्यन्दनेन ददर्शासीनं धर्मराजं विविक्ते; सार्धं द्रौपद्या भ्रातृभिर् ब्राह्मणैश् च
tato yātvā viduraḥ kānanaṃ tac; chīghrair aśvair vāhinā syandanena dadarśāsīnaṃ dharmarājaṃ vivikte; sārdhaṃ draupadyā bhrātṛbhir brāhmaṇaiś ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽपश्यद् विदुरं तूर्णम् आराद्; अभ्यायान्तं सत्यसंधः स राजा अथाब्रवीद् भ्रातरं भीमसेनं; किं नु क्षत्ता वक्ष्यति नः समेत्य
tato 'paśyad viduraṃ tūrṇam ārād; abhyāyāntaṃ satyasaṃdhaḥ sa rājā athābravīd bhrātaraṃ bhīmasenaṃ; kiṃ nu kṣattā vakṣyati naḥ sametya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कच्चिन् नायं वचनात् सौबलस्य; समाह्वाता देवनायोपयाति कच्चित् क्षुद्रः शकुनिर् नायुधानि; जेष्यत्य् अस्मान् पुनर् एवाक्षवत्याम्
kaccin nāyaṃ vacanāt saubalasya; samāhvātā devanāyopayāti kaccit kṣudraḥ śakunir nāyudhāni; jeṣyaty asmān punar evākṣavatyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समाहूतः केन चिद् आद्रवेति; नाहं शक्तो भीमसेनापयातुम् गाण्डीवे वा संशयिते कथं चिद्; राज्यप्राप्तिः संशयिता भवेन् नः
samāhūtaḥ kena cid ādraveti; nāhaṃ śakto bhīmasenāpayātum gāṇḍīve vā saṃśayite kathaṃ cid; rājyaprāptiḥ saṃśayitā bhaven naḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत उत्थाय विदुरं पाण्डवेयाः; प्रत्यगृह्णन् नृपते सर्व एव तैः सत्कृतः स च तान् आजमीढो; यथोचितं पाण्डुपुत्रान् समेयात्
tata utthāya viduraṃ pāṇḍaveyāḥ; pratyagṛhṇan nṛpate sarva eva taiḥ satkṛtaḥ sa ca tān ājamīḍho; yathocitaṃ pāṇḍuputrān sameyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समाश्वस्तं विदुरं ते नरर्षभास्; ततो ऽपृच्छन्न् आगमनाय हेतुम् स चापि तेभ्यो विस्तरतः शशंस; यथावृत्तो धृतराष्ट्रो ऽऽम्बिकेयः
samāśvastaṃ viduraṃ te nararṣabhās; tato 'pṛcchann āgamanāya hetum sa cāpi tebhyo vistarataḥ śaśaṃsa; yathāvṛtto dhṛtarāṣṭro ''mbikeyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विदुर उवाच अवोचन् मां धृतराष्ट्रो ऽनुगुप्तम्; अजातशत्रो परिगृह्याभिपूज्य एवं गते समताम् अभ्युपेत्य; पथ्यं तेषां मम चैव ब्रवीहि
vidura uvāca avocan māṃ dhṛtarāṣṭro 'nuguptam; ajātaśatro parigṛhyābhipūjya evaṃ gate samatām abhyupetya; pathyaṃ teṣāṃ mama caiva bravīhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मयाप्य् उक्तं यत् क्षमं कौरवाणां; हितं पथ्यं धृतराष्ट्रस्य चैव तद् वै पथ्यं तन् मनो नाभ्युपैति; ततश् चाहं क्षमम् अन्यन् न मन्ये
mayāpy uktaṃ yat kṣamaṃ kauravāṇāṃ; hitaṃ pathyaṃ dhṛtarāṣṭrasya caiva tad vai pathyaṃ tan mano nābhyupaiti; tataś cāhaṃ kṣamam anyan na manye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परं श्रेयः पाण्डवेया मयोक्तं; न मे तच् च श्रुतवान् आम्बिकेयः यथातुरस्येव हि पथ्यम् अन्नं; न रोचते स्मास्य तद् उच्यमानम्
paraṃ śreyaḥ pāṇḍaveyā mayoktaṃ; na me tac ca śrutavān āmbikeyaḥ yathāturasyeva hi pathyam annaṃ; na rocate smāsya tad ucyamānam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न श्रेयसे नीयते ऽजातशत्रो; स्त्री श्रोत्रियस्येव गृहे प्रदुष्टा ब्रुवन् न रुच्यै भरतर्षभस्य; पतिः कुमार्या इव षष्टिवर्षः
na śreyase nīyate 'jātaśatro; strī śrotriyasyeva gṛhe praduṣṭā bruvan na rucyai bharatarṣabhasya; patiḥ kumāryā iva ṣaṣṭivarṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ध्रुवं विनाशो नृप कौरवाणां; न वै श्रेयो धृतराष्ट्रः परैति यथा पर्णे पुष्करस्येव सिक्तं; जलं न तिष्ठेत् पथ्यम् उक्तं तथास्मिन्
dhruvaṃ vināśo nṛpa kauravāṇāṃ; na vai śreyo dhṛtarāṣṭraḥ paraiti yathā parṇe puṣkarasyeva siktaṃ; jalaṃ na tiṣṭhet pathyam uktaṃ tathāsmin
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः क्रुद्धो धृतराष्ट्रो ऽब्रवीन् मां; यत्र श्रद्धा भारत तत्र याहि नाहं भूयः कामये त्वां सहायं; महीम् इमां पालयितुं पुरं वा
tataḥ kruddho dhṛtarāṣṭro 'bravīn māṃ; yatra śraddhā bhārata tatra yāhi nāhaṃ bhūyaḥ kāmaye tvāṃ sahāyaṃ; mahīm imāṃ pālayituṃ puraṃ vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽहं त्यक्तो धृतराष्ट्रेण राजंस्; त्वां शासितुम् उपयातस् त्वरावान् तद् वै सर्वं यन् मयोक्तं सभायां; तद् धार्यतां यत् प्रवक्ष्यामि भूयः
so 'haṃ tyakto dhṛtarāṣṭreṇa rājaṃs; tvāṃ śāsitum upayātas tvarāvān tad vai sarvaṃ yan mayoktaṃ sabhāyāṃ; tad dhāryatāṃ yat pravakṣyāmi bhūyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्लेशैस् तीव्रैर् युज्यमानः सपत्नैः; क्षमां कुर्वन् कालम् उपासते यः सं वर्धयन् स्तोकम् इवाग्निम् आत्मवान्; स वै भुङ्क्ते पृथिवीम् एक एव
kleśais tīvrair yujyamānaḥ sapatnaiḥ; kṣamāṃ kurvan kālam upāsate yaḥ saṃ vardhayan stokam ivāgnim ātmavān; sa vai bhuṅkte pṛthivīm eka eva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्याविभक्तं वसु राजन् सहायैस्; तस्य दुःखे ऽप्य् अंशभाजः सहायाः सहायानाम् एष संग्रहणे ऽभ्युपायः; सहायाप्तौ पृथिवीप्राप्तिम् आहुः
yasyāvibhaktaṃ vasu rājan sahāyais; tasya duḥkhe 'py aṃśabhājaḥ sahāyāḥ sahāyānām eṣa saṃgrahaṇe 'bhyupāyaḥ; sahāyāptau pṛthivīprāptim āhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्यं श्रेष्ठं पाण्डव निष्प्रलापं; तुल्यं चान्नं सह भोज्यं सहायैः आत्मा चैषाम् अग्रतो नातिवर्तेद्; एवंवृत्तिर् वर्धते भूमिपालः
satyaṃ śreṣṭhaṃ pāṇḍava niṣpralāpaṃ; tulyaṃ cānnaṃ saha bhojyaṃ sahāyaiḥ ātmā caiṣām agrato nātivarted; evaṃvṛttir vardhate bhūmipālaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युधिष्ठिर उवाच एवं करिष्यामि यथा ब्रवीषि; परां बुद्धिम् उपगम्याप्रमत्तः यच् चाप्य् अन्यद् देशकालोपपन्नं; तद् वै वाच्यं तत् करिष्यामि कृत्स्नम्
yudhiṣṭhira uvāca evaṃ kariṣyāmi yathā bravīṣi; parāṃ buddhim upagamyāpramattaḥ yac cāpy anyad deśakālopapannaṃ; tad vai vācyaṃ tat kariṣyāmi kṛtsnam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.