Library·Mahābhārata (critical edition)·3·3.62
बृहदश्व उवाच सा तच् छ्रुत्वानवद्याङ्गी सार्थवाहवचस् तदा अगच्छत् तेन वै सार्धं भर्तृदर्शनलालसा
bṛhadaśva uvāca sā tac chrutvānavadyāṅgī sārthavāhavacas tadā agacchat tena vai sārdhaṃ bhartṛdarśanalālasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ काले बहुतिथे वने महति दारुणे तडागं सर्वतोभद्रं पद्मसौगन्धिकं महत्
atha kāle bahutithe vane mahati dāruṇe taḍāgaṃ sarvatobhadraṃ padmasaugandhikaṃ mahat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददृशुर् वणिजो रम्यं प्रभूतयवसेन्धनम् बहुमूलफलोपेतं नानापक्षिगणैर् वृतम्
dadṛśur vaṇijo ramyaṃ prabhūtayavasendhanam bahumūlaphalopetaṃ nānāpakṣigaṇair vṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं दृष्ट्वा मृष्टसलिलं मनोहरसुखावहम् सुपरिश्रान्तवाहास् ते निवेशाय मनो दधुः
taṃ dṛṣṭvā mṛṣṭasalilaṃ manoharasukhāvaham supariśrāntavāhās te niveśāya mano dadhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संमते सार्थवाहस्य विविशुर् वनम् उत्तमम् उवास सार्थः सुमहान् वेलाम् आसाद्य पश्चिमाम्
saṃmate sārthavāhasya viviśur vanam uttamam uvāsa sārthaḥ sumahān velām āsādya paścimām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथार्धरात्रसमये निःशब्दस्तिमिते तदा सुप्ते सार्थे परिश्रान्ते हस्तियूथम् उपागमत् पानीयार्थं गिरिनदीं मदप्रस्रवणाविलाम्
athārdharātrasamaye niḥśabdastimite tadā supte sārthe pariśrānte hastiyūtham upāgamat pānīyārthaṃ girinadīṃ madaprasravaṇāvilām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मार्गं संरुध्य संसुप्तं पद्मिन्याः सार्थम् उत्तमम् सुप्तं ममर्द सहसा चेष्टमानं महीतले
mārgaṃ saṃrudhya saṃsuptaṃ padminyāḥ sārtham uttamam suptaṃ mamarda sahasā ceṣṭamānaṃ mahītale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हाहारवं प्रमुञ्चन्तः सार्थिकाः शरणार्थिनः वनगुल्मांश् च धावन्तो निद्रान्धा महतो भयात् के चिद् दन्तैः करैः के चित् के चित् पद्भ्यां हता नराः
hāhāravaṃ pramuñcantaḥ sārthikāḥ śaraṇārthinaḥ vanagulmāṃś ca dhāvanto nidrāndhā mahato bhayāt ke cid dantaiḥ karaiḥ ke cit ke cit padbhyāṃ hatā narāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोखरोष्ट्राश्वबहुलं पदातिजनसंकुलम् भयार्तं धावमानं तत् परस्परहतं तदा
gokharoṣṭrāśvabahulaṃ padātijanasaṃkulam bhayārtaṃ dhāvamānaṃ tat parasparahataṃ tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घोरान् नादान् विमुञ्चन्तो निपेतुर् धरणीतले वृक्षेष्व् आसज्य संभग्नाः पतिता विषमेषु च तथा तन् निहतं सर्वं समृद्धं सार्थमण्डलम्
ghorān nādān vimuñcanto nipetur dharaṇītale vṛkṣeṣv āsajya saṃbhagnāḥ patitā viṣameṣu ca tathā tan nihataṃ sarvaṃ samṛddhaṃ sārthamaṇḍalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथापरेद्युः संप्राप्ते हतशिष्टा जनास् तदा वनगुल्माद् विनिष्क्रम्य शोचन्तो वैशसं कृतम् भ्रातरं पितरं पुत्रं सखायं च जनाधिप
athāparedyuḥ saṃprāpte hataśiṣṭā janās tadā vanagulmād viniṣkramya śocanto vaiśasaṃ kṛtam bhrātaraṃ pitaraṃ putraṃ sakhāyaṃ ca janādhipa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अशोचत् तत्र वैदर्भी किं नु मे दुष्कृतं कृतम् यो ऽपि मे निर्जने ऽरण्ये संप्राप्तो ऽयं जनार्णवः हतो ऽयं हस्तियूथेन मन्दभाग्यान् ममैव तु
aśocat tatra vaidarbhī kiṃ nu me duṣkṛtaṃ kṛtam yo 'pi me nirjane 'raṇye saṃprāpto 'yaṃ janārṇavaḥ hato 'yaṃ hastiyūthena mandabhāgyān mamaiva tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राप्तव्यं सुचिरं दुःखं मया नूनम् असंशयम् नाप्राप्तकालो म्रियते श्रुतं वृद्धानुशासनम्
prāptavyaṃ suciraṃ duḥkhaṃ mayā nūnam asaṃśayam nāprāptakālo mriyate śrutaṃ vṛddhānuśāsanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यन् नाहम् अद्य मृदिता हस्तियूथेन दुःखिता न ह्य् अदैवकृतं किं चिन् नराणाम् इह विद्यते
yan nāham adya mṛditā hastiyūthena duḥkhitā na hy adaivakṛtaṃ kiṃ cin narāṇām iha vidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न च मे बालभावे ऽपि किं चिद् व्यपकृतं कृतम् कर्मणा मनसा वाचा यद् इदं दुःखम् आगतम्
na ca me bālabhāve 'pi kiṃ cid vyapakṛtaṃ kṛtam karmaṇā manasā vācā yad idaṃ duḥkham āgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्ये स्वयंवरकृते लोकपालाः समागताः प्रत्याख्याता मया तत्र नलस्यार्थाय देवताः नूनं तेषां प्रभावेन वियोगं प्राप्तवत्य् अहम्
manye svayaṃvarakṛte lokapālāḥ samāgatāḥ pratyākhyātā mayā tatra nalasyārthāya devatāḥ nūnaṃ teṣāṃ prabhāvena viyogaṃ prāptavaty aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमादीनि दुःखानि सा विलप्य वराङ्गना हतशिष्टैः सह तदा ब्राह्मणैर् वेदपारगैः अगच्छद् राजशार्दूल दुःखशोकपरायणा
evamādīni duḥkhāni sā vilapya varāṅganā hataśiṣṭaiḥ saha tadā brāhmaṇair vedapāragaiḥ agacchad rājaśārdūla duḥkhaśokaparāyaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गच्छन्ती सा चिरात् कालात् पुरम् आसादयन् महत् सायाह्ने चेदिराजस्य सुबाहोः सत्यवादिनः वस्त्रार्धकर्तसंवीता प्रविवेश पुरोत्तमम्
gacchantī sā cirāt kālāt puram āsādayan mahat sāyāhne cedirājasya subāhoḥ satyavādinaḥ vastrārdhakartasaṃvītā praviveśa purottamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तां विवर्णां कृशां दीनां मुक्तकेशीम् अमार्जनाम् उन्मत्ताम् इव गच्छन्तीं ददृशुः पुरवासिनः
tāṃ vivarṇāṃ kṛśāṃ dīnāṃ muktakeśīm amārjanām unmattām iva gacchantīṃ dadṛśuḥ puravāsinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रविशन्तीं तु तां दृष्ट्वा चेदिराजपुरीं तदा अनुजग्मुस् ततो बाला ग्रामिपुत्राः कुतूहलात्
praviśantīṃ tu tāṃ dṛṣṭvā cedirājapurīṃ tadā anujagmus tato bālā grāmiputrāḥ kutūhalāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा तैः परिवृतागच्छत् समीपं राजवेश्मनः तां प्रासादगतापश्यद् राजमाता जनैर् वृताम्
sā taiḥ parivṛtāgacchat samīpaṃ rājaveśmanaḥ tāṃ prāsādagatāpaśyad rājamātā janair vṛtām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा जनं वारयित्वा तं प्रासादतलम् उत्तमम् आरोप्य विस्मिता राजन् दमयन्तीम् अपृच्छत
sā janaṃ vārayitvā taṃ prāsādatalam uttamam āropya vismitā rājan damayantīm apṛcchata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् अप्य् असुखाविष्टा बिभर्षि परमं वपुः भासि विद्युद् इवाभ्रेषु शंस मे कासि कस्य वा
evam apy asukhāviṣṭā bibharṣi paramaṃ vapuḥ bhāsi vidyud ivābhreṣu śaṃsa me kāsi kasya vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न हि ते मानुषं रूपं भूषणैर् अपि वर्जितम् असहाया नरेभ्यश् च नोद्विजस्य् अमरप्रभे
na hi te mānuṣaṃ rūpaṃ bhūṣaṇair api varjitam asahāyā narebhyaś ca nodvijasy amaraprabhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा वचनं तस्या भैमी वचनम् अब्रवीत् मानुषीं मां विजानीहि भर्तारं समनुव्रताम्
tac chrutvā vacanaṃ tasyā bhaimī vacanam abravīt mānuṣīṃ māṃ vijānīhi bhartāraṃ samanuvratām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सैरन्ध्रीं जातिसंपन्नां भुजिष्यां कामवासिनीम् फलमूलाशनाम् एकां यत्रसायंप्रतिश्रयाम्
sairandhrīṃ jātisaṃpannāṃ bhujiṣyāṃ kāmavāsinīm phalamūlāśanām ekāṃ yatrasāyaṃpratiśrayām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असंख्येयगुणो भर्ता मां च नित्यम् अनुव्रतः भर्तारम् अपि तं वीरं छायेवानपगा सदा
asaṃkhyeyaguṇo bhartā māṃ ca nityam anuvrataḥ bhartāram api taṃ vīraṃ chāyevānapagā sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य दैवात् प्रसङ्गो ऽभूद् अतिमात्रं स्म देवने द्यूते स निर्जितश् चैव वनम् एको ऽभ्युपेयिवान्
tasya daivāt prasaṅgo 'bhūd atimātraṃ sma devane dyūte sa nirjitaś caiva vanam eko 'bhyupeyivān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् एकवसनं वीरम् उन्मत्तम् इव विह्वलम् आश्वासयन्ती भर्तारम् अहम् अन्वगमं वनम्
tam ekavasanaṃ vīram unmattam iva vihvalam āśvāsayantī bhartāram aham anvagamaṃ vanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स कदा चिद् वने वीरः कस्मिंश् चित् कारणान्तरे क्षुत्परीतः सुविमनास् तद् अप्य् एकं व्यसर्जयत्
sa kadā cid vane vīraḥ kasmiṃś cit kāraṇāntare kṣutparītaḥ suvimanās tad apy ekaṃ vyasarjayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् एकवसनं नग्नम् उन्मत्तं गतचेतसम् अनुव्रजन्ती बहुला न स्वपामि निशाः सदा
tam ekavasanaṃ nagnam unmattaṃ gatacetasam anuvrajantī bahulā na svapāmi niśāḥ sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो बहुतिथे काले सुप्ताम् उत्सृज्य मां क्व चित् वाससो ऽर्धं परिच्छिद्य त्यक्तवान् माम् अनागसम्
tato bahutithe kāle suptām utsṛjya māṃ kva cit vāsaso 'rdhaṃ paricchidya tyaktavān mām anāgasam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं मार्गमाणा भर्तारं दह्यमाना दिनक्षपाः न विन्दाम्य् अमरप्रख्यं प्रियं प्राणधनेश्वरम्
taṃ mārgamāṇā bhartāraṃ dahyamānā dinakṣapāḥ na vindāmy amaraprakhyaṃ priyaṃ prāṇadhaneśvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताम् अश्रुपरिपूर्णाक्षीं विलपन्तीं तथा बहु राजमाताब्रवीद् आर्तां भैमीम् आर्ततरा स्वयम्
tām aśruparipūrṇākṣīṃ vilapantīṃ tathā bahu rājamātābravīd ārtāṃ bhaimīm ārtatarā svayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसस्व मयि कल्याणि प्रीतिर् मे त्वयि वर्तते मृगयिष्यन्ति ते भद्रे भर्तारं पुरुषा मम
vasasva mayi kalyāṇi prītir me tvayi vartate mṛgayiṣyanti te bhadre bhartāraṃ puruṣā mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ वा स्वयम् आगच्छेत् परिधावन्न् इतस् ततः इहैव वसती भद्रे भर्तारम् उपलप्स्यसे
atha vā svayam āgacchet paridhāvann itas tataḥ ihaiva vasatī bhadre bhartāram upalapsyase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजमातुर् वचः श्रुत्वा दमयन्ती वचो ऽब्रवीत् समयेनोत्सहे वस्तुं त्वयि वीरप्रजायिनि
rājamātur vacaḥ śrutvā damayantī vaco 'bravīt samayenotsahe vastuṃ tvayi vīraprajāyini
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उच्छिष्टं नैव भुञ्जीयां न कुर्यां पादधावनम् न चाहं पुरुषान् अन्यान् संभाषेयं कथं चन
ucchiṣṭaṃ naiva bhuñjīyāṃ na kuryāṃ pādadhāvanam na cāhaṃ puruṣān anyān saṃbhāṣeyaṃ kathaṃ cana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रार्थयेद् यदि मां कश् चिद् दण्ड्यस् ते स पुमान् भवेत् भर्तुर् अन्वेषणार्थं तु पश्येयं ब्राह्मणान् अहम्
prārthayed yadi māṃ kaś cid daṇḍyas te sa pumān bhavet bhartur anveṣaṇārthaṃ tu paśyeyaṃ brāhmaṇān aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्य् एवम् इह कर्तव्यं वसाम्य् अहम् असंशयम् अतो ऽन्यथा न मे वासो वर्तते हृदये क्व चित्
yady evam iha kartavyaṃ vasāmy aham asaṃśayam ato 'nyathā na me vāso vartate hṛdaye kva cit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तां प्रहृष्टेन मनसा राजमातेदम् अब्रवीत् सर्वम् एतत् करिष्यामि दिष्ट्या ते व्रतम् ईदृशम्
tāṃ prahṛṣṭena manasā rājamātedam abravīt sarvam etat kariṣyāmi diṣṭyā te vratam īdṛśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्त्वा ततो भैमीं राजमाता विशां पते उवाचेदं दुहितरं सुनन्दां नाम भारत
evam uktvā tato bhaimīṃ rājamātā viśāṃ pate uvācedaṃ duhitaraṃ sunandāṃ nāma bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सैरन्ध्रीम् अभिजानीष्व सुनन्दे देवरूपिणीम् एतया सह मोदस्व निरुद्विग्नमनाः स्वयम्
sairandhrīm abhijānīṣva sunande devarūpiṇīm etayā saha modasva nirudvignamanāḥ svayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.