Library·Mahābhārata (critical edition)·3·3.71
बृहदश्व उवाच ततो विदर्भान् संप्राप्तं सायाह्ने सत्यविक्रमम् ऋतुपर्णं जना राज्ञे भीमाय प्रत्यवेदयन्
bṛhadaśva uvāca tato vidarbhān saṃprāptaṃ sāyāhne satyavikramam ṛtuparṇaṃ janā rājñe bhīmāya pratyavedayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स भीमवचनाद् राजा कुण्डिनं प्राविशत् पुरम् नादयन् रथघोषेण सर्वाः सोपदिशो दश
sa bhīmavacanād rājā kuṇḍinaṃ prāviśat puram nādayan rathaghoṣeṇa sarvāḥ sopadiśo daśa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तं रथनिर्घोषं नलाश्वास् तत्र शुश्रुवुः श्रुत्वा च समहृष्यन्त पुरेव नलसंनिधौ
tatas taṃ rathanirghoṣaṃ nalāśvās tatra śuśruvuḥ śrutvā ca samahṛṣyanta pureva nalasaṃnidhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दमयन्ती च शुश्राव रथघोषं नलस्य तम् यथा मेघस्य नदतो गम्भीरं जलदागमे
damayantī ca śuśrāva rathaghoṣaṃ nalasya tam yathā meghasya nadato gambhīraṃ jaladāgame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नलेन संगृहीतेषु पुरेव नलवाजिषु सदृशं रथनिर्घोषं मेने भैमी तथा हयाः
nalena saṃgṛhīteṣu pureva nalavājiṣu sadṛśaṃ rathanirghoṣaṃ mene bhaimī tathā hayāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रासादस्थाश् च शिखिनः शालास्थाश् चैव वारणाः हयाश् च शुश्रुवुस् तत्र रथघोषं महीपतेः
prāsādasthāś ca śikhinaḥ śālāsthāś caiva vāraṇāḥ hayāś ca śuśruvus tatra rathaghoṣaṃ mahīpateḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते श्रुत्वा रथनिर्घोषं वारणाः शिखिनस् तथा प्रणेदुर् उन्मुखा राजन् मेघोदयम् इवेक्ष्य ह
te śrutvā rathanirghoṣaṃ vāraṇāḥ śikhinas tathā praṇedur unmukhā rājan meghodayam ivekṣya ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दमयन्त्य् उवाच यथासौ रथनिर्घोषः पूरयन्न् इव मेदिनीम् मम ह्लादयते चेतो नल एष महीपतिः
damayanty uvāca yathāsau rathanirghoṣaḥ pūrayann iva medinīm mama hlādayate ceto nala eṣa mahīpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्य चन्द्राभवक्त्रं तं न पश्यामि नलं यदि असंख्येयगुणं वीरं विनशिष्याम्य् असंशयम्
adya candrābhavaktraṃ taṃ na paśyāmi nalaṃ yadi asaṃkhyeyaguṇaṃ vīraṃ vinaśiṣyāmy asaṃśayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि वै तस्य वीरस्य बाह्वोर् नाद्याहम् अन्तरम् प्रविशामि सुखस्पर्शं विनशिष्याम्य् असंशयम्
yadi vai tasya vīrasya bāhvor nādyāham antaram praviśāmi sukhasparśaṃ vinaśiṣyāmy asaṃśayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि मां मेघनिर्घोषो नोपगच्छति नैषधः अद्य चामीकरप्रख्यो विनशिष्याम्य् असंशयम्
yadi māṃ meghanirghoṣo nopagacchati naiṣadhaḥ adya cāmīkaraprakhyo vinaśiṣyāmy asaṃśayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि मां सिंहविक्रान्तो मत्तवारणवारणः नाभिगच्छति राजेन्द्रो विनशिष्याम्य् असंशयम्
yadi māṃ siṃhavikrānto mattavāraṇavāraṇaḥ nābhigacchati rājendro vinaśiṣyāmy asaṃśayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न स्मराम्य् अनृतं किं चिन् न स्मराम्य् अनुपाकृतम् न च पर्युषितं वाक्यं स्वैरेष्व् अपि महात्मनः
na smarāmy anṛtaṃ kiṃ cin na smarāmy anupākṛtam na ca paryuṣitaṃ vākyaṃ svaireṣv api mahātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रभुः क्षमावान् वीरश् च मृदुर् दान्तो जितेन्द्रियः रहो ऽनीचानुवर्ती च क्लीबवन् मम नैषधः
prabhuḥ kṣamāvān vīraś ca mṛdur dānto jitendriyaḥ raho 'nīcānuvartī ca klībavan mama naiṣadhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणांस् तस्य स्मरन्त्या मे तत्पराया दिवानिशम् हृदयं दीर्यत इदं शोकात् प्रियविनाकृतम्
guṇāṃs tasya smarantyā me tatparāyā divāniśam hṛdayaṃ dīryata idaṃ śokāt priyavinākṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बृहदश्व उवाच एवं विलपमाना सा नष्टसंज्ञेव भारत आरुरोह महद् वेश्म पुण्यश्लोकदिदृक्षया
bṛhadaśva uvāca evaṃ vilapamānā sā naṣṭasaṃjñeva bhārata āruroha mahad veśma puṇyaślokadidṛkṣayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो मध्यमकक्षायां ददर्श रथम् आस्थितम् ऋतुपर्णं महीपालं सहवार्ष्णेयबाहुकम्
tato madhyamakakṣāyāṃ dadarśa ratham āsthitam ṛtuparṇaṃ mahīpālaṃ sahavārṣṇeyabāhukam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽवतीर्य वार्ष्णेयो बाहुकश् च रथोत्तमात् हयांस् तान् अवमुच्याथ स्थापयाम् आसतू रथम्
tato 'vatīrya vārṣṇeyo bāhukaś ca rathottamāt hayāṃs tān avamucyātha sthāpayām āsatū ratham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽवतीर्य रथोपस्थाद् ऋतुपर्णो नराधिपः उपतस्थे महाराज भीमं भीमपराक्रमम्
so 'vatīrya rathopasthād ṛtuparṇo narādhipaḥ upatasthe mahārāja bhīmaṃ bhīmaparākramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं भीमः प्रतिजग्राह पूजया परया ततः अकस्मात् सहसा प्राप्तं स्त्रीमन्त्रं न स्म विन्दति
taṃ bhīmaḥ pratijagrāha pūjayā parayā tataḥ akasmāt sahasā prāptaṃ strīmantraṃ na sma vindati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं कार्यं स्वागतं ते ऽस्तु राज्ञा पृष्टश् च भारत नाभिजज्ञे स नृपतिर् दुहित्रर्थे समागतम्
kiṃ kāryaṃ svāgataṃ te 'stu rājñā pṛṣṭaś ca bhārata nābhijajñe sa nṛpatir duhitrarthe samāgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋतुपर्णो ऽपि राजा स धीमान् सत्यपराक्रमः राजानं राजपुत्रं वा न स्म पश्यति कं चन नैव स्वयंवरकथां न च विप्रसमागमम्
ṛtuparṇo 'pi rājā sa dhīmān satyaparākramaḥ rājānaṃ rājaputraṃ vā na sma paśyati kaṃ cana naiva svayaṃvarakathāṃ na ca viprasamāgamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो विगणयन् राजा मनसा कोसलाधिपः आगतो ऽस्मीत्य् उवाचैनं भवन्तम् अभिवादकः
tato vigaṇayan rājā manasā kosalādhipaḥ āgato 'smīty uvācainaṃ bhavantam abhivādakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजापि च स्मयन् भीमो मनसाभिविचिन्तयत् अधिकं योजनशतं तस्यागमनकारणम्
rājāpi ca smayan bhīmo manasābhivicintayat adhikaṃ yojanaśataṃ tasyāgamanakāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्रामान् बहून् अतिक्रम्य नाध्यगच्छद् यथातथम् अल्पकार्यं विनिर्दिष्टं तस्यागमनकारणम्
grāmān bahūn atikramya nādhyagacchad yathātatham alpakāryaṃ vinirdiṣṭaṃ tasyāgamanakāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैतद् एवं स नृपतिस् तं सत्कृत्य व्यसर्जयत् विश्राम्यताम् इति वदन् क्लान्तो ऽसीति पुनः पुनः
naitad evaṃ sa nṛpatis taṃ satkṛtya vyasarjayat viśrāmyatām iti vadan klānto 'sīti punaḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स सत्कृतः प्रहृष्टात्मा प्रीतः प्रीतेन पार्थिवः राजप्रेष्यैर् अनुगतो दिष्टं वेश्म समाविशत्
sa satkṛtaḥ prahṛṣṭātmā prītaḥ prītena pārthivaḥ rājapreṣyair anugato diṣṭaṃ veśma samāviśat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋतुपर्णे गते राजन् वार्ष्णेयसहिते नृपे बाहुको रथम् आस्थाय रथशालाम् उपागमत्
ṛtuparṇe gate rājan vārṣṇeyasahite nṛpe bāhuko ratham āsthāya rathaśālām upāgamat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स मोचयित्वा तान् अश्वान् परिचार्य च शास्त्रतः स्वयं चैतान् समाश्वास्य रथोपस्थ उपाविशत्
sa mocayitvā tān aśvān paricārya ca śāstrataḥ svayaṃ caitān samāśvāsya rathopastha upāviśat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दमयन्ती तु शोकार्ता दृष्ट्वा भाङ्गस्वरिं नृपम् सूतपुत्रं च वार्ष्णेयं बाहुकं च तथाविधम्
damayantī tu śokārtā dṛṣṭvā bhāṅgasvariṃ nṛpam sūtaputraṃ ca vārṣṇeyaṃ bāhukaṃ ca tathāvidham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिन्तयाम् आस वैदर्भी कस्यैष रथनिस्वनः नलस्येव महान् आसीन् न च पश्यामि नैषधम्
cintayām āsa vaidarbhī kasyaiṣa rathanisvanaḥ nalasyeva mahān āsīn na ca paśyāmi naiṣadham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वार्ष्णेयेन भवेन् नूनं विद्या सैवोपशिक्षिता तेनास्य रथनिर्घोषो नलस्येव महान् अभूत्
vārṣṇeyena bhaven nūnaṃ vidyā saivopaśikṣitā tenāsya rathanirghoṣo nalasyeva mahān abhūt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आहो स्विद् ऋतुपर्णो ऽपि यथा राजा नलस् तथा ततो ऽयं रथनिर्घोषो नैषधस्येव लक्ष्यते
āho svid ṛtuparṇo 'pi yathā rājā nalas tathā tato 'yaṃ rathanirghoṣo naiṣadhasyeva lakṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं वितर्कयित्वा तु दमयन्ती विशां पते दूतीं प्रस्थापयाम् आस नैषधान्वेषणे नृप
evaṃ vitarkayitvā tu damayantī viśāṃ pate dūtīṃ prasthāpayām āsa naiṣadhānveṣaṇe nṛpa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.