Mahābhārata (critical edition) 3.81

ब्रह्मयोनिं समासाद्य शुचिः प्रयतमानसः तत्र स्नात्वा नरव्याघ्र ब्रह्मलोकं प्रपद्यते पुनात्य् आसप्तमं चैव कुलं नास्त्य् अत्र संशयः

brahmayoniṃ samāsādya śuciḥ prayatamānasaḥ tatra snātvā naravyāghra brahmalokaṃ prapadyate punāty āsaptamaṃ caiva kulaṃ nāsty atra saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो गच्छेत राजेन्द्र तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् पृथूदकम् इति ख्यातं कार्त्तिकेयस्य वै नृप तत्राभिषेकं कुर्वीत पितृदेवार्चने रतः

tato gaccheta rājendra tīrthaṃ trailokyaviśrutam pṛthūdakam iti khyātaṃ kārttikeyasya vai nṛpa tatrābhiṣekaṃ kurvīta pitṛdevārcane rataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अज्ञानाज् ज्ञानतो वापि स्त्रिया वा पुरुषेण वा यत् किं चिद् अशुभं कर्म कृतं मानुषबुद्धिना

ajñānāj jñānato vāpi striyā vā puruṣeṇa vā yat kiṃ cid aśubhaṃ karma kṛtaṃ mānuṣabuddhinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् सर्वं नश्यते तस्य स्नातमात्रस्य भारत अश्वमेधफलं चापि स्वर्गलोकं च गच्छति

tat sarvaṃ naśyate tasya snātamātrasya bhārata aśvamedhaphalaṃ cāpi svargalokaṃ ca gacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुण्यम् आहुः कुरुक्षेत्रं कुरुक्षेत्रात् सरस्वतीम् सरस्वत्याश् च तीर्थानि तीर्थेभ्यश् च पृथूदकम्

puṇyam āhuḥ kurukṣetraṃ kurukṣetrāt sarasvatīm sarasvatyāś ca tīrthāni tīrthebhyaś ca pṛthūdakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तमे सर्वतीर्थानां यस् त्यजेद् आत्मनस् तनुम् पृथूदके जप्यपरो नैनं श्वोमरणं तपेत्

uttame sarvatīrthānāṃ yas tyajed ātmanas tanum pṛthūdake japyaparo nainaṃ śvomaraṇaṃ tapet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गीतं सनत्कुमारेण व्यासेन च महात्मना वेदे च नियतं राजन् अभिगच्छेत् पृथूदकम्

gītaṃ sanatkumāreṇa vyāsena ca mahātmanā vede ca niyataṃ rājan abhigacchet pṛthūdakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृथूदकात् पुण्यतमं नान्यत् तीर्थं नरोत्तम एतन् मेध्यं पवित्रं च पावनं च न संशयः

pṛthūdakāt puṇyatamaṃ nānyat tīrthaṃ narottama etan medhyaṃ pavitraṃ ca pāvanaṃ ca na saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र स्नात्वा दिवं यान्ति अपि पापकृतो जनाः पृथूदके नरश्रेष्ठ प्राहुर् एवं मनीषिणः

tatra snātvā divaṃ yānti api pāpakṛto janāḥ pṛthūdake naraśreṣṭha prāhur evaṃ manīṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मधुस्रवं च तत्रैव तीर्थं भरतसत्तम तत्र स्नात्वा नरो राजन् गोसहस्रफलं लभेत्

madhusravaṃ ca tatraiva tīrthaṃ bharatasattama tatra snātvā naro rājan gosahasraphalaṃ labhet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो गच्छेन् नरश्रेष्ठ तीर्थं देव्या यथाक्रमम् सरस्वत्यारुणायाश् च संगमं लोकविश्रुतम्

tato gacchen naraśreṣṭha tīrthaṃ devyā yathākramam sarasvatyāruṇāyāś ca saṃgamaṃ lokaviśrutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिरात्रोपोषितः स्नात्वा मुच्यते ब्रह्महत्यया अग्निष्टोमातिरात्राभ्यां फलं विन्दति मानवः

trirātropoṣitaḥ snātvā mucyate brahmahatyayā agniṣṭomātirātrābhyāṃ phalaṃ vindati mānavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसप्तमं कुलं चैव पुनाति भरतर्षभ अवतीर्णं च तत्रैव तीर्थं कुरुकुलोद्वह विप्राणाम् अनुकम्पार्थं दर्भिणा निर्मितं पुरा

āsaptamaṃ kulaṃ caiva punāti bharatarṣabha avatīrṇaṃ ca tatraiva tīrthaṃ kurukulodvaha viprāṇām anukampārthaṃ darbhiṇā nirmitaṃ purā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्रतोपनयनाभ्यां वा उपवासेन वा द्विजः क्रियामन्त्रैश् च संयुक्तो ब्राह्मणः स्यान् न संशयः

vratopanayanābhyāṃ vā upavāsena vā dvijaḥ kriyāmantraiś ca saṃyukto brāhmaṇaḥ syān na saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रियामन्त्रविहीनो ऽपि तत्र स्नात्वा नरर्षभ चीर्णव्रतो भवेद् विप्रो दृष्टम् एतत् पुरातने

kriyāmantravihīno 'pi tatra snātvā nararṣabha cīrṇavrato bhaved vipro dṛṣṭam etat purātane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समुद्राश् चापि चत्वारः समानीताश् च दर्भिणा येषु स्नातो नरव्याघ्र न दुर्गतिम् अवाप्नुयात् फलानि गोसहस्राणां चतुर्णां विन्दते च सः

samudrāś cāpi catvāraḥ samānītāś ca darbhiṇā yeṣu snāto naravyāghra na durgatim avāpnuyāt phalāni gosahasrāṇāṃ caturṇāṃ vindate ca saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो गच्छेत राजेन्द्र तीर्थं शतसहस्रकम् साहस्रकं च तत्रैव द्वे तीर्थे लोकविश्रुते

tato gaccheta rājendra tīrthaṃ śatasahasrakam sāhasrakaṃ ca tatraiva dve tīrthe lokaviśrute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उभयोर् हि नरः स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत् दानं वाप्य् उपवासो वा सहस्रगुणितं भवेत्

ubhayor hi naraḥ snātvā gosahasraphalaṃ labhet dānaṃ vāpy upavāso vā sahasraguṇitaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो गच्छेत राजेन्द्र रेणुकातीर्थम् उत्तमम् तत्राभिषेकं कुर्वीत पितृदेवार्चने रतः स्रवपापविशुद्धात्मा अग्निष्टोमफलं लभेत्

tato gaccheta rājendra reṇukātīrtham uttamam tatrābhiṣekaṃ kurvīta pitṛdevārcane rataḥ sravapāpaviśuddhātmā agniṣṭomaphalaṃ labhet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विमोचनम् उपस्पृश्य जितमन्युर् जितेन्द्रियः प्रतिग्रहकृतैर् दोषैः सर्वैः स परिमुच्यते

vimocanam upaspṛśya jitamanyur jitendriyaḥ pratigrahakṛtair doṣaiḥ sarvaiḥ sa parimucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः पञ्चवटं गत्वा ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः पुण्येन महता युक्तः सतां लोके महीयते

tataḥ pañcavaṭaṃ gatvā brahmacārī jitendriyaḥ puṇyena mahatā yuktaḥ satāṃ loke mahīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र योगेश्वरः स्थाणुः स्वयम् एव वृषध्वजः तम् अर्चयित्वा देवेशं गमनाद् एव सिध्यति

yatra yogeśvaraḥ sthāṇuḥ svayam eva vṛṣadhvajaḥ tam arcayitvā deveśaṃ gamanād eva sidhyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

औजसं वरुणं तीर्थं दीप्यते स्वेन तेजसा यत्र ब्रह्मादिभिर् देवैर् ऋषिभिश् च तपोधनैः सेनापत्येन देवानाम् अभिषिक्तो गुहस् तदा

aujasaṃ varuṇaṃ tīrthaṃ dīpyate svena tejasā yatra brahmādibhir devair ṛṣibhiś ca tapodhanaiḥ senāpatyena devānām abhiṣikto guhas tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

औजसस्य तु पूर्वेण कुरुतीर्थं कुरूद्वह कुरुतीर्थे नरः स्नात्वा ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः सर्वपापविशुद्धात्मा कुरुलोकं प्रपद्यते

aujasasya tu pūrveṇa kurutīrthaṃ kurūdvaha kurutīrthe naraḥ snātvā brahmacārī jitendriyaḥ sarvapāpaviśuddhātmā kurulokaṃ prapadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वर्गद्वारं ततो गच्छेन् नियतो नियताशनः स्वर्गलोकम् अवाप्नोति ब्रह्मलोकं च गच्छति

svargadvāraṃ tato gacchen niyato niyatāśanaḥ svargalokam avāpnoti brahmalokaṃ ca gacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो गच्छेद् अनरकं तीर्थसेवी नराधिप तत्र स्नात्वा नरो राजन् न दुर्गतिम् अवाप्नुयात्

tato gacched anarakaṃ tīrthasevī narādhipa tatra snātvā naro rājan na durgatim avāpnuyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र ब्रह्मा स्वयं नित्यं देवैः सह महीपते अन्वास्यते नरश्रेष्ठ नारायणपुरोगमैः

tatra brahmā svayaṃ nityaṃ devaiḥ saha mahīpate anvāsyate naraśreṣṭha nārāyaṇapurogamaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सांनिध्यं चैव राजेन्द्र रुद्रपत्न्याः कुरूद्वह अभिगम्य च तां देवीं न दुर्गतिम् अवाप्नुयात्

sāṃnidhyaṃ caiva rājendra rudrapatnyāḥ kurūdvaha abhigamya ca tāṃ devīṃ na durgatim avāpnuyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रैव च महाराज विश्वेश्वरम् उमापतिम् अभिगम्य महादेवं मुच्यते सर्वकिल्बिषैः

tatraiva ca mahārāja viśveśvaram umāpatim abhigamya mahādevaṃ mucyate sarvakilbiṣaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नारायणं चाभिगम्य पद्मनाभम् अरिंदमम् शोभमानो महाराज विष्णुलोकं प्रपद्यते

nārāyaṇaṃ cābhigamya padmanābham ariṃdamam śobhamāno mahārāja viṣṇulokaṃ prapadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तीर्थे तु सर्वदेवानां स्नातः स पुरुषर्षभ सर्वदुःखैः परित्यक्तो द्योतते शशिवत् सदा

tīrthe tu sarvadevānāṃ snātaḥ sa puruṣarṣabha sarvaduḥkhaiḥ parityakto dyotate śaśivat sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स्वस्तिपुरं गच्छेत् तीर्थसेवी नराधिप पावनं तीर्थम् आसाद्य तर्पयेत् पितृदेवताः अग्निष्टोमस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः

tataḥ svastipuraṃ gacchet tīrthasevī narādhipa pāvanaṃ tīrtham āsādya tarpayet pitṛdevatāḥ agniṣṭomasya yajñasya phalaṃ prāpnoti mānavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गङ्गाह्रदश् च तत्रैव कूपश् च भरतर्षभ तिस्रः कोट्यस् तु तीर्थानां तस्मिन् कूपे महीपते तत्र स्नात्वा नरो राजन् स्वर्गलोकं प्रपद्यते

gaṅgāhradaś ca tatraiva kūpaś ca bharatarṣabha tisraḥ koṭyas tu tīrthānāṃ tasmin kūpe mahīpate tatra snātvā naro rājan svargalokaṃ prapadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आपगायां नरः स्नात्वा अर्चयित्वा महेश्वरम् गाणपत्यम् अवाप्नोति कुलं चोद्धरते स्वकम्

āpagāyāṃ naraḥ snātvā arcayitvā maheśvaram gāṇapatyam avāpnoti kulaṃ coddharate svakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स्थाणुवटं गच्छेत् त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् तत्र स्नात्वा स्थितो रात्रिं रुद्रलोकम् अवाप्नुयात्

tataḥ sthāṇuvaṭaṃ gacchet triṣu lokeṣu viśrutam tatra snātvā sthito rātriṃ rudralokam avāpnuyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बदरीपाचनं गच्छेद् वसिष्ठस्याश्रमं ततः बदरं भक्षयेत् तत्र त्रिरात्रोपोषितो नरः

badarīpācanaṃ gacched vasiṣṭhasyāśramaṃ tataḥ badaraṃ bhakṣayet tatra trirātropoṣito naraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सम्यग् द्वादश वर्षाणि बदरान् भक्षयेत् तु यः त्रिरात्रोपोषितश् चैव भवेत् तुल्यो नराधिप

samyag dvādaśa varṣāṇi badarān bhakṣayet tu yaḥ trirātropoṣitaś caiva bhavet tulyo narādhipa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्द्रमार्गं समासाद्य तीर्थसेवी नराधिप अहोरात्रोपवासेन शक्रलोके महीयते

indramārgaṃ samāsādya tīrthasevī narādhipa ahorātropavāsena śakraloke mahīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकरात्रं समासाद्य एकरात्रोषितो नरः नियतः सत्यवादी च ब्रह्मलोके महीयते

ekarātraṃ samāsādya ekarātroṣito naraḥ niyataḥ satyavādī ca brahmaloke mahīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो गच्छेत धर्मज्ञ तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् आदित्यस्याश्रमो यत्र तेजोराशेर् महात्मनः

tato gaccheta dharmajña tīrthaṃ trailokyaviśrutam ādityasyāśramo yatra tejorāśer mahātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिंस् तीर्थे नरः स्नात्वा पूजयित्वा विभावसुम् आदित्यलोकं व्रजति कुलं चैव समुद्धरेत्

tasmiṃs tīrthe naraḥ snātvā pūjayitvā vibhāvasum ādityalokaṃ vrajati kulaṃ caiva samuddharet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सोमतीर्थे नरः स्नात्वा तीर्थसेवी कुरूद्वह सोमलोकम् अवाप्नोति नरो नास्त्य् अत्र संशयः

somatīrthe naraḥ snātvā tīrthasevī kurūdvaha somalokam avāpnoti naro nāsty atra saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो गच्छेत धर्मज्ञ दधीचस्य महात्मनः तीर्थं पुण्यतमं राजन् पावनं लोकविश्रुतम्

tato gaccheta dharmajña dadhīcasya mahātmanaḥ tīrthaṃ puṇyatamaṃ rājan pāvanaṃ lokaviśrutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र सारस्वतो राजन् सो ऽङ्गिरास् तपसो निधिः तस्मिंस् तीर्थे नरः स्नात्वा वाजपेयफलं लभेत् सारस्वतीं गतिं चैव लभते नात्र संशयः

yatra sārasvato rājan so 'ṅgirās tapaso nidhiḥ tasmiṃs tīrthe naraḥ snātvā vājapeyaphalaṃ labhet sārasvatīṃ gatiṃ caiva labhate nātra saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कन्याश्रमं गच्छेन् नियतो ब्रह्मचर्यवान् त्रिरात्रोपोषितो राजन्न् उपवासपरायणः लभेत् कन्याशतं दिव्यं ब्रह्मलोकं च गच्छति

tataḥ kanyāśramaṃ gacchen niyato brahmacaryavān trirātropoṣito rājann upavāsaparāyaṇaḥ labhet kanyāśataṃ divyaṃ brahmalokaṃ ca gacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो गच्छेत धर्मज्ञ तीर्थं संनिहितीम् अपि यत्र ब्रह्मादयो देवा ऋषयश् च तपोधनाः मासि मासि समायान्ति पुण्येन महतान्विताः

tato gaccheta dharmajña tīrthaṃ saṃnihitīm api yatra brahmādayo devā ṛṣayaś ca tapodhanāḥ māsi māsi samāyānti puṇyena mahatānvitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संनिहित्याम् उपस्पृश्य राहुग्रस्ते दिवाकरे अश्वमेधशतं तेन इष्टं भवति शाश्वतम्

saṃnihityām upaspṛśya rāhugraste divākare aśvamedhaśataṃ tena iṣṭaṃ bhavati śāśvatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृथिव्यां यानि तीर्थानि अन्तरिक्षचराणि च नद्यो नदास् तडागाश् च सर्वप्रस्रवणानि च

pṛthivyāṃ yāni tīrthāni antarikṣacarāṇi ca nadyo nadās taḍāgāś ca sarvaprasravaṇāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदपानाश् च वप्राश् च पुण्यान्य् आयतनानि च मासि मासि समायान्ति संनिहित्यां न संशयः

udapānāś ca vaprāś ca puṇyāny āyatanāni ca māsi māsi samāyānti saṃnihityāṃ na saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत् किं चिद् दुष्कृतं कर्म स्त्रिया वा पुरुषस्य वा स्नातमात्रस्य तत् सर्वं नश्यते नात्र संशयः पद्मवर्णेन यानेन ब्रह्मलोकं स गच्छति

yat kiṃ cid duṣkṛtaṃ karma striyā vā puruṣasya vā snātamātrasya tat sarvaṃ naśyate nātra saṃśayaḥ padmavarṇena yānena brahmalokaṃ sa gacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिवाद्य ततो यक्षं द्वारपालम् अरन्तुकम् कोटिरूपम् उपस्पृश्य लभेद् बहु सुवर्णकम्

abhivādya tato yakṣaṃ dvārapālam arantukam koṭirūpam upaspṛśya labhed bahu suvarṇakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गङ्गाह्रदश् च तत्रैव तीर्थं भरतसत्तम तत्र स्नातस् तु धर्मज्ञ ब्रह्मचारी समाहितः राजसूयाश्वमेधाभ्यां फलं विन्दति शाश्वतम्

gaṅgāhradaś ca tatraiva tīrthaṃ bharatasattama tatra snātas tu dharmajña brahmacārī samāhitaḥ rājasūyāśvamedhābhyāṃ phalaṃ vindati śāśvatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृथिव्यां नैमिषं पुण्यम् अन्तरिक्षे च पुष्करम् त्रयाणाम् अपि लोकानां कुरुक्षेत्रं विशिष्यते

pṛthivyāṃ naimiṣaṃ puṇyam antarikṣe ca puṣkaram trayāṇām api lokānāṃ kurukṣetraṃ viśiṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पांसवो ऽपि कुरुक्षेत्रे वायुना समुदीरिताः अपि दुष्कृतकर्माणं नयन्ति परमां गतिम्

pāṃsavo 'pi kurukṣetre vāyunā samudīritāḥ api duṣkṛtakarmāṇaṃ nayanti paramāṃ gatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दक्षिणेन सरस्वत्या उत्तरेण दृषद्वतीम् ये वसन्ति कुरुक्षेत्रे ते वसन्ति त्रिविष्टपे

dakṣiṇena sarasvatyā uttareṇa dṛṣadvatīm ye vasanti kurukṣetre te vasanti triviṣṭape

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुरुक्षेत्रं गमिष्यामि कुरुक्षेत्रे वसाम्य् अहम् अप्य् एकां वाचम् उत्सृज्य सर्वपापैः प्रमुच्यते

kurukṣetraṃ gamiṣyāmi kurukṣetre vasāmy aham apy ekāṃ vācam utsṛjya sarvapāpaiḥ pramucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मवेदी कुरुक्षेत्रं पुण्यं ब्रह्मर्षिसेवितम् तदावसन्ति ये राजन् न ते शोच्याः कथं चन

brahmavedī kurukṣetraṃ puṇyaṃ brahmarṣisevitam tadāvasanti ye rājan na te śocyāḥ kathaṃ cana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तरन्तुकारन्तुकयोर् यद् अन्तरं; रामह्रदानां च मचक्रुकस्य एतत् कुरुक्षेत्रसमन्तपञ्चकं; पितामहस्योत्तरवेदिर् उच्यते

tarantukārantukayor yad antaraṃ; rāmahradānāṃ ca macakrukasya etat kurukṣetrasamantapañcakaṃ; pitāmahasyottaravedir ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.