Library·Mahābhārata (critical edition)·4·4.18
द्रौपद्य् उवाच इदं तु मे महद् दुःखं यत् प्रवक्ष्यामि भारत न मे ऽभ्यसूया कर्तव्या दुःखाद् एतद् ब्रवीम्य् अहम्
draupady uvāca idaṃ tu me mahad duḥkhaṃ yat pravakṣyāmi bhārata na me 'bhyasūyā kartavyā duḥkhād etad bravīmy aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शार्दूलैर् महिषैः सिंहैर् आगारे युध्यसे यदा कैकेय्याः प्रेक्षमाणायास् तदा मे कश्मलो भवेत्
śārdūlair mahiṣaiḥ siṃhair āgāre yudhyase yadā kaikeyyāḥ prekṣamāṇāyās tadā me kaśmalo bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रेक्षासमुत्थिता चापि कैकेयी ताः स्त्रियो वदेत् प्रेक्ष्य माम् अनवद्याङ्गी कश्मलोपहताम् इव
prekṣāsamutthitā cāpi kaikeyī tāḥ striyo vadet prekṣya mām anavadyāṅgī kaśmalopahatām iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नेहात् संवासजान् मन्ये सूदम् एषा शुचिस्मिता योध्यमानं महावीर्यैर् इमं समनुशोचति
snehāt saṃvāsajān manye sūdam eṣā śucismitā yodhyamānaṃ mahāvīryair imaṃ samanuśocati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कल्याणरूपा सैरन्ध्री बल्लवश् चातिसुन्दरः स्त्रीणां च चित्तं दुर्ज्ञेयं युक्तरूपौ च मे मतौ
kalyāṇarūpā sairandhrī ballavaś cātisundaraḥ strīṇāṃ ca cittaṃ durjñeyaṃ yuktarūpau ca me matau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सैरन्ध्री प्रियसंवासान् नित्यं करुणवेदिनी अस्मिन् राजकुले चेमौ तुल्यकालनिवासिनौ
sairandhrī priyasaṃvāsān nityaṃ karuṇavedinī asmin rājakule cemau tulyakālanivāsinau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति ब्रुवाणा वाक्यानि सा मां नित्यम् अवेदयत् क्रुध्यन्तीं मां च संप्रेक्ष्य समशङ्कत मां त्वयि
iti bruvāṇā vākyāni sā māṃ nityam avedayat krudhyantīṃ māṃ ca saṃprekṣya samaśaṅkata māṃ tvayi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यां तथा ब्रुवत्यां तु दुःखं मां महद् आविशत् शोके यौधिष्ठिरे मग्ना नाहं जीवितुम् उत्सहे
tasyāṃ tathā bruvatyāṃ tu duḥkhaṃ māṃ mahad āviśat śoke yaudhiṣṭhire magnā nāhaṃ jīvitum utsahe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यः सदेवान् मनुष्यांश् च सर्पांश् चैकरथो ऽजयत् सो ऽयं राज्ञो विराटस्य कन्यानां नर्तको युवा
yaḥ sadevān manuṣyāṃś ca sarpāṃś caikaratho 'jayat so 'yaṃ rājño virāṭasya kanyānāṃ nartako yuvā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो ऽतर्पयद् अमेयात्मा खाण्डवे जातवेदसम् सो ऽन्तःपुरगतः पार्थः कूपे ऽग्निर् इव संवृतः
yo 'tarpayad ameyātmā khāṇḍave jātavedasam so 'ntaḥpuragataḥ pārthaḥ kūpe 'gnir iva saṃvṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्माद् भयम् अमित्राणां सदैव पुरुषर्षभात् स लोकपरिभूतेन वेषेणास्ते धनंजयः
yasmād bhayam amitrāṇāṃ sadaiva puruṣarṣabhāt sa lokaparibhūtena veṣeṇāste dhanaṃjayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्य ज्यातलनिर्घोषात् समकम्पन्त शत्रवः स्त्रियो गीतस्वनं तस्य मुदिताः पर्युपासते
yasya jyātalanirghoṣāt samakampanta śatravaḥ striyo gītasvanaṃ tasya muditāḥ paryupāsate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किरीटं सूर्यसंकाशं यस्य मूर्धनि शोभते वेणीविकृतकेशान्तः सो ऽयम् अद्य धनंजयः
kirīṭaṃ sūryasaṃkāśaṃ yasya mūrdhani śobhate veṇīvikṛtakeśāntaḥ so 'yam adya dhanaṃjayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्मिन्न् अस्त्राणि दिव्यानि समस्तानि महात्मनि आधारः सर्वविद्यानां स धारयति कुण्डले
yasminn astrāṇi divyāni samastāni mahātmani ādhāraḥ sarvavidyānāṃ sa dhārayati kuṇḍale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यं स्म राजसहस्राणि तेजसाप्रतिमानि वै समरे नातिवर्तन्ते वेलाम् इव महार्णवः
yaṃ sma rājasahasrāṇi tejasāpratimāni vai samare nātivartante velām iva mahārṇavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽयं राज्ञो विराटस्य कन्यानां नर्तको युवा आस्ते वेषप्रतिच्छन्नः कन्यानां परिचारकः
so 'yaṃ rājño virāṭasya kanyānāṃ nartako yuvā āste veṣapraticchannaḥ kanyānāṃ paricārakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्य स्म रथघोषेण समकम्पत मेदिनी सपर्वतवना भीम सहस्थावरजङ्गमा
yasya sma rathaghoṣeṇa samakampata medinī saparvatavanā bhīma sahasthāvarajaṅgamā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्मिञ् जाते महाभागे कुन्त्याः शोको व्यनश्यत स शोचयति माम् अद्य भीमसेन तवानुजः
yasmiñ jāte mahābhāge kuntyāḥ śoko vyanaśyata sa śocayati mām adya bhīmasena tavānujaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूषितं तम् अलंकारैः कुण्डलैः परिहाटकैः कम्बुपाणिनम् आयान्तं दृष्ट्वा सीदति मे मनः
bhūṣitaṃ tam alaṃkāraiḥ kuṇḍalaiḥ parihāṭakaiḥ kambupāṇinam āyāntaṃ dṛṣṭvā sīdati me manaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं वेणीकृतकेशान्तं भीमधन्वानम् अर्जुनम् कन्यापरिवृतं दृष्ट्वा भीम सीदति मे मनः
taṃ veṇīkṛtakeśāntaṃ bhīmadhanvānam arjunam kanyāparivṛtaṃ dṛṣṭvā bhīma sīdati me manaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा ह्य् एनं परिवृतं कन्याभिर् देवरूपिणम् प्रभिन्नम् इव मातङ्गं परिकीर्णं करेणुभिः
yadā hy enaṃ parivṛtaṃ kanyābhir devarūpiṇam prabhinnam iva mātaṅgaṃ parikīrṇaṃ kareṇubhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मत्स्यम् अर्थपतिं पार्थं विराटं समुपस्थितम् पश्यामि तूर्यमध्यस्थं दिशो नश्यन्ति मे तदा
matsyam arthapatiṃ pārthaṃ virāṭaṃ samupasthitam paśyāmi tūryamadhyasthaṃ diśo naśyanti me tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नूनम् आर्या न जानाति कृच्छ्रं प्राप्तं धनंजयम् अजातशत्रुं कौरव्यं मग्नं दुर्द्यूतदेविनम्
nūnam āryā na jānāti kṛcchraṃ prāptaṃ dhanaṃjayam ajātaśatruṃ kauravyaṃ magnaṃ durdyūtadevinam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा दृष्ट्वा यवीयांसं सहदेवं युधां पतिम् गोषु गोवेषम् आयान्तं पाण्डुभूतास्मि भारत
tathā dṛṣṭvā yavīyāṃsaṃ sahadevaṃ yudhāṃ patim goṣu goveṣam āyāntaṃ pāṇḍubhūtāsmi bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहदेवस्य वृत्तानि चिन्तयन्ती पुनः पुनः न विन्दामि महाबाहो सहदेवस्य दुष्कृतम् यस्मिन्न् एवंविधं दुःखं प्राप्नुयात् सत्यविक्रमः
sahadevasya vṛttāni cintayantī punaḥ punaḥ na vindāmi mahābāho sahadevasya duṣkṛtam yasminn evaṃvidhaṃ duḥkhaṃ prāpnuyāt satyavikramaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दूयामि भरतश्रेष्ठ दृष्ट्वा ते भ्रातरं प्रियम् गोषु गोवृषसंकाशं मत्स्येनाभिनिवेशितम्
dūyāmi bharataśreṣṭha dṛṣṭvā te bhrātaraṃ priyam goṣu govṛṣasaṃkāśaṃ matsyenābhiniveśitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संरब्धं रक्तनेपथ्यं गोपालानां पुरोगमम् विराटम् अभिनन्दन्तम् अथ मे भवति ज्वरः
saṃrabdhaṃ raktanepathyaṃ gopālānāṃ purogamam virāṭam abhinandantam atha me bhavati jvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहदेवं हि मे वीरं नित्यम् आर्या प्रशंसति महाभिजनसंपन्नो वृत्तवाञ् शीलवान् इति
sahadevaṃ hi me vīraṃ nityam āryā praśaṃsati mahābhijanasaṃpanno vṛttavāñ śīlavān iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ह्रीनिषेधो मधुरवाग् धार्मिकश् च प्रियश् च मे स ते ऽरण्येषु बोद्धव्यो याज्ञसेनि क्षपास्व् अपि
hrīniṣedho madhuravāg dhārmikaś ca priyaś ca me sa te 'raṇyeṣu boddhavyo yājñaseni kṣapāsv api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं दृष्ट्वा व्यापृतं गोषु वत्सचर्मक्षपाशयम् सहदेवं युधां श्रेष्ठं किं नु जीवामि पाण्डव
taṃ dṛṣṭvā vyāpṛtaṃ goṣu vatsacarmakṣapāśayam sahadevaṃ yudhāṃ śreṣṭhaṃ kiṃ nu jīvāmi pāṇḍava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस् त्रिभिर् नित्यसंपन्नो रूपेणास्त्रेण मेधया सो ऽश्वबन्धो विराटस्य पश्य कालस्य पर्ययम्
yas tribhir nityasaṃpanno rūpeṇāstreṇa medhayā so 'śvabandho virāṭasya paśya kālasya paryayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभ्यकीर्यन्त वृन्दानि दामग्रन्थिम् उदीक्षताम् विनयन्तं जवेनाश्वान् महाराजस्य पश्यतः
abhyakīryanta vṛndāni dāmagranthim udīkṣatām vinayantaṃ javenāśvān mahārājasya paśyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपश्यम् एनं श्रीमन्तं मत्स्यं भ्राजिष्णुम् उत्तमम् विराटम् उपतिष्ठन्तं दर्शयन्तं च वाजिनः
apaśyam enaṃ śrīmantaṃ matsyaṃ bhrājiṣṇum uttamam virāṭam upatiṣṭhantaṃ darśayantaṃ ca vājinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं नु मां मन्यसे पार्थ सुखितेति परंतप एवं दुःखशताविष्टा युधिष्ठिरनिमित्ततः
kiṃ nu māṃ manyase pārtha sukhiteti paraṃtapa evaṃ duḥkhaśatāviṣṭā yudhiṣṭhiranimittataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतः प्रतिविशिष्टानि दुःखान्य् अन्यानि भारत वर्तन्ते मयि कौन्तेय वक्ष्यामि शृणु तान्य् अपि
ataḥ prativiśiṣṭāni duḥkhāny anyāni bhārata vartante mayi kaunteya vakṣyāmi śṛṇu tāny api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युष्मासु ध्रियमाणेषु दुःखानि विविधान्य् उत शोषयन्ति शरीरं मे किं नु दुःखम् अतः परम्
yuṣmāsu dhriyamāṇeṣu duḥkhāni vividhāny uta śoṣayanti śarīraṃ me kiṃ nu duḥkham ataḥ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.