Mahābhārata (critical edition) 4.30

वैशंपायन उवाच ततस् तेषां महाराज तत्रैवामिततेजसाम् छद्मलिङ्गप्रविष्टानां पाण्डवानां महात्मनाम्

vaiśaṃpāyana uvāca tatas teṣāṃ mahārāja tatraivāmitatejasām chadmaliṅgapraviṣṭānāṃ pāṇḍavānāṃ mahātmanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यतीतः समयः सम्यग् वसतां वै पुरोत्तमे कुर्वतां तस्य कर्माणि विराटस्य महीपतेः

vyatītaḥ samayaḥ samyag vasatāṃ vai purottame kurvatāṃ tasya karmāṇi virāṭasya mahīpateḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् त्रयोदशस्यान्ते तस्य वर्षस्य भारत सुशर्मणा गृहीतं तु गोधनं तरसा बहु

tatas trayodaśasyānte tasya varṣasya bhārata suśarmaṇā gṛhītaṃ tu godhanaṃ tarasā bahu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो जवेन महता गोपाः पुरम् अथाव्रजत् अपश्यन् मत्स्यराजं च रथात् प्रस्कन्द्य कुण्डली

tato javena mahatā gopāḥ puram athāvrajat apaśyan matsyarājaṃ ca rathāt praskandya kuṇḍalī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शूरैः परिवृतं योधैः कुण्डलाङ्गदधारिभिः सद्भिश् च मन्त्रिभिः सार्धं पाण्डवैश् च नरर्षभैः

śūraiḥ parivṛtaṃ yodhaiḥ kuṇḍalāṅgadadhāribhiḥ sadbhiś ca mantribhiḥ sārdhaṃ pāṇḍavaiś ca nararṣabhaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं सभायां महाराजम् आसीनं राष्ट्रवर्धनम् सो ऽब्रवीद् उपसंगम्य विराटं प्रणतस् तदा

taṃ sabhāyāṃ mahārājam āsīnaṃ rāṣṭravardhanam so 'bravīd upasaṃgamya virāṭaṃ praṇatas tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्मान् युधि विनिर्जित्य परिभूय सबान्धवान् गवां शतसहस्राणि त्रिगर्ताः कालयन्ति ते तान् परीप्स मनुष्येन्द्र मा नेशुः पशवस् तव

asmān yudhi vinirjitya paribhūya sabāndhavān gavāṃ śatasahasrāṇi trigartāḥ kālayanti te tān parīpsa manuṣyendra mā neśuḥ paśavas tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा नृपतिः सेनां मत्स्यानां समयोजयत् रथनागाश्वकलिलां पत्तिध्वजसमाकुलाम्

tac chrutvā nṛpatiḥ senāṃ matsyānāṃ samayojayat rathanāgāśvakalilāṃ pattidhvajasamākulām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजानो राजपुत्राश् च तनुत्राण्य् अत्र भेजिरे भानुमन्ति विचित्राणि सूपसेव्यानि भागशः

rājāno rājaputrāś ca tanutrāṇy atra bhejire bhānumanti vicitrāṇi sūpasevyāni bhāgaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सवज्रायसगर्भं तु कवचं तप्तकाञ्चनम् विराटस्य प्रियो भ्राता शतानीको ऽभ्यहारयत्

savajrāyasagarbhaṃ tu kavacaṃ taptakāñcanam virāṭasya priyo bhrātā śatānīko 'bhyahārayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वपारसवं वर्म कल्याणपटलं दृढम् शतानीकाद् अवरजो मदिराश्वो ऽभ्यहारयत्

sarvapārasavaṃ varma kalyāṇapaṭalaṃ dṛḍham śatānīkād avarajo madirāśvo 'bhyahārayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शतसूर्यं शतावर्तं शतबिन्दु शताक्षिमत् अभेद्यकल्पं मत्स्यानां राजा कवचम् आहरत्

śatasūryaṃ śatāvartaṃ śatabindu śatākṣimat abhedyakalpaṃ matsyānāṃ rājā kavacam āharat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्सेधे यस्य पद्मानि शतं सौगन्धिकानि च सुवर्णपृष्ठं सूर्याभं सूर्यदत्तो ऽभ्यहारयत्

utsedhe yasya padmāni śataṃ saugandhikāni ca suvarṇapṛṣṭhaṃ sūryābhaṃ sūryadatto 'bhyahārayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृढम् आयसगर्भं तु श्वेतं वर्म शताक्षिमत् विराटस्य सुतो ज्येष्ठो वीरः शङ्खो ऽभ्यहारयत्

dṛḍham āyasagarbhaṃ tu śvetaṃ varma śatākṣimat virāṭasya suto jyeṣṭho vīraḥ śaṅkho 'bhyahārayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शतशश् च तनुत्राणि यथास्वानि महारथाः योत्स्यमानाभ्यनह्यन्त देवरूपाः प्रहारिणः

śataśaś ca tanutrāṇi yathāsvāni mahārathāḥ yotsyamānābhyanahyanta devarūpāḥ prahāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूपस्करेषु शुभ्रेषु महत्सु च महारथाः पृथक् काञ्चनसंनाहान् रथेष्व् अश्वान् अयोजयन्

sūpaskareṣu śubhreṣu mahatsu ca mahārathāḥ pṛthak kāñcanasaṃnāhān ratheṣv aśvān ayojayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूर्यचन्द्रप्रतीकाशो रथे दिव्ये हिरण्मयः महानुभावो मत्स्यस्य ध्वज उच्छिश्रिये तदा

sūryacandrapratīkāśo rathe divye hiraṇmayaḥ mahānubhāvo matsyasya dhvaja ucchiśriye tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथान्यान् विविधाकारान् ध्वजान् हेमविभूषितान् यथास्वं क्षत्रियाः शूरा रथेषु समयोजयन्

athānyān vividhākārān dhvajān hemavibhūṣitān yathāsvaṃ kṣatriyāḥ śūrā ratheṣu samayojayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ मत्स्यो ऽब्रवीद् राजा शतानीकं जघन्यजम् कङ्कबल्लवगोपाला दामग्रन्थिश् च वीर्यवान् युध्येयुर् इति मे बुद्धिर् वर्तते नात्र संशयः

atha matsyo 'bravīd rājā śatānīkaṃ jaghanyajam kaṅkaballavagopālā dāmagranthiś ca vīryavān yudhyeyur iti me buddhir vartate nātra saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतेषाम् अपि दीयन्तां रथा ध्वजपताकिनः कवचानि विचित्राणि दृढानि च मृदूनि च प्रतिमुञ्चन्तु गात्रेषु दीयन्ताम् आयुधानि च

eteṣām api dīyantāṃ rathā dhvajapatākinaḥ kavacāni vicitrāṇi dṛḍhāni ca mṛdūni ca pratimuñcantu gātreṣu dīyantām āyudhāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वीराङ्गरूपाः पुरुषा नागराजकरोपमाः नेमे जातु न युध्येरन्न् इति मे धीयते मतिः

vīrāṅgarūpāḥ puruṣā nāgarājakaropamāḥ neme jātu na yudhyerann iti me dhīyate matiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतच् छ्रुत्वा तु नृपतेर् वाक्यं त्वरितमानसः शतानीकस् तु पार्थेभ्यो रथान् राजन् समादिशत् सहदेवाय राज्ञे च भीमाय नकुलाय च

etac chrutvā tu nṛpater vākyaṃ tvaritamānasaḥ śatānīkas tu pārthebhyo rathān rājan samādiśat sahadevāya rājñe ca bhīmāya nakulāya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तान् प्रहृष्टास् ततः सूता राजभक्तिपुरस्कृताः निर्दिष्टान् नरदेवेन रथाञ् शीघ्रम् अयोजयन्

tān prahṛṣṭās tataḥ sūtā rājabhaktipuraskṛtāḥ nirdiṣṭān naradevena rathāñ śīghram ayojayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कवचानि विचित्राणि दृढानि च मृदूनि च विराटः प्रादिशद् यानि तेषाम् अक्लिष्टकर्मणाम् तान्य् आमुच्य शरीरेषु दंशितास् ते परंतपाः

kavacāni vicitrāṇi dṛḍhāni ca mṛdūni ca virāṭaḥ prādiśad yāni teṣām akliṣṭakarmaṇām tāny āmucya śarīreṣu daṃśitās te paraṃtapāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तरस्विनश् छन्नरूपाः सर्वे युद्धविशारदाः विराटम् अन्वयुः पश्चात् सहिताः कुरुपुंगवाः चत्वारो भ्रातरः शूराः पाण्डवाः सत्यविक्रमाः

tarasvinaś channarūpāḥ sarve yuddhaviśāradāḥ virāṭam anvayuḥ paścāt sahitāḥ kurupuṃgavāḥ catvāro bhrātaraḥ śūrāḥ pāṇḍavāḥ satyavikramāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भीमाश् च मत्तमातङ्गाः प्रभिन्नकरटामुखाः क्षरन्त इव जीमूताः सुदन्ताः षष्टिहायनाः

bhīmāś ca mattamātaṅgāḥ prabhinnakaraṭāmukhāḥ kṣaranta iva jīmūtāḥ sudantāḥ ṣaṣṭihāyanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वारूढा युद्धकुशलैः शिक्षितैर् हस्तिसादिभिः राजानम् अन्वयुः पश्चाच् चलन्त इव पर्वताः

svārūḍhā yuddhakuśalaiḥ śikṣitair hastisādibhiḥ rājānam anvayuḥ paścāc calanta iva parvatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशारदानां वश्यानां हृष्टानां चानुयायिनाम् अष्टौ रथसहस्राणि दश नागशतानि च षष्टिश् चाश्वसहस्राणि मत्स्यानाम् अभिनिर्ययुः

viśāradānāṃ vaśyānāṃ hṛṣṭānāṃ cānuyāyinām aṣṭau rathasahasrāṇi daśa nāgaśatāni ca ṣaṣṭiś cāśvasahasrāṇi matsyānām abhiniryayuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् अनीकं विराटस्य शुशुभे भरतर्षभ संप्रयातं महाराज निनीषन्तं गवां पदम्

tad anīkaṃ virāṭasya śuśubhe bharatarṣabha saṃprayātaṃ mahārāja ninīṣantaṃ gavāṃ padam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् बलाग्र्यं विराटस्य संप्रस्थितम् अशोभत दृढायुधजनाकीर्णं गजाश्वरथसंकुलम्

tad balāgryaṃ virāṭasya saṃprasthitam aśobhata dṛḍhāyudhajanākīrṇaṃ gajāśvarathasaṃkulam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.