Library·Mahābhārata (critical edition)·4·4.36
वैशंपायन उवाच स राजधान्या निर्याय वैराटिः पृथिवींजयः प्रयाहीत्य् अब्रवीत् सूतं यत्र ते कुरवो गताः
vaiśaṃpāyana uvāca sa rājadhānyā niryāya vairāṭiḥ pṛthivīṃjayaḥ prayāhīty abravīt sūtaṃ yatra te kuravo gatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समवेतान् कुरून् यावज् जिगीषून् अवजित्य वै गाश् चैषां क्षिप्रम् आदाय पुनर् आयामि स्वं पुरम्
samavetān kurūn yāvaj jigīṣūn avajitya vai gāś caiṣāṃ kṣipram ādāya punar āyāmi svaṃ puram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तांश् चोदयाम् आस सदश्वान् पाण्डुनन्दनः ते हया नरसिंहेन चोदिता वातरंहसः आलिखन्त इवाकाशम् ऊहुः काञ्चनमालिनः
tatas tāṃś codayām āsa sadaśvān pāṇḍunandanaḥ te hayā narasiṃhena coditā vātaraṃhasaḥ ālikhanta ivākāśam ūhuḥ kāñcanamālinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नातिदूरम् अथो यात्वा मत्स्यपुत्रधनंजयौ अवेक्षेताम् अमित्रघ्नौ कुरूणां बलिनां बलम् श्मशानम् अभितो गत्वा आससाद कुरून् अथ
nātidūram atho yātvā matsyaputradhanaṃjayau avekṣetām amitraghnau kurūṇāṃ balināṃ balam śmaśānam abhito gatvā āsasāda kurūn atha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् अनीकं महत् तेषां विबभौ सागरस्वनम् सर्पमाणम् इवाकाशे वनं बहुलपादपम्
tad anīkaṃ mahat teṣāṃ vibabhau sāgarasvanam sarpamāṇam ivākāśe vanaṃ bahulapādapam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददृशे पार्थिवो रेणुर् जनितस् तेन सर्पता दृष्टिप्रणाशो भूतानां दिवस्पृङ् नरसत्तम
dadṛśe pārthivo reṇur janitas tena sarpatā dṛṣṭipraṇāśo bhūtānāṃ divaspṛṅ narasattama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् अनीकं महद् दृष्ट्वा गजाश्वरथसंकुलम् कर्णदुर्योधनकृपैर् गुप्तं शांतनवेन च
tad anīkaṃ mahad dṛṣṭvā gajāśvarathasaṃkulam karṇaduryodhanakṛpair guptaṃ śāṃtanavena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रोणेन च सपुत्रेण महेष्वासेन धीमता हृष्टरोमा भयोद्विग्नः पार्थं वैराटिर् अब्रवीत्
droṇena ca saputreṇa maheṣvāsena dhīmatā hṛṣṭaromā bhayodvignaḥ pārthaṃ vairāṭir abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नोत्सहे कुरुभिर् योद्धुं रोमहर्षं हि पश्य मे बहुप्रवीरम् अत्युग्रं देवैर् अपि दुरासदम् प्रतियोद्धुं न शक्ष्यामि कुरुसैन्यम् अनन्तकम्
notsahe kurubhir yoddhuṃ romaharṣaṃ hi paśya me bahupravīram atyugraṃ devair api durāsadam pratiyoddhuṃ na śakṣyāmi kurusainyam anantakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाशंसे भारतीं सेनां प्रवेष्टुं भीमकार्मुकाम् रथनागाश्वकलिलां पत्तिध्वजसमाकुलाम् दृष्ट्वैव हि परान् आजाव् आत्मा प्रव्यथतीव मे
nāśaṃse bhāratīṃ senāṃ praveṣṭuṃ bhīmakārmukām rathanāgāśvakalilāṃ pattidhvajasamākulām dṛṣṭvaiva hi parān ājāv ātmā pravyathatīva me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र द्रोणश् च भीष्मश् च कृपः कर्णो विविंशतिः अश्वत्थामा विकर्णश् च सोमदत्तो ऽथ बाह्लिकः
yatra droṇaś ca bhīṣmaś ca kṛpaḥ karṇo viviṃśatiḥ aśvatthāmā vikarṇaś ca somadatto 'tha bāhlikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्योधनस् तथा वीरो राजा च रथिनां वरः द्युतिमन्तो महेष्वासाः सर्वे युद्धविशारदाः
duryodhanas tathā vīro rājā ca rathināṃ varaḥ dyutimanto maheṣvāsāḥ sarve yuddhaviśāradāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वैव हि कुरून् एतान् व्यूढानीकान् प्रहारिणः हृषितानि च रोमाणि कश्मलं चागतं मम
dṛṣṭvaiva hi kurūn etān vyūḍhānīkān prahāriṇaḥ hṛṣitāni ca romāṇi kaśmalaṃ cāgataṃ mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायन उवाच अवियातो वियातस्य मौर्ख्याद् धूर्तस्य पश्यतः परिदेवयते मन्दः सकाशे सव्यसाचिनः
vaiśaṃpāyana uvāca aviyāto viyātasya maurkhyād dhūrtasya paśyataḥ paridevayate mandaḥ sakāśe savyasācinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिगर्तान् मे पिता यातः शून्ये संप्रणिधाय माम् सर्वां सेनाम् उपादाय न मे सन्तीह सैनिकाः
trigartān me pitā yātaḥ śūnye saṃpraṇidhāya mām sarvāṃ senām upādāya na me santīha sainikāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽहम् एको बहून् बालः कृतास्त्रान् अकृतश्रमः प्रतियोद्धुं न शक्ष्यामि निवर्तस्व बृहन्नडे
so 'ham eko bahūn bālaḥ kṛtāstrān akṛtaśramaḥ pratiyoddhuṃ na śakṣyāmi nivartasva bṛhannaḍe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्जुन उवाच भयेन दीनरूपो ऽसि द्विषतां हर्षवर्धनः न च तावत् कृतं किं चित् परैः कर्म रणाजिरे
arjuna uvāca bhayena dīnarūpo 'si dviṣatāṃ harṣavardhanaḥ na ca tāvat kṛtaṃ kiṃ cit paraiḥ karma raṇājire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वयम् एव च माम् आत्थ वह मां कौरवान् प्रति सो ऽहं त्वां तत्र नेष्यामि यत्रैते बहुला ध्वजाः
svayam eva ca mām āttha vaha māṃ kauravān prati so 'haṃ tvāṃ tatra neṣyāmi yatraite bahulā dhvajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मध्यम् आमिषगृध्राणां कुरूणाम् आततायिनाम् नेष्यामि त्वां महाबाहो पृथिव्याम् अपि युध्यताम्
madhyam āmiṣagṛdhrāṇāṃ kurūṇām ātatāyinām neṣyāmi tvāṃ mahābāho pṛthivyām api yudhyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा स्त्रीषु प्रतिश्रुत्य पौरुषं पुरुषेषु च कत्थमानो ऽभिनिर्याय किमर्थं न युयुत्ससे
tathā strīṣu pratiśrutya pauruṣaṃ puruṣeṣu ca katthamāno 'bhiniryāya kimarthaṃ na yuyutsase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न चेद् विजित्य गास् तास् त्वं गृहान् वै प्रतियास्यसि प्रहसिष्यन्ति वीर त्वां नरा नार्यश् च संगताः
na ced vijitya gās tās tvaṃ gṛhān vai pratiyāsyasi prahasiṣyanti vīra tvāṃ narā nāryaś ca saṃgatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहम् अप्य् अत्र सैरन्ध्र्या स्तुतः सारथ्यकर्मणि न हि शक्ष्याम्य् अनिर्जित्य गाः प्रयातुं पुरं प्रति
aham apy atra sairandhryā stutaḥ sārathyakarmaṇi na hi śakṣyāmy anirjitya gāḥ prayātuṃ puraṃ prati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्तोत्रेण चैव सैरन्ध्र्यास् तव वाक्येन तेन च कथं न युध्येयम् अहं कुरून् सर्वान् स्थिरो भव
stotreṇa caiva sairandhryās tava vākyena tena ca kathaṃ na yudhyeyam ahaṃ kurūn sarvān sthiro bhava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तर उवाच कामं हरन्तु मत्स्यानां भूयांसं कुरवो धनम् प्रहसन्तु च मां नार्यो नरा वापि बृहन्नडे
uttara uvāca kāmaṃ harantu matsyānāṃ bhūyāṃsaṃ kuravo dhanam prahasantu ca māṃ nāryo narā vāpi bṛhannaḍe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायन उवाच इत्य् उक्त्वा प्राद्रवद् भीतो रथात् प्रस्कन्द्य कुण्डली त्यक्त्वा मानं स मन्दात्मा विसृज्य सशरं धनुः
vaiśaṃpāyana uvāca ity uktvā prādravad bhīto rathāt praskandya kuṇḍalī tyaktvā mānaṃ sa mandātmā visṛjya saśaraṃ dhanuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बृहन्नडोवाच नैष पूर्वैः स्मृतो धर्मः क्षत्रियस्य पलायनम् श्रेयस् ते मरणं युद्धे न भीतस्य पलायनम्
bṛhannaḍovāca naiṣa pūrvaiḥ smṛto dharmaḥ kṣatriyasya palāyanam śreyas te maraṇaṃ yuddhe na bhītasya palāyanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायन उवाच एवम् उक्त्वा तु कौन्तेयः सो ऽवप्लुत्य रथोत्तमात् तम् अन्वधावद् धावन्तं राजपुत्रं धनंजयः दीर्घां वेणीं विधुन्वानः साधु रक्ते च वाससी
vaiśaṃpāyana uvāca evam uktvā tu kaunteyaḥ so 'vaplutya rathottamāt tam anvadhāvad dhāvantaṃ rājaputraṃ dhanaṃjayaḥ dīrghāṃ veṇīṃ vidhunvānaḥ sādhu rakte ca vāsasī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विधूय वेणीं धावन्तम् अजानन्तो ऽर्जुनं तदा सैनिकाः प्राहसन् के चित् तथारूपम् अवेक्ष्य तम्
vidhūya veṇīṃ dhāvantam ajānanto 'rjunaṃ tadā sainikāḥ prāhasan ke cit tathārūpam avekṣya tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं शीघ्रम् अभिधावन्तं संप्रेक्ष्य कुरवो ऽब्रुवन् क एष वेषप्रच्छन्नो भस्मनेव हुताशनः
taṃ śīghram abhidhāvantaṃ saṃprekṣya kuravo 'bruvan ka eṣa veṣapracchanno bhasmaneva hutāśanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं चिद् अस्य यथा पुंसः किं चिद् अस्य यथा स्त्रियः सारूप्यम् अर्जुनस्येव क्लीबरूपं बिभर्ति च
kiṃ cid asya yathā puṃsaḥ kiṃ cid asya yathā striyaḥ sārūpyam arjunasyeva klībarūpaṃ bibharti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् एवैतच् छिरोग्रीवं तौ बाहू परिघोपमौ तद्वद् एवास्य विक्रान्तं नायम् अन्यो धनंजयात्
tad evaitac chirogrīvaṃ tau bāhū parighopamau tadvad evāsya vikrāntaṃ nāyam anyo dhanaṃjayāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमरेष्व् इव देवेन्द्रो मानुषेषु धनंजयः एकः को ऽस्मान् उपायायाद् अन्यो लोके धनंजयात्
amareṣv iva devendro mānuṣeṣu dhanaṃjayaḥ ekaḥ ko 'smān upāyāyād anyo loke dhanaṃjayāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकः पुत्रो विराटस्य शून्ये संनिहितः पुरे स एष किल निर्यातो बालभावान् न पौरुषात्
ekaḥ putro virāṭasya śūnye saṃnihitaḥ pure sa eṣa kila niryāto bālabhāvān na pauruṣāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्रेण नूनं छन्नं हि चरन्तं पार्थम् अर्जुनम् उत्तरः सारथिं कृत्वा निर्यातो नगराद् बहिः
satreṇa nūnaṃ channaṃ hi carantaṃ pārtham arjunam uttaraḥ sārathiṃ kṛtvā niryāto nagarād bahiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स नो मन्ये ध्वजान् दृष्ट्वा भीत एष पलायति तं नूनम् एष धावन्तं जिघृक्षति धनंजयः
sa no manye dhvajān dṛṣṭvā bhīta eṣa palāyati taṃ nūnam eṣa dhāvantaṃ jighṛkṣati dhanaṃjayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति स्म कुरवः सर्वे विमृशन्तः पृथक् पृथक् न च व्यवसितुं किं चिद् उत्तरं शक्नुवन्ति ते छन्नं तथा तं सत्रेण पाण्डवं प्रेक्ष्य भारत
iti sma kuravaḥ sarve vimṛśantaḥ pṛthak pṛthak na ca vyavasituṃ kiṃ cid uttaraṃ śaknuvanti te channaṃ tathā taṃ satreṇa pāṇḍavaṃ prekṣya bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तरं तु प्रधावन्तम् अनुद्रुत्य धनंजयः गत्वा पदशतं तूर्णं केशपक्षे परामृशत्
uttaraṃ tu pradhāvantam anudrutya dhanaṃjayaḥ gatvā padaśataṃ tūrṇaṃ keśapakṣe parāmṛśat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽर्जुनेन परामृष्टः पर्यदेवयद् आर्तवत् बहुलं कृपणं चैव विराटस्य सुतस् तदा
so 'rjunena parāmṛṣṭaḥ paryadevayad ārtavat bahulaṃ kṛpaṇaṃ caiva virāṭasya sutas tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शातकुम्भस्य शुद्धस्य शतं निष्कान् ददामि ते मणीन् अष्टौ च वैडूर्यान् हेमबद्धान् महाप्रभान्
śātakumbhasya śuddhasya śataṃ niṣkān dadāmi te maṇīn aṣṭau ca vaiḍūryān hemabaddhān mahāprabhān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हेमदण्डप्रतिच्छन्नं रथं युक्तं च सुव्रजैः मत्तांश् च दश मातङ्गान् मुञ्च मां त्वं बृहन्नडे
hemadaṇḍapraticchannaṃ rathaṃ yuktaṃ ca suvrajaiḥ mattāṃś ca daśa mātaṅgān muñca māṃ tvaṃ bṛhannaḍe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायन उवाच एवमादीनि वाक्यानि विलपन्तम् अचेतसम् प्रहस्य पुरुषव्याघ्रो रथस्यान्तिकम् आनयत्
vaiśaṃpāyana uvāca evamādīni vākyāni vilapantam acetasam prahasya puruṣavyāghro rathasyāntikam ānayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथैनम् अब्रवीत् पार्थो भयार्तं नष्टचेतसम् यदि नोत्सहसे योद्धुं शत्रुभिः शत्रुकर्शन एहि मे त्वं हयान् यच्छ युध्यमानस्य शत्रुभिः
athainam abravīt pārtho bhayārtaṃ naṣṭacetasam yadi notsahase yoddhuṃ śatrubhiḥ śatrukarśana ehi me tvaṃ hayān yaccha yudhyamānasya śatrubhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रयाह्य् एतद् रथानीकं मद्बाहुबलरक्षितः अप्रधृष्यतमं घोरं गुप्तं वीरैर् महारथैः
prayāhy etad rathānīkaṃ madbāhubalarakṣitaḥ apradhṛṣyatamaṃ ghoraṃ guptaṃ vīrair mahārathaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मा भैस् त्वं राजपुत्राग्र्य क्षत्रियो ऽसि परंतप अहं वै कुरुभिर् योत्स्याम्य् अवजेष्यामि ते पशून्
mā bhais tvaṃ rājaputrāgrya kṣatriyo 'si paraṃtapa ahaṃ vai kurubhir yotsyāmy avajeṣyāmi te paśūn
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रविश्यैतद् रथानीकम् अप्रधृष्यं दुरासदम् यन्ता भूस् त्वं नरश्रेष्ठ योत्स्ये ऽहं कुरुभिः सह
praviśyaitad rathānīkam apradhṛṣyaṃ durāsadam yantā bhūs tvaṃ naraśreṣṭha yotsye 'haṃ kurubhiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं ब्रुवाणो बीभत्सुर् वैराटिम् अपराजितः समाश्वास्य मुहूर्तं तम् उत्तरं भरतर्षभ
evaṃ bruvāṇo bībhatsur vairāṭim aparājitaḥ samāśvāsya muhūrtaṃ tam uttaraṃ bharatarṣabha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत एनं विचेष्टन्तम् अकामं भयपीडितम् रथम् आरोपयाम् आस पार्थः प्रहरतां वरः
tata enaṃ viceṣṭantam akāmaṃ bhayapīḍitam ratham āropayām āsa pārthaḥ praharatāṃ varaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.