Library·Mahābhārata (critical edition)·4·4.38
वैशंपायन उवाच तां शमीम् उपसंगम्य पार्थो वैराटिम् अब्रवीत् सुकुमारं समाज्ञातं संग्रामे नातिकोविदम्
vaiśaṃpāyana uvāca tāṃ śamīm upasaṃgamya pārtho vairāṭim abravīt sukumāraṃ samājñātaṃ saṃgrāme nātikovidam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समादिष्टो मया क्षिप्रं धनूंष्य् अवहरोत्तर नेमानि हि त्वदीयानि सोढुं शक्ष्यन्ति मे बलम्
samādiṣṭo mayā kṣipraṃ dhanūṃṣy avaharottara nemāni hi tvadīyāni soḍhuṃ śakṣyanti me balam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भारं वापि गुरुं हर्तुं कुञ्जरं वा प्रमर्दितुम् मम वा बाहुविक्षेपं शत्रून् इह विजेष्यतः
bhāraṃ vāpi guruṃ hartuṃ kuñjaraṃ vā pramarditum mama vā bāhuvikṣepaṃ śatrūn iha vijeṣyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद् भूमिंजयारोह शमीम् एतां पलाशिनीम् अस्यां हि पाण्डुपुत्राणां धनूंषि निहितान्य् उत
tasmād bhūmiṃjayāroha śamīm etāṃ palāśinīm asyāṃ hi pāṇḍuputrāṇāṃ dhanūṃṣi nihitāny uta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युधिष्ठिरस्य भीमस्य बीभत्सोर् यमयोस् तथा ध्वजाः शराश् च शूराणां दिव्यानि कवचानि च
yudhiṣṭhirasya bhīmasya bībhatsor yamayos tathā dhvajāḥ śarāś ca śūrāṇāṃ divyāni kavacāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्र चैतन् महावीर्यं धनुः पार्थस्य गाण्डिवम् एकं शतसहस्रेण संमितं राष्ट्रवर्धनम्
atra caitan mahāvīryaṃ dhanuḥ pārthasya gāṇḍivam ekaṃ śatasahasreṇa saṃmitaṃ rāṣṭravardhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यायामसहम् अत्यर्थं तृणराजसमं महत् सर्वायुधमहामात्रं शत्रुसंबाधकारकम्
vyāyāmasaham atyarthaṃ tṛṇarājasamaṃ mahat sarvāyudhamahāmātraṃ śatrusaṃbādhakārakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुवर्णविकृतं दिव्यं श्लक्ष्णम् आयतम् अव्रणम् अलं भारं गुरुं वोढुं दारुणं चारुदर्शनम् तादृशान्य् एव सर्वाणि बलवन्ति दृढानि च
suvarṇavikṛtaṃ divyaṃ ślakṣṇam āyatam avraṇam alaṃ bhāraṃ guruṃ voḍhuṃ dāruṇaṃ cārudarśanam tādṛśāny eva sarvāṇi balavanti dṛḍhāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तर उवाच अस्मिन् वृक्षे किलोद्बद्धं शरीरम् इति नः श्रुतम् तद् अहं राजपुत्रः सन् स्पृशेयं पाणिना कथम्
uttara uvāca asmin vṛkṣe kilodbaddhaṃ śarīram iti naḥ śrutam tad ahaṃ rājaputraḥ san spṛśeyaṃ pāṇinā katham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैवंविधं मया युक्तम् आलब्धुं क्षत्रयोनिना महता राजपुत्रेण मन्त्रयज्ञविदा सता
naivaṃvidhaṃ mayā yuktam ālabdhuṃ kṣatrayoninā mahatā rājaputreṇa mantrayajñavidā satā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पृष्टवन्तं शरीरं मां शववाहम् इवाशुचिम् कथं वा व्यवहार्यं वै कुर्वीथास् त्वं बृहन्नडे
spṛṣṭavantaṃ śarīraṃ māṃ śavavāham ivāśucim kathaṃ vā vyavahāryaṃ vai kurvīthās tvaṃ bṛhannaḍe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बृहन्नडोवाच व्यवहार्यश् च राजेन्द्र शुचिश् चैव भविष्यसि धनूंष्य् एतानि मा भैस् त्वं शरीरं नात्र विद्यते
bṛhannaḍovāca vyavahāryaś ca rājendra śuciś caiva bhaviṣyasi dhanūṃṣy etāni mā bhais tvaṃ śarīraṃ nātra vidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दायादं मत्स्यराजस्य कुले जातं मनस्विनम् कथं त्वा निन्दितं कर्म कारयेयं नृपात्मज
dāyādaṃ matsyarājasya kule jātaṃ manasvinam kathaṃ tvā ninditaṃ karma kārayeyaṃ nṛpātmaja
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायन उवाच एवम् उक्तः स पार्थेन रथात् प्रस्कन्द्य कुण्डली आरुरोह शमीवृक्षं वैराटिर् अवशस् तदा
vaiśaṃpāyana uvāca evam uktaḥ sa pārthena rathāt praskandya kuṇḍalī āruroha śamīvṛkṣaṃ vairāṭir avaśas tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् अन्वशासच् छत्रुघ्नो रथे तिष्ठन् धनंजयः परिवेष्टनम् एतेषां क्षिप्रं चैव व्यपानुद
tam anvaśāsac chatrughno rathe tiṣṭhan dhanaṃjayaḥ pariveṣṭanam eteṣāṃ kṣipraṃ caiva vyapānuda
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा संनहनान्य् एषां परिमुच्य समन्ततः अपश्यद् गाण्डिवं तत्र चतुर्भिर् अपरैः सह
tathā saṃnahanāny eṣāṃ parimucya samantataḥ apaśyad gāṇḍivaṃ tatra caturbhir aparaiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां विमुच्यमानानां धनुषाम् अर्कवर्चसाम् विनिश्चेरुः प्रभा दिव्या ग्रहाणाम् उदयेष्व् इव
teṣāṃ vimucyamānānāṃ dhanuṣām arkavarcasām viniśceruḥ prabhā divyā grahāṇām udayeṣv iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तेषां रूपम् आलोक्य भोगिनाम् इव जृम्भताम् हृष्टरोमा भयोद्विग्नः क्षणेन समपद्यत
sa teṣāṃ rūpam ālokya bhoginām iva jṛmbhatām hṛṣṭaromā bhayodvignaḥ kṣaṇena samapadyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संस्पृश्य तानि चापानि भानुमन्ति बृहन्ति च वैराटिर् अर्जुनं राजन्न् इदं वचनम् अब्रवीत्
saṃspṛśya tāni cāpāni bhānumanti bṛhanti ca vairāṭir arjunaṃ rājann idaṃ vacanam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तर उवाच बिन्दवो जातरूपस्य शतं यस्मिन् निपातिताः सहस्रकोटि सौवर्णाः कस्यैतद् धनुर् उत्तमम्
uttara uvāca bindavo jātarūpasya śataṃ yasmin nipātitāḥ sahasrakoṭi sauvarṇāḥ kasyaitad dhanur uttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वारणा यस्य सौवर्णाः पृष्ठे भासन्ति दंशिताः सुपार्श्वं सुग्रहं चैव कस्यैतद् धनुरुत्तमम्
vāraṇā yasya sauvarṇāḥ pṛṣṭhe bhāsanti daṃśitāḥ supārśvaṃ sugrahaṃ caiva kasyaitad dhanuruttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तपनीयस्य शुद्धस्य षष्टिर् यस्येन्द्रगोपकाः पृष्ठे विभक्ताः शोभन्ते कस्यैतद् धनुर् उत्तमम्
tapanīyasya śuddhasya ṣaṣṭir yasyendragopakāḥ pṛṣṭhe vibhaktāḥ śobhante kasyaitad dhanur uttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूर्या यत्र च सौवर्णास् त्रयो भासन्ति दंशिताः तेजसा प्रज्वलन्तो हि कस्यैतद् धनुर् उत्तमम्
sūryā yatra ca sauvarṇās trayo bhāsanti daṃśitāḥ tejasā prajvalanto hi kasyaitad dhanur uttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शालभा यत्र सौवर्णास् तपनीयविचित्रिताः सुवर्णमणिचित्रं च कस्यैतद् धनुर् उत्तमम्
śālabhā yatra sauvarṇās tapanīyavicitritāḥ suvarṇamaṇicitraṃ ca kasyaitad dhanur uttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इमे च कस्य नाराचाः सहस्रा लोमवाहिनः समन्तात् कलधौताग्रा उपासङ्गे हिरण्मये
ime ca kasya nārācāḥ sahasrā lomavāhinaḥ samantāt kaladhautāgrā upāsaṅge hiraṇmaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विपाठाः पृथवः कस्य गार्ध्रपत्राः शिलाशिताः हारिद्रवर्णाः सुनसाः पीताः सर्वायसाः शराः
vipāṭhāḥ pṛthavaḥ kasya gārdhrapatrāḥ śilāśitāḥ hāridravarṇāḥ sunasāḥ pītāḥ sarvāyasāḥ śarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस्यायम् असितावापः पञ्चशार्दूललक्षणः वराहकर्णव्यामिश्रः शरान् धारयते दश
kasyāyam asitāvāpaḥ pañcaśārdūlalakṣaṇaḥ varāhakarṇavyāmiśraḥ śarān dhārayate daśa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस्येमे पृथवो दीर्घाः सर्वपारशवाः शराः शतानि सप्त तिष्ठन्ति नाराचा रुधिराशनाः
kasyeme pṛthavo dīrghāḥ sarvapāraśavāḥ śarāḥ śatāni sapta tiṣṭhanti nārācā rudhirāśanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस्येमे शुकपत्राभैः पूर्वैर् अर्धैः सुवाससः उत्तरैर् आयसैः पीतैर् हेमपुङ्खैः शिलाशितैः
kasyeme śukapatrābhaiḥ pūrvair ardhaiḥ suvāsasaḥ uttarair āyasaiḥ pītair hemapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस्यायं सायको दीर्घः शिलीपृष्ठः शिलीमुखः वैयाघ्रकोशे निहितो हेमचित्रत्सरुर् महान्
kasyāyaṃ sāyako dīrghaḥ śilīpṛṣṭhaḥ śilīmukhaḥ vaiyāghrakośe nihito hemacitratsarur mahān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुफलश् चित्रकोशश् च किङ्किणीसायको महान् कस्य हेमत्सरुर् दिव्यः खड्गः परमनिर्व्रणः
suphalaś citrakośaś ca kiṅkiṇīsāyako mahān kasya hematsarur divyaḥ khaḍgaḥ paramanirvraṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस्यायं विमलः खड्गो गव्ये कोशे समर्पितः हेमत्सरुर् अनाधृष्यो नैषध्यो भारसाधनः
kasyāyaṃ vimalaḥ khaḍgo gavye kośe samarpitaḥ hematsarur anādhṛṣyo naiṣadhyo bhārasādhanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस्य पाञ्चनखे कोशे सायको हेमविग्रहः प्रमाणरूपसंपन्नः पीत आकाशसंनिभः
kasya pāñcanakhe kośe sāyako hemavigrahaḥ pramāṇarūpasaṃpannaḥ pīta ākāśasaṃnibhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस्य हेममये कोशे सुतप्ते पावकप्रभे निस्त्रिंशो ऽयं गुरुः पीतः सैक्यः परमनिर्व्रणः
kasya hemamaye kośe sutapte pāvakaprabhe nistriṃśo 'yaṃ guruḥ pītaḥ saikyaḥ paramanirvraṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्दिशस्व यथातत्त्वं मया पृष्टा बृहन्नडे विस्मयो मे परो जातो दृष्ट्वा सर्वम् इदं महत्
nirdiśasva yathātattvaṃ mayā pṛṣṭā bṛhannaḍe vismayo me paro jāto dṛṣṭvā sarvam idaṃ mahat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बृहन्नडोवाच यन् मां पूर्वम् इहापृच्छः शत्रुसेनानिबर्हणम् गाण्डीवम् एतत् पार्थस्य लोकेषु विदितं धनुः
bṛhannaḍovāca yan māṃ pūrvam ihāpṛcchaḥ śatrusenānibarhaṇam gāṇḍīvam etat pārthasya lokeṣu viditaṃ dhanuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वायुधमहामात्रं शातकुम्भपरिष्कृतम् एतत् तद् अर्जुनस्यासीद् गाण्डीवं परमायुधम्
sarvāyudhamahāmātraṃ śātakumbhapariṣkṛtam etat tad arjunasyāsīd gāṇḍīvaṃ paramāyudham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत् तच् छतसहस्रेण संमितं राष्ट्रवर्धनम् येन देवान् मनुष्यांश् च पार्थो विषहते मृधे
yat tac chatasahasreṇa saṃmitaṃ rāṣṭravardhanam yena devān manuṣyāṃś ca pārtho viṣahate mṛdhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवदानवगन्धर्वैः पूजितं शाश्वतीः समाः एतद् वर्षसहस्रं तु ब्रह्मा पूर्वम् अधारयत्
devadānavagandharvaiḥ pūjitaṃ śāśvatīḥ samāḥ etad varṣasahasraṃ tu brahmā pūrvam adhārayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽनन्तरम् एवाथ प्रजापतिर् अधारयत् त्रीणि पञ्चशतं चैव शक्रो ऽशीति च पञ्च च
tato 'nantaram evātha prajāpatir adhārayat trīṇi pañcaśataṃ caiva śakro 'śīti ca pañca ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सोमः पञ्चशतं राजा तथैव वरुणः शतम् पार्थः पञ्च च षष्टिं च वर्षाणि श्वेतवाहनः
somaḥ pañcaśataṃ rājā tathaiva varuṇaḥ śatam pārthaḥ pañca ca ṣaṣṭiṃ ca varṣāṇi śvetavāhanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महावीर्यं महद् दिव्यम् एतत् तद् धनुर् उत्तमम् पूजितं सुरमर्त्येषु बिभर्ति परमं वपुः
mahāvīryaṃ mahad divyam etat tad dhanur uttamam pūjitaṃ suramartyeṣu bibharti paramaṃ vapuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुपार्श्वं भीमसेनस्य जातरूपग्रहं धनुः येन पार्थो ऽजयत् कृत्स्नां दिशं प्राचीं परंतपः
supārśvaṃ bhīmasenasya jātarūpagrahaṃ dhanuḥ yena pārtho 'jayat kṛtsnāṃ diśaṃ prācīṃ paraṃtapaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इन्द्रगोपकचित्रं च यद् एतच् चारुविग्रहम् राज्ञो युधिष्ठिरस्यैतद् वैराटे धनुर् उत्तमम्
indragopakacitraṃ ca yad etac cāruvigraham rājño yudhiṣṭhirasyaitad vairāṭe dhanur uttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूर्या यस्मिंस् तु सौवर्णाः प्रभासन्ते प्रभासिनः तेजसा प्रज्वलन्तो वै नकुलस्यैतद् आयुधम्
sūryā yasmiṃs tu sauvarṇāḥ prabhāsante prabhāsinaḥ tejasā prajvalanto vai nakulasyaitad āyudham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शलभा यत्र सौवर्णास् तपनीयविचित्रिताः एतन् माद्रीसुतस्यापि सहदेवस्य कार्मुकम्
śalabhā yatra sauvarṇās tapanīyavicitritāḥ etan mādrīsutasyāpi sahadevasya kārmukam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये त्व् इमे क्षुरसंकाशाः सहस्रा लोमवाहिनः एते ऽर्जुनस्य वैराटे शराः सर्पविषोपमाः
ye tv ime kṣurasaṃkāśāḥ sahasrā lomavāhinaḥ ete 'rjunasya vairāṭe śarāḥ sarpaviṣopamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एते ज्वलन्तः संग्रामे तेजसा शीघ्रगामिनः भवन्ति वीरस्याक्षय्या व्यूहतः समरे रिपून्
ete jvalantaḥ saṃgrāme tejasā śīghragāminaḥ bhavanti vīrasyākṣayyā vyūhataḥ samare ripūn
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये चेमे पृथवो दीर्घाश् चन्द्रबिम्बार्धदर्शनाः एते भीमस्य निशिता रिपुक्षयकराः शराः
ye ceme pṛthavo dīrghāś candrabimbārdhadarśanāḥ ete bhīmasya niśitā ripukṣayakarāḥ śarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हारिद्रवर्णा ये त्व् एते हेमपुङ्खाः शिलाशिताः नकुलस्य कलापो ऽयं पञ्चशार्दूललक्षणः
hāridravarṇā ye tv ete hemapuṅkhāḥ śilāśitāḥ nakulasya kalāpo 'yaṃ pañcaśārdūlalakṣaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येनासौ व्यजयत् कृत्स्नां प्रतीचीं दिशम् आहवे कलापो ह्य् एष तस्यासीन् माद्रीपुत्रस्य धीमतः
yenāsau vyajayat kṛtsnāṃ pratīcīṃ diśam āhave kalāpo hy eṣa tasyāsīn mādrīputrasya dhīmataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये त्व् इमे भास्कराकाराः सर्वपारशवाः शराः एते चित्राः क्रियोपेताः सहदेवस्य धीमतः
ye tv ime bhāskarākārāḥ sarvapāraśavāḥ śarāḥ ete citrāḥ kriyopetāḥ sahadevasya dhīmataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये त्व् इमे निशिताः पीताः पृथवो दीर्घवाससः हेमपुङ्खास् त्रिपर्वाणो राज्ञ एते महाशराः
ye tv ime niśitāḥ pītāḥ pṛthavo dīrghavāsasaḥ hemapuṅkhās triparvāṇo rājña ete mahāśarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस् त्व् अयं सायको दीर्घः शिलीपृष्ठः शिलीमुखः अर्जुनस्यैष संग्रामे गुरुभारसहो दृढः
yas tv ayaṃ sāyako dīrghaḥ śilīpṛṣṭhaḥ śilīmukhaḥ arjunasyaiṣa saṃgrāme gurubhārasaho dṛḍhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैयाघ्रकोशस् तु महान् भीमसेनस्य सायकः गुरुभारसहो दिव्यः शात्रवाणां भयंकरः
vaiyāghrakośas tu mahān bhīmasenasya sāyakaḥ gurubhārasaho divyaḥ śātravāṇāṃ bhayaṃkaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुफलश् चित्रकोशश् च हेमत्सरुर् अनुत्तमः निस्त्रिंशः कौरवस्यैष धर्मराजस्य धीमतः
suphalaś citrakośaś ca hematsarur anuttamaḥ nistriṃśaḥ kauravasyaiṣa dharmarājasya dhīmataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस् तु पाञ्चनखे कोशे निहितश् चित्रसेवने नकुलस्यैष निस्त्रिंशो गुरुभारसहो दृढः
yas tu pāñcanakhe kośe nihitaś citrasevane nakulasyaiṣa nistriṃśo gurubhārasaho dṛḍhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस् त्व् अयं विमलः खड्गो गव्ये कोशे समर्पितः सहदेवस्य विद्ध्य् एनं सर्वभारसहं दृढम्
yas tv ayaṃ vimalaḥ khaḍgo gavye kośe samarpitaḥ sahadevasya viddhy enaṃ sarvabhārasahaṃ dṛḍham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.