Library·Mahābhārata (critical edition)·4·4.4
युधिष्ठिर उवाच कर्माण्य् उक्तानि युष्माभिर् यानि तानि करिष्यथ मम चापि यथाबुद्धि रुचितानि विनिश्चयात्
yudhiṣṭhira uvāca karmāṇy uktāni yuṣmābhir yāni tāni kariṣyatha mama cāpi yathābuddhi rucitāni viniścayāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरोहितो ऽयम् अस्माकम् अग्निहोत्राणि रक्षतु सूदपौरोगवैः सार्धं द्रुपदस्य निवेशने
purohito 'yam asmākam agnihotrāṇi rakṣatu sūdapaurogavaiḥ sārdhaṃ drupadasya niveśane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इन्द्रसेनमुखाश् चेमे रथान् आदाय केवलान् यान्तु द्वारवतीं शीघ्रम् इति मे वर्तते मतिः
indrasenamukhāś ceme rathān ādāya kevalān yāntu dvāravatīṃ śīghram iti me vartate matiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इमाश् च नार्यो द्रौपद्याः सर्वशः परिचारिकाः पाञ्चालान् एव गच्छन्तु सूदपौरोगवैः सह
imāś ca nāryo draupadyāḥ sarvaśaḥ paricārikāḥ pāñcālān eva gacchantu sūdapaurogavaiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वैर् अपि च वक्तव्यं न प्रज्ञायन्त पाण्डवाः गता ह्य् अस्मान् अपाकीर्य सर्वे द्वैतवनाद् इति
sarvair api ca vaktavyaṃ na prajñāyanta pāṇḍavāḥ gatā hy asmān apākīrya sarve dvaitavanād iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धौम्य उवाच विदिते चापि वक्तव्यं सुहृद्भिर् अनुरागतः अतो ऽहम् अपि वक्ष्यामि हेतुमात्रं निबोधत
dhaumya uvāca vidite cāpi vaktavyaṃ suhṛdbhir anurāgataḥ ato 'ham api vakṣyāmi hetumātraṃ nibodhata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हन्तेमां राजवसतिं राजपुत्रा ब्रवीमि वः यथा राजकुलं प्राप्य चरन् प्रेष्यो न रिष्यति
hantemāṃ rājavasatiṃ rājaputrā bravīmi vaḥ yathā rājakulaṃ prāpya caran preṣyo na riṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्वसं त्व् एव कौरव्या जानता राजवेश्मनि अमानितैः सुमानार्हा अज्ञातैः परिवत्सरम्
durvasaṃ tv eva kauravyā jānatā rājaveśmani amānitaiḥ sumānārhā ajñātaiḥ parivatsaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिष्टद्वारो लभेद् द्वारं न च राजसु विश्वसेत् तद् एवासनम् अन्विच्छेद् यत्र नाभिषजेत् परः
diṣṭadvāro labhed dvāraṃ na ca rājasu viśvaset tad evāsanam anvicched yatra nābhiṣajet paraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नास्य यानं न पर्यङ्कं न पीठं न गजं रथम् आरोहेत् संमतो ऽस्मीति स राजवसतिं वसेत्
nāsya yānaṃ na paryaṅkaṃ na pīṭhaṃ na gajaṃ ratham ārohet saṃmato 'smīti sa rājavasatiṃ vaset
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यत्रैनम् आसीनं शङ्केरन् दुष्टचारिणः न तत्रोपविशेज् जातु स राजवसतिं वसेत्
atha yatrainam āsīnaṃ śaṅkeran duṣṭacāriṇaḥ na tatropaviśej jātu sa rājavasatiṃ vaset
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न चानुशिष्येद् राजानम् अपृच्छन्तं कदा चन तूष्णीं त्व् एनम् उपासीत काले समभिपूजयन्
na cānuśiṣyed rājānam apṛcchantaṃ kadā cana tūṣṇīṃ tv enam upāsīta kāle samabhipūjayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असूयन्ति हि राजानो जनान् अनृतवादिनः तथैव चावमन्यन्ते मन्त्रिणं वादिनं मृषा
asūyanti hi rājāno janān anṛtavādinaḥ tathaiva cāvamanyante mantriṇaṃ vādinaṃ mṛṣā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैषां दारेषु कुर्वीत मैत्रीं प्राज्ञः कथं चन अन्तःपुरचरा ये च द्वेष्टि यानहिताश् च ये
naiṣāṃ dāreṣu kurvīta maitrīṃ prājñaḥ kathaṃ cana antaḥpuracarā ye ca dveṣṭi yānahitāś ca ye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विदिते चास्य कुर्वीत कार्याणि सुलघून्य् अपि एवं विचरतो राज्ञो न क्षतिर् जायते क्व चित्
vidite cāsya kurvīta kāryāṇi sulaghūny api evaṃ vicarato rājño na kṣatir jāyate kva cit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्नाच् चोपचरेद् एनम् अग्निवद् देववच् च ह अनृतेनोपचीर्णो हि हिंस्याद् एनम् असंशयम्
yatnāc copacared enam agnivad devavac ca ha anṛtenopacīrṇo hi hiṃsyād enam asaṃśayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यच् च भर्तानुयुञ्जीत तद् एवाभ्यनुवर्तयेत् प्रमादम् अवहेलां च कोपं च परिवर्जयेत्
yac ca bhartānuyuñjīta tad evābhyanuvartayet pramādam avahelāṃ ca kopaṃ ca parivarjayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समर्थनासु सर्वासु हितं च प्रियम् एव च संवर्णयेत् तद् एवास्य प्रियाद् अपि हितं वदेत्
samarthanāsu sarvāsu hitaṃ ca priyam eva ca saṃvarṇayet tad evāsya priyād api hitaṃ vadet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुकूलो भवेच् चास्य सर्वार्थेषु कथासु च अप्रियं चाहितं यत् स्यात् तद् अस्मै नानुवर्णयेत्
anukūlo bhavec cāsya sarvārtheṣu kathāsu ca apriyaṃ cāhitaṃ yat syāt tad asmai nānuvarṇayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाहम् अस्य प्रियो ऽस्मीति मत्वा सेवेत पण्डितः अप्रमत्तश् च यत्तश् च हितं कुर्यात् प्रियं च यत्
nāham asya priyo 'smīti matvā seveta paṇḍitaḥ apramattaś ca yattaś ca hitaṃ kuryāt priyaṃ ca yat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नास्यानिष्टानि सेवेत नाहितैः सह संवसेत् स्वस्थानान् न विकम्पेत स राजवसतिं वसेत्
nāsyāniṣṭāni seveta nāhitaiḥ saha saṃvaset svasthānān na vikampeta sa rājavasatiṃ vaset
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दक्षिणं वाथ वामं वा पार्श्वम् आसीत पण्डितः रक्षिणां ह्य् आत्तशस्त्राणां स्थानं पश्चाद् विधीयते नित्यं विप्रतिषिद्धं तु पुरस्ताद् आसनं महत्
dakṣiṇaṃ vātha vāmaṃ vā pārśvam āsīta paṇḍitaḥ rakṣiṇāṃ hy āttaśastrāṇāṃ sthānaṃ paścād vidhīyate nityaṃ vipratiṣiddhaṃ tu purastād āsanaṃ mahat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न च संदर्शने किं चित् प्रवृद्धम् अपि संजपेत् अपि ह्य् एतद् दरिद्राणां व्यलीकस्थानम् उत्तमम्
na ca saṃdarśane kiṃ cit pravṛddham api saṃjapet api hy etad daridrāṇāṃ vyalīkasthānam uttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न मृषाभिहितं राज्ञो मनुष्येषु प्रकाशयेत् यं चासूयन्ति राजानः पुरुषं न वदेच् च तम्
na mṛṣābhihitaṃ rājño manuṣyeṣu prakāśayet yaṃ cāsūyanti rājānaḥ puruṣaṃ na vadec ca tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शूरो ऽस्मीति न दृप्तः स्याद् बुद्धिमान् इति वा पुनः प्रियम् एवाचरन् राज्ञः प्रियो भवति भोगवान्
śūro 'smīti na dṛptaḥ syād buddhimān iti vā punaḥ priyam evācaran rājñaḥ priyo bhavati bhogavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऐश्वर्यं प्राप्य दुष्प्रापं प्रियं प्राप्य च राजतः अप्रमत्तो भवेद् राज्ञः प्रियेषु च हितेषु च
aiśvaryaṃ prāpya duṣprāpaṃ priyaṃ prāpya ca rājataḥ apramatto bhaved rājñaḥ priyeṣu ca hiteṣu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्य कोपो महाबाधः प्रसादश् च महाफलः कस् तस्य मनसापीच्छेद् अनर्थं प्राज्ञसंमतः
yasya kopo mahābādhaḥ prasādaś ca mahāphalaḥ kas tasya manasāpīcched anarthaṃ prājñasaṃmataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न चोष्ठौ निर्भुजेज् जातु न च वाक्यं समाक्षिपेत् सदा क्षुतं च वातं च ष्ठीवनं चाचरेच् छनैः
na coṣṭhau nirbhujej jātu na ca vākyaṃ samākṣipet sadā kṣutaṃ ca vātaṃ ca ṣṭhīvanaṃ cācarec chanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हास्यवस्तुषु चाप्य् अस्य वर्तमानेषु केषु चित् नातिगाढं प्रहृष्येत न चाप्य् उन्मत्तवद् धसेत्
hāsyavastuṣu cāpy asya vartamāneṣu keṣu cit nātigāḍhaṃ prahṛṣyeta na cāpy unmattavad dhaset
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न चातिधैर्येण चरेद् गुरुतां हि व्रजेत् तथा स्मितं तु मृदुपूर्वेण दर्शयेत प्रसादजम्
na cātidhairyeṇa cared gurutāṃ hi vrajet tathā smitaṃ tu mṛdupūrveṇa darśayeta prasādajam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लाभे न हर्षयेद् यस् तु न व्यथेद् यो ऽवमानितः असंमूढश् च यो नित्यं स राजवसतिं वसेत्
lābhe na harṣayed yas tu na vyathed yo 'vamānitaḥ asaṃmūḍhaś ca yo nityaṃ sa rājavasatiṃ vaset
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजानं राजपुत्रं वा संवर्तयति यः सदा अमात्यः पण्डितो भूत्वा स चिरं तिष्ठति श्रियम्
rājānaṃ rājaputraṃ vā saṃvartayati yaḥ sadā amātyaḥ paṇḍito bhūtvā sa ciraṃ tiṣṭhati śriyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रगृहीतश् च यो ऽमात्यो निगृहीतश् च कारणैः न निर्बध्नाति राजानं लभते प्रग्रहं पुनः
pragṛhītaś ca yo 'mātyo nigṛhītaś ca kāraṇaiḥ na nirbadhnāti rājānaṃ labhate pragrahaṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्यक्षं च परोक्षं च गुणवादी विचक्षणः उपजीवी भवेद् राज्ञो विषये चापि यो वसेत्
pratyakṣaṃ ca parokṣaṃ ca guṇavādī vicakṣaṇaḥ upajīvī bhaved rājño viṣaye cāpi yo vaset
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमात्यो हि बलाद् भोक्तुं राजानं प्रार्थयेत् तु यः न स तिष्ठेच् चिरं स्थानं गच्छेच् च प्राणसंशयम्
amātyo hi balād bhoktuṃ rājānaṃ prārthayet tu yaḥ na sa tiṣṭhec ciraṃ sthānaṃ gacchec ca prāṇasaṃśayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रेयः सदात्मनो दृष्ट्वा परं राज्ञा न संवदेत् विशेषयेन् न राजानं योग्याभूमिषु सर्वदा
śreyaḥ sadātmano dṛṣṭvā paraṃ rājñā na saṃvadet viśeṣayen na rājānaṃ yogyābhūmiṣu sarvadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अम्लानो बलवाञ् शूरश् छायेवानपगः सदा सत्यवादी मृदुर् दान्तः स राजवसतिं वसेत्
amlāno balavāñ śūraś chāyevānapagaḥ sadā satyavādī mṛdur dāntaḥ sa rājavasatiṃ vaset
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यस्मिन् प्रेष्यमाणे तु पुरस्ताद् यः समुत्पतेत् अहं किं करवाणीति स राजवसतिं वसेत्
anyasmin preṣyamāṇe tu purastād yaḥ samutpatet ahaṃ kiṃ karavāṇīti sa rājavasatiṃ vaset
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उष्णे वा यदि वा शीते रात्रौ वा यदि वा दिवा आदिष्टो न विकल्पेत स राजवसतिं वसेत्
uṣṇe vā yadi vā śīte rātrau vā yadi vā divā ādiṣṭo na vikalpeta sa rājavasatiṃ vaset
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो वै गृहेभ्यः प्रवसन् प्रियाणां नानुसंस्मरेत् दुःखेन सुखम् अन्विच्छेत् स राजवसतिं वसेत्
yo vai gṛhebhyaḥ pravasan priyāṇāṃ nānusaṃsmaret duḥkhena sukham anvicchet sa rājavasatiṃ vaset
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समवेषं न कुर्वीत नात्युच्चैः संनिधौ हसेत् मन्त्रं न बहुधा कुर्याद् एवं राज्ञः प्रियो भवेत्
samaveṣaṃ na kurvīta nātyuccaiḥ saṃnidhau haset mantraṃ na bahudhā kuryād evaṃ rājñaḥ priyo bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न कर्मणि नियुक्तः सन् धनं किं चिद् उपस्पृशेत् प्राप्नोति हि हरन् द्रव्यं बन्धनं यदि वा वधम्
na karmaṇi niyuktaḥ san dhanaṃ kiṃ cid upaspṛśet prāpnoti hi haran dravyaṃ bandhanaṃ yadi vā vadham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यानं वस्त्रम् अलंकारं यच् चान्यत् संप्रयच्छति तद् एव धारयेन् नित्यम् एवं प्रियतरो भवेत्
yānaṃ vastram alaṃkāraṃ yac cānyat saṃprayacchati tad eva dhārayen nityam evaṃ priyataro bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संवत्सरम् इमं तात तथाशीला बुभूषवः अथ स्वविषयं प्राप्य यथाकामं चरिष्यथ
saṃvatsaram imaṃ tāta tathāśīlā bubhūṣavaḥ atha svaviṣayaṃ prāpya yathākāmaṃ cariṣyatha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युधिष्ठिर उवाच अनुशिष्टाः स्म भद्रं ते नैतद् वक्तास्ति कश् चन कुन्तीम् ऋते मातरं नो विदुरं च महामतिम्
yudhiṣṭhira uvāca anuśiṣṭāḥ sma bhadraṃ te naitad vaktāsti kaś cana kuntīm ṛte mātaraṃ no viduraṃ ca mahāmatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् एवानन्तरं कार्यं तद् भवान् कर्तुम् अर्हति तारणायास्य दुःखस्य प्रस्थानाय जयाय च
yad evānantaraṃ kāryaṃ tad bhavān kartum arhati tāraṇāyāsya duḥkhasya prasthānāya jayāya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायन उवाच एवम् उक्तस् ततो राज्ञा धौम्यो ऽथ द्विजसत्तमः अकरोद् विधिवत् सर्वं प्रस्थाने यद् विधीयते
vaiśaṃpāyana uvāca evam uktas tato rājñā dhaumyo 'tha dvijasattamaḥ akarod vidhivat sarvaṃ prasthāne yad vidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां समिध्य तान् अग्नीन् मन्त्रवच् च जुहाव सः समृद्धिवृद्धिलाभाय पृथिवीविजयाय च
teṣāṃ samidhya tān agnīn mantravac ca juhāva saḥ samṛddhivṛddhilābhāya pṛthivīvijayāya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्निं प्रदक्षिणं कृत्वा ब्राह्मणांश् च तपोधनान् याज्ञसेनीं पुरस्कृत्य षड् एवाथ प्रवव्रजुः
agniṃ pradakṣiṇaṃ kṛtvā brāhmaṇāṃś ca tapodhanān yājñasenīṃ puraskṛtya ṣaḍ evātha pravavrajuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.