Library·Mahābhārata (critical edition)·4·4.47
भीष्म उवाच कलांशास् तात युज्यन्ते मुहूर्ताश् च दिनानि च अर्धमासाश् च मासाश् च नक्षत्राणि ग्रहास् तथा
bhīṣma uvāca kalāṃśās tāta yujyante muhūrtāś ca dināni ca ardhamāsāś ca māsāś ca nakṣatrāṇi grahās tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋतवश् चापि युज्यन्ते तथा संवत्सरा अपि एवं कालविभागेन कालचक्रं प्रवर्तते
ṛtavaś cāpi yujyante tathā saṃvatsarā api evaṃ kālavibhāgena kālacakraṃ pravartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां कालातिरेकेण ज्योतिषां च व्यतिक्रमात् पञ्चमे पञ्चमे वर्षे द्वौ मासाव् उपजायतः
teṣāṃ kālātirekeṇa jyotiṣāṃ ca vyatikramāt pañcame pañcame varṣe dvau māsāv upajāyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषाम् अभ्यधिका मासाः पञ्च द्वादश च क्षपाः त्रयोदशानां वर्षाणाम् इति मे वर्तते मतिः
teṣām abhyadhikā māsāḥ pañca dvādaśa ca kṣapāḥ trayodaśānāṃ varṣāṇām iti me vartate matiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वं यथावच् चरितं यद् यद् एभिः परिश्रुतम् एवम् एतद् ध्रुवं ज्ञात्वा ततो बीभत्सुर् आगतः
sarvaṃ yathāvac caritaṃ yad yad ebhiḥ pariśrutam evam etad dhruvaṃ jñātvā tato bībhatsur āgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वे चैव महात्मानः सर्वे धर्मार्थकोविदाः येषां युधिष्ठिरो राजा कस्माद् धर्मे ऽपराध्नुयुः
sarve caiva mahātmānaḥ sarve dharmārthakovidāḥ yeṣāṃ yudhiṣṭhiro rājā kasmād dharme 'parādhnuyuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अलुब्धाश् चैव कौन्तेयाः कृतवन्तश् च दुष्करम् न चापि केवलं राज्यम् इच्छेयुस् ते ऽनुपायतः
alubdhāś caiva kaunteyāḥ kṛtavantaś ca duṣkaram na cāpi kevalaṃ rājyam iccheyus te 'nupāyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदैव ते हि विक्रान्तुम् ईषुः कौरवनन्दनाः धर्मपाशनिबद्धास् तु न चेलुः क्षत्रियव्रतात्
tadaiva te hi vikrāntum īṣuḥ kauravanandanāḥ dharmapāśanibaddhās tu na celuḥ kṣatriyavratāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यच् चानृत इति ख्यायेद् यच् च गच्छेत् पराभवम् वृणुयुर् मरणं पार्था नानृतत्वं कथं चन
yac cānṛta iti khyāyed yac ca gacchet parābhavam vṛṇuyur maraṇaṃ pārthā nānṛtatvaṃ kathaṃ cana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राप्ते तु काले प्राप्तव्यं नोत्सृजेयुर् नरर्षभाः अपि वज्रभृता गुप्तं तथावीर्या हि पाण्डवाः
prāpte tu kāle prāptavyaṃ notsṛjeyur nararṣabhāḥ api vajrabhṛtā guptaṃ tathāvīryā hi pāṇḍavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतियुध्याम समरे सर्वशस्त्रभृतां वरम् तस्माद् यद् अत्र कल्याणं लोके सद्भिर् अनुष्ठितम् तत् संविधीयतां क्षिप्रं मा नो ह्य् अर्थो ऽतिगात् परान्
pratiyudhyāma samare sarvaśastrabhṛtāṃ varam tasmād yad atra kalyāṇaṃ loke sadbhir anuṣṭhitam tat saṃvidhīyatāṃ kṣipraṃ mā no hy artho 'tigāt parān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न हि पश्यामि संग्रामे कदा चिद् अपि कौरव एकान्तसिद्धिं राजेन्द्र संप्राप्तश् च धनंजयः
na hi paśyāmi saṃgrāme kadā cid api kaurava ekāntasiddhiṃ rājendra saṃprāptaś ca dhanaṃjayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संप्रवृत्ते तु संग्रामे भावाभावौ जयाजयौ अवश्यम् एकं स्पृशतो दृष्टम् एतद् असंशयम्
saṃpravṛtte tu saṃgrāme bhāvābhāvau jayājayau avaśyam ekaṃ spṛśato dṛṣṭam etad asaṃśayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद् युद्धावचरिकं कर्म वा धर्मसंहितम् क्रियताम् आशु राजेन्द्र संप्राप्तो हि धनंजयः
tasmād yuddhāvacarikaṃ karma vā dharmasaṃhitam kriyatām āśu rājendra saṃprāpto hi dhanaṃjayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्योधन उवाच नाहं राज्यं प्रदास्यामि पाण्डवानां पितामह युद्धावचारिकं यत् तु तच् छीघ्रं संविधीयताम्
duryodhana uvāca nāhaṃ rājyaṃ pradāsyāmi pāṇḍavānāṃ pitāmaha yuddhāvacārikaṃ yat tu tac chīghraṃ saṃvidhīyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भीष्म उवाच अत्र या मामकी बुद्धिः श्रूयतां यदि रोचते क्षिप्रं बलचतुर्भागं गृह्य गच्छ पुरं प्रति ततो ऽपरश् चतुर्भागो गाः समादाय गच्छतु
bhīṣma uvāca atra yā māmakī buddhiḥ śrūyatāṃ yadi rocate kṣipraṃ balacaturbhāgaṃ gṛhya gaccha puraṃ prati tato 'paraś caturbhāgo gāḥ samādāya gacchatu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वयं त्व् अर्धेन सैन्येन प्रतियोत्स्याम पाण्डवम् मत्स्यं वा पुनर् आयातम् अथ वापि शतक्रतुम्
vayaṃ tv ardhena sainyena pratiyotsyāma pāṇḍavam matsyaṃ vā punar āyātam atha vāpi śatakratum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आचार्यो मध्यतस् तिष्ठत्व् अश्वत्थामा तु सव्यतः कृपः शारद्वतो धीमान् पार्श्वं रक्षतु दक्षिणम्
ācāryo madhyatas tiṣṭhatv aśvatthāmā tu savyataḥ kṛpaḥ śāradvato dhīmān pārśvaṃ rakṣatu dakṣiṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्रतः सूतपुत्रस् तु कर्णस् तिष्ठतु दंशितः अहं सर्वस्य सैन्यस्य पश्चात् स्थास्यामि पालयन्
agrataḥ sūtaputras tu karṇas tiṣṭhatu daṃśitaḥ ahaṃ sarvasya sainyasya paścāt sthāsyāmi pālayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.