Library·Mahābhārata (critical edition)·4·4.49
वैशंपायन उवाच स शत्रुसेनां तरसा प्रणुद्य; गास् ता विजित्याथ धनुर्धराग्र्यः दुर्योधनायाभिमुखं प्रयातो; भूयो ऽर्जुनः प्रियम् आजौ चिकीर्षन्
vaiśaṃpāyana uvāca sa śatrusenāṃ tarasā praṇudya; gās tā vijityātha dhanurdharāgryaḥ duryodhanāyābhimukhaṃ prayāto; bhūyo 'rjunaḥ priyam ājau cikīrṣan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोषु प्रयातासु जवेन मत्स्यान्; किरीटिनं कृतकार्यं च मत्वा दुर्योधनायाभिमुखं प्रयान्तं; कुरुप्रवीराः सहसाभिपेतुः
goṣu prayātāsu javena matsyān; kirīṭinaṃ kṛtakāryaṃ ca matvā duryodhanāyābhimukhaṃ prayāntaṃ; kurupravīrāḥ sahasābhipetuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषाम् अनीकानि बहूनि गाढं; व्यूढानि दृष्ट्वा बहुलध्वजानि मत्स्यस्य पुत्रं द्विषतां निहन्ता; वैराटिम् आमन्त्र्य ततो ऽभ्युवाच
teṣām anīkāni bahūni gāḍhaṃ; vyūḍhāni dṛṣṭvā bahuladhvajāni matsyasya putraṃ dviṣatāṃ nihantā; vairāṭim āmantrya tato 'bhyuvāca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतेन तूर्णं प्रतिपादयेमाञ्; श्वेतान् हयान् काञ्चनरश्मियोक्त्रान् जवेन सर्वेण कुरु प्रयत्नम्; आसादयैतद् रथसिंहवृन्दम्
etena tūrṇaṃ pratipādayemāñ; śvetān hayān kāñcanaraśmiyoktrān javena sarveṇa kuru prayatnam; āsādayaitad rathasiṃhavṛndam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गजो गजेनेव मया दुरात्मा; यो योद्धुम् आकाङ्क्षति सूतपुत्रः तम् एव मां प्रापय राजपुत्र; दुर्योधनापाश्रयजातदर्पम्
gajo gajeneva mayā durātmā; yo yoddhum ākāṅkṣati sūtaputraḥ tam eva māṃ prāpaya rājaputra; duryodhanāpāśrayajātadarpam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तैर् हयैर् वातजवैर् बृहद्भिः; पुत्रो विराटस्य सुवर्णकक्ष्यैः विध्वंसयंस् तद्रथिनाम् अनीकं; ततो ऽवहत् पाण्डवम् आजिमध्ये
sa tair hayair vātajavair bṛhadbhiḥ; putro virāṭasya suvarṇakakṣyaiḥ vidhvaṃsayaṃs tadrathinām anīkaṃ; tato 'vahat pāṇḍavam ājimadhye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं चित्रसेनो विशिखैर् विपाठैः; संग्रामजिच् छत्रुसहो जयश् च प्रत्युद्ययुर् भारतम् आपतन्तं; महारथाः कर्णम् अभीप्समानाः
taṃ citraseno viśikhair vipāṭhaiḥ; saṃgrāmajic chatrusaho jayaś ca pratyudyayur bhāratam āpatantaṃ; mahārathāḥ karṇam abhīpsamānāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स तेषां पुरुषप्रवीरः; शरासनार्चिः शरवेगतापः व्रातान् रथानाम् अदहत् स मन्युर्; वनं यथाग्निः कुरुपुंगवानाम्
tataḥ sa teṣāṃ puruṣapravīraḥ; śarāsanārciḥ śaravegatāpaḥ vrātān rathānām adahat sa manyur; vanaṃ yathāgniḥ kurupuṃgavānām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिंस् तु युद्धे तुमुले प्रवृत्ते; पार्थं विकर्णो ऽतिरथं रथेन विपाठवर्षेण कुरुप्रवीरो; भीमेन भीमानुजम् आससाद
tasmiṃs tu yuddhe tumule pravṛtte; pārthaṃ vikarṇo 'tirathaṃ rathena vipāṭhavarṣeṇa kurupravīro; bhīmena bhīmānujam āsasāda
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो विकर्णस्य धनुर् विकृष्य; जाम्बूनदाग्र्योपचितं दृढज्यम् अपातयद् ध्वजम् अस्य प्रमथ्य; छिन्नध्वजः सो ऽप्य् अपयाज् जवेन
tato vikarṇasya dhanur vikṛṣya; jāmbūnadāgryopacitaṃ dṛḍhajyam apātayad dhvajam asya pramathya; chinnadhvajaḥ so 'py apayāj javena
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं शात्रवाणां गणबाधितारं; कर्माणि कुर्वाणम् अमानुषाणि शत्रुंतपः कोपम् अमृष्यमाणः; समर्पयत् कूर्मनखेन पार्थम्
taṃ śātravāṇāṃ gaṇabādhitāraṃ; karmāṇi kurvāṇam amānuṣāṇi śatruṃtapaḥ kopam amṛṣyamāṇaḥ; samarpayat kūrmanakhena pārtham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तेन राज्ञातिरथेन विद्धो; विगाहमानो ध्वजिनीं कुरूणाम् शत्रुंतपं पञ्चभिर् आशु विद्ध्वा; ततो ऽस्य सूतं दशभिर् जघान
sa tena rājñātirathena viddho; vigāhamāno dhvajinīṃ kurūṇām śatruṃtapaṃ pañcabhir āśu viddhvā; tato 'sya sūtaṃ daśabhir jaghāna
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स विद्धो भरतर्षभेण; बाणेन गात्रावरणातिगेन गतासुर् आजौ निपपात भूमौ; नगो नगाग्राद् इव वातरुग्णः
tataḥ sa viddho bharatarṣabheṇa; bāṇena gātrāvaraṇātigena gatāsur ājau nipapāta bhūmau; nago nagāgrād iva vātarugṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रथर्षभास् ते तु रथर्षभेण; वीरा रणे वीरतरेण भग्नाः चकम्पिरे वातवशेन काले; प्रकम्पितानीव महावनानि
ratharṣabhās te tu ratharṣabheṇa; vīrā raṇe vīratareṇa bhagnāḥ cakampire vātavaśena kāle; prakampitānīva mahāvanāni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हतास् तु पार्थेन नरप्रवीरा; भूमौ युवानः सुषुपुः सुवेषाः वसुप्रदा वासवतुल्यवीर्याः; पराजिता वासवजेन संख्ये सुवर्णकार्ष्णायसवर्मनद्धा; नागा यथा हैमवताः प्रवृद्धाः
hatās tu pārthena narapravīrā; bhūmau yuvānaḥ suṣupuḥ suveṣāḥ vasupradā vāsavatulyavīryāḥ; parājitā vāsavajena saṃkhye suvarṇakārṣṇāyasavarmanaddhā; nāgā yathā haimavatāḥ pravṛddhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा स शत्रून् समरे विनिघ्नन्; गाण्डीवधन्वा पुरुषप्रवीरः चचार संख्ये प्रदिशो दिशश् च; दहन्न् इवाग्निर् वनम् आतपान्ते
tathā sa śatrūn samare vinighnan; gāṇḍīvadhanvā puruṣapravīraḥ cacāra saṃkhye pradiśo diśaś ca; dahann ivāgnir vanam ātapānte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रकीर्णपर्णानि यथा वसन्ते; विशातयित्वात्यनिलो नुदन् खे तथा सपत्नान् विकिरन् किरीटी; चचार संख्ये ऽतिरथो रथेन
prakīrṇaparṇāni yathā vasante; viśātayitvātyanilo nudan khe tathā sapatnān vikiran kirīṭī; cacāra saṃkhye 'tiratho rathena
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शोणाश्ववाहस्य हयान् निहत्य; वैकर्तनभ्रातुर् अदीनसत्त्वः एकेन संग्रामजितः शरेण; शिरो जहाराथ किरीटमाली
śoṇāśvavāhasya hayān nihatya; vaikartanabhrātur adīnasattvaḥ ekena saṃgrāmajitaḥ śareṇa; śiro jahārātha kirīṭamālī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन् हते भ्रातरि सूतपुत्रो; वैकर्तनो वीर्यम् अथाददानः प्रगृह्य दन्ताव् इव नागराजो; महर्षभं व्याघ्र इवाभ्यधावत्
tasmin hate bhrātari sūtaputro; vaikartano vīryam athādadānaḥ pragṛhya dantāv iva nāgarājo; maharṣabhaṃ vyāghra ivābhyadhāvat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स पाण्डवं द्वादशभिः पृषत्कैर्; वैकर्तनः शीघ्रम् उपाजघान विव्याध गात्रेषु हयांश् च सर्वान्; विराटपुत्रं च शरैर् निजघ्ने
sa pāṇḍavaṃ dvādaśabhiḥ pṛṣatkair; vaikartanaḥ śīghram upājaghāna vivyādha gātreṣu hayāṃś ca sarvān; virāṭaputraṃ ca śarair nijaghne
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स हस्तिनेवाभिहतो गजेन्द्रः; प्रगृह्य भल्लान् निशितान् निषङ्गात् आकर्णपूर्णं च धनुर् विकृष्य; विव्याध बाणैर् अथ सूतपुत्रम्
sa hastinevābhihato gajendraḥ; pragṛhya bhallān niśitān niṣaṅgāt ākarṇapūrṇaṃ ca dhanur vikṛṣya; vivyādha bāṇair atha sūtaputram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथास्य बाहूरुशिरोललाटं; ग्रीवां रथाङ्गानि परावमर्दी स्थितस्य बाणैर् युधि निर्बिभेद; गाण्डीवमुक्तैर् अशनिप्रकाशैः
athāsya bāhūruśirolalāṭaṃ; grīvāṃ rathāṅgāni parāvamardī sthitasya bāṇair yudhi nirbibheda; gāṇḍīvamuktair aśaniprakāśaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स पार्थमुक्तैर् विशिखैः प्रणुन्नो; गजो गजेनेव जितस् तरस्वी विहाय संग्रामशिरः प्रयातो; वैकर्तनः पाण्डवबाणतप्तः
sa pārthamuktair viśikhaiḥ praṇunno; gajo gajeneva jitas tarasvī vihāya saṃgrāmaśiraḥ prayāto; vaikartanaḥ pāṇḍavabāṇataptaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.