Library·Mahābhārata (critical edition)·4·4.64
वैशंपायन उवाच ततो राज्ञः सुतो ज्येष्ठः प्राविशत् पृथिवींजयः सो ऽभिवाद्य पितुः पादौ धर्मराजम् अपश्यत
vaiśaṃpāyana uvāca tato rājñaḥ suto jyeṣṭhaḥ prāviśat pṛthivīṃjayaḥ so 'bhivādya pituḥ pādau dharmarājam apaśyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तं रुधिरसंसिक्तम् अनेकाग्रम् अनागसम् भूमाव् आसीनम् एकान्ते सैरन्ध्र्या समुपस्थितम्
sa taṃ rudhirasaṃsiktam anekāgram anāgasam bhūmāv āsīnam ekānte sairandhryā samupasthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः पप्रच्छ पितरं त्वरमाण इवोत्तरः केनायं ताडितो राजन् केन पापम् इदं कृतम्
tataḥ papraccha pitaraṃ tvaramāṇa ivottaraḥ kenāyaṃ tāḍito rājan kena pāpam idaṃ kṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विराट उवाच मयायं ताडितो जिह्मो न चाप्य् एतावद् अर्हति प्रशस्यमाने यः शूरे त्वयि षण्ढं प्रशंसति
virāṭa uvāca mayāyaṃ tāḍito jihmo na cāpy etāvad arhati praśasyamāne yaḥ śūre tvayi ṣaṇḍhaṃ praśaṃsati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तर उवाच अकार्यं ते कृतं राजन् क्षिप्रम् एव प्रसाद्यताम् मा त्वा ब्रह्मविषं घोरं समूलम् अपि निर्दहेत्
uttara uvāca akāryaṃ te kṛtaṃ rājan kṣipram eva prasādyatām mā tvā brahmaviṣaṃ ghoraṃ samūlam api nirdahet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायन उवाच स पुत्रस्य वचः श्रुत्वा विराटो राष्ट्रवर्धनः क्षमयाम् आस कौन्तेयं भस्मच्छन्नम् इवानलम्
vaiśaṃpāyana uvāca sa putrasya vacaḥ śrutvā virāṭo rāṣṭravardhanaḥ kṣamayām āsa kaunteyaṃ bhasmacchannam ivānalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षमयन्तं तु राजानं पाण्डवः प्रत्यभाषत चिरं क्षान्तम् इदं राजन् न मन्युर् विद्यते मम
kṣamayantaṃ tu rājānaṃ pāṇḍavaḥ pratyabhāṣata ciraṃ kṣāntam idaṃ rājan na manyur vidyate mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि ह्य् एतत् पतेद् भूमौ रुधिरं मम नस्ततः सराष्ट्रस् त्वं महाराज विनश्येथा न संशयः
yadi hy etat pated bhūmau rudhiraṃ mama nastataḥ sarāṣṭras tvaṃ mahārāja vinaśyethā na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न दूषयामि ते राजन् यच् च हन्याद् अदूषकम् बलवन्तं महाराज क्षिप्रं दारुणम् आप्नुयात्
na dūṣayāmi te rājan yac ca hanyād adūṣakam balavantaṃ mahārāja kṣipraṃ dāruṇam āpnuyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शोणिते तु व्यतिक्रान्ते प्रविवेश बृहन्नडा अभिवाद्य विराटं च कङ्कं चाप्य् उपतिष्ठत
śoṇite tu vyatikrānte praviveśa bṛhannaḍā abhivādya virāṭaṃ ca kaṅkaṃ cāpy upatiṣṭhata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षमयित्वा तु कौरव्यं रणाद् उत्तरम् आगतम् प्रशशंस ततो मत्स्यः शृण्वतः सव्यसाचिनः
kṣamayitvā tu kauravyaṃ raṇād uttaram āgatam praśaśaṃsa tato matsyaḥ śṛṇvataḥ savyasācinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वया दायादवान् अस्मि कैकेयीनन्दिवर्धन त्वया मे सदृशः पुत्रो न भूतो न भविष्यति
tvayā dāyādavān asmi kaikeyīnandivardhana tvayā me sadṛśaḥ putro na bhūto na bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पदं पदसहस्रेण यश् चरन् नापराध्नुयात् तेन कर्णेन ते तात कथम् आसीत् समागमः
padaṃ padasahasreṇa yaś caran nāparādhnuyāt tena karṇena te tāta katham āsīt samāgamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनुष्यलोके सकले यस्य तुल्यो न विद्यते यः समुद्र इवाक्षोभ्यः कालाग्निर् इव दुःसहः तेन भीष्मेण ते तात कथम् आसीत् समागमः
manuṣyaloke sakale yasya tulyo na vidyate yaḥ samudra ivākṣobhyaḥ kālāgnir iva duḥsahaḥ tena bhīṣmeṇa te tāta katham āsīt samāgamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आचार्यो वृष्णिवीराणां पाण्डवानां च यो द्विजः सर्वक्षत्रस्य चाचार्यः सर्वशस्त्रभृतां वरः तेन द्रोणेन ते तात कथम् आसीत् समागमः
ācāryo vṛṣṇivīrāṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca yo dvijaḥ sarvakṣatrasya cācāryaḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ tena droṇena te tāta katham āsīt samāgamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आचार्यपुत्रो यः शूरः सर्वशस्त्रभृताम् अपि अश्वत्थामेति विख्यातः कथं तेन समागमः
ācāryaputro yaḥ śūraḥ sarvaśastrabhṛtām api aśvatthāmeti vikhyātaḥ kathaṃ tena samāgamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रणे यं प्रेक्ष्य सीदन्ति हृतस्वा वणिजो यथा कृपेण तेन ते तात कथम् आसीत् समागमः
raṇe yaṃ prekṣya sīdanti hṛtasvā vaṇijo yathā kṛpeṇa tena te tāta katham āsīt samāgamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पर्वतं यो ऽभिविध्येत राजपुत्रो महेषुभिः दुर्योधनेन ते तात कथम् आसीत् समागमः
parvataṃ yo 'bhividhyeta rājaputro maheṣubhiḥ duryodhanena te tāta katham āsīt samāgamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तर उवाच न मया निर्जिता गावो न मया निर्जिताः परे कृतं तु कर्म तत् सर्वं देवपुत्रेण केन चित्
uttara uvāca na mayā nirjitā gāvo na mayā nirjitāḥ pare kṛtaṃ tu karma tat sarvaṃ devaputreṇa kena cit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स हि भीतं द्रवन्तं मां देवपुत्रो न्यवारयत् स चातिष्ठद् रथोपस्थे वज्रहस्तनिभो युवा
sa hi bhītaṃ dravantaṃ māṃ devaputro nyavārayat sa cātiṣṭhad rathopasthe vajrahastanibho yuvā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन ता निर्जिता गावस् तेन ते कुरवो जिताः तस्य तत् कर्म वीरस्य न मया तात तत् कृतम्
tena tā nirjitā gāvas tena te kuravo jitāḥ tasya tat karma vīrasya na mayā tāta tat kṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स हि शारद्वतं द्रोणं द्रोणपुत्रं च वीर्यवान् सूतपुत्रं च भीष्मं च चकार विमुखाञ् शरैः
sa hi śāradvataṃ droṇaṃ droṇaputraṃ ca vīryavān sūtaputraṃ ca bhīṣmaṃ ca cakāra vimukhāñ śaraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्योधनं च समरे सनागम् इव यूथपम् प्रभग्नम् अब्रवीद् भीतं राजपुत्रं महाबलम्
duryodhanaṃ ca samare sanāgam iva yūthapam prabhagnam abravīd bhītaṃ rājaputraṃ mahābalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न हास्तिनपुरे त्राणं तव पश्यामि किं चन व्यायामेन परीप्सस्व जीवितं कौरवात्मज
na hāstinapure trāṇaṃ tava paśyāmi kiṃ cana vyāyāmena parīpsasva jīvitaṃ kauravātmaja
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न मोक्ष्यसे पलायंस् त्वं राजन् युद्धे मनः कुरु पृथिवीं भोक्ष्यसे जित्वा हतो वा स्वर्गम् आप्स्यसि
na mokṣyase palāyaṃs tvaṃ rājan yuddhe manaḥ kuru pṛthivīṃ bhokṣyase jitvā hato vā svargam āpsyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स निवृत्तो नरव्याघ्रो मुञ्चन् वज्रनिभाञ् शरान् सचिवैः संवृतो राजा रथे नाग इव श्वसन्
sa nivṛtto naravyāghro muñcan vajranibhāñ śarān sacivaiḥ saṃvṛto rājā rathe nāga iva śvasan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र मे रोमहर्षो ऽभूद् ऊरुस्तम्भश् च मारिष यद् अभ्रघनसंकाशम् अनीकं व्यधमच् छरैः
tatra me romaharṣo 'bhūd ūrustambhaś ca māriṣa yad abhraghanasaṃkāśam anīkaṃ vyadhamac charaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् प्रणुद्य रथानीकं सिंहसंहननो युवा कुरूंस् तान् प्रहसन् राजन् वासांस्य् अपहरद् बली
tat praṇudya rathānīkaṃ siṃhasaṃhanano yuvā kurūṃs tān prahasan rājan vāsāṃsy apaharad balī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकेन तेन वीरेण षड्रथाः परिवारिताः शार्दूलेनेव मत्तेन मृगास् तृणचरा वने
ekena tena vīreṇa ṣaḍrathāḥ parivāritāḥ śārdūleneva mattena mṛgās tṛṇacarā vane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विराट उवाच क्व स वीरो महाबाहुर् देवपुत्रो महायशाः यो मे धनम् अवाजैषीत् कुरुभिर् ग्रस्तम् आहवे
virāṭa uvāca kva sa vīro mahābāhur devaputro mahāyaśāḥ yo me dhanam avājaiṣīt kurubhir grastam āhave
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इच्छामि तम् अहं द्रष्टुम् अर्चितुं च महाबलम् येन मे त्वं च गावश् च रक्षिता देवसूनुना
icchāmi tam ahaṃ draṣṭum arcituṃ ca mahābalam yena me tvaṃ ca gāvaś ca rakṣitā devasūnunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तर उवाच अन्तर्धानं गतस् तात देवपुत्रः प्रतापवान् स तु श्वो वा परश्वो वा मन्ये प्रादुर्भविष्यति
uttara uvāca antardhānaṃ gatas tāta devaputraḥ pratāpavān sa tu śvo vā paraśvo vā manye prādurbhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायन उवाच एवम् आख्यायमानं तु छन्नं सत्रेण पाण्डवम् वसन्तं तत्र नाज्ञासीद् विराटः पार्थम् अर्जुनम्
vaiśaṃpāyana uvāca evam ākhyāyamānaṃ tu channaṃ satreṇa pāṇḍavam vasantaṃ tatra nājñāsīd virāṭaḥ pārtham arjunam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः पार्थो ऽभ्यनुज्ञातो विराटेन महात्मना प्रददौ तानि वासांसि विराटदुहितुः स्वयम्
tataḥ pārtho 'bhyanujñāto virāṭena mahātmanā pradadau tāni vāsāṃsi virāṭaduhituḥ svayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तरा तु महार्हाणि विविधानि तनूनि च प्रतिगृह्याभवत् प्रीता तानि वासांसि भामिनी
uttarā tu mahārhāṇi vividhāni tanūni ca pratigṛhyābhavat prītā tāni vāsāṃsi bhāminī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्त्रयित्वा तु कौन्तेय उत्तरेण रहस् तदा इतिकर्तव्यतां सर्वां राजन्य् अथ युधिष्ठिरे
mantrayitvā tu kaunteya uttareṇa rahas tadā itikartavyatāṃ sarvāṃ rājany atha yudhiṣṭhire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तथा तद् व्यदधाद् यथावत् पुरुषर्षभ सह पुत्रेण मत्स्यस्य प्रहृष्टो भरतर्षभः
tatas tathā tad vyadadhād yathāvat puruṣarṣabha saha putreṇa matsyasya prahṛṣṭo bharatarṣabhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.