Mahābhārata (critical edition) 5.1

वैशंपायन उवाच कृत्वा विवाहं तु कुरुप्रवीरास्; तदाभिमन्योर् मुदितस्वपक्षाः विश्रम्य चत्वार्य् उषसः प्रतीताः; सभां विराटस्य ततो ऽभिजग्मुः

vaiśaṃpāyana uvāca kṛtvā vivāhaṃ tu kurupravīrās; tadābhimanyor muditasvapakṣāḥ viśramya catvāry uṣasaḥ pratītāḥ; sabhāṃ virāṭasya tato 'bhijagmuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सभा तु सा मत्स्यपतेः समृद्धा; मणिप्रवेकोत्तमरत्नचित्रा न्यस्तासना माल्यवती सुगन्धा; ताम् अभ्ययुस् ते नरराजवर्याः

sabhā tu sā matsyapateḥ samṛddhā; maṇipravekottamaratnacitrā nyastāsanā mālyavatī sugandhā; tām abhyayus te nararājavaryāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथासनान्य् आविशतां पुरस्ताद्; उभौ विराटद्रुपदौ नरेन्द्रौ वृद्धश् च मान्यः पृथिवीपतीनां; पितामहो रामजनार्दनाभ्याम्

athāsanāny āviśatāṃ purastād; ubhau virāṭadrupadau narendrau vṛddhaś ca mānyaḥ pṛthivīpatīnāṃ; pitāmaho rāmajanārdanābhyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाञ्चालराजस्य समीपतस् तु; शिनिप्रवीरः सहरौहिणेयः मत्स्यस्य राज्ञस् तु सुसंनिकृष्टौ; जनार्दनश् चैव युधिष्ठिरश् च

pāñcālarājasya samīpatas tu; śinipravīraḥ saharauhiṇeyaḥ matsyasya rājñas tu susaṃnikṛṣṭau; janārdanaś caiva yudhiṣṭhiraś ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुताश् च सर्वे द्रुपदस्य राज्ञो; भीमार्जुनौ माद्रवतीसुतौ च प्रद्युम्नसाम्बौ च युधि प्रवीरौ; विराटपुत्रश् च सहाभिमन्युः

sutāś ca sarve drupadasya rājño; bhīmārjunau mādravatīsutau ca pradyumnasāmbau ca yudhi pravīrau; virāṭaputraś ca sahābhimanyuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वे च शूराः पितृभिः समाना; वीर्येण रूपेण बलेन चैव उपाविशन् द्रौपदेयाः कुमाराः; सुवर्णचित्रेषु वरासनेषु

sarve ca śūrāḥ pitṛbhiḥ samānā; vīryeṇa rūpeṇa balena caiva upāviśan draupadeyāḥ kumārāḥ; suvarṇacitreṣu varāsaneṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथोपविष्टेषु महारथेषु; विभ्राजमानाम्बरभूषणेषु रराज सा राजवती समृद्धा; ग्रहैर् इव द्यौर् विमलैर् उपेता

tathopaviṣṭeṣu mahāratheṣu; vibhrājamānāmbarabhūṣaṇeṣu rarāja sā rājavatī samṛddhā; grahair iva dyaur vimalair upetā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कथास् ते समवाययुक्ताः; कृत्वा विचित्राः पुरुषप्रवीराः तस्थुर् मुहूर्तं परिचिन्तयन्तः; कृष्णं नृपास् ते समुदीक्षमाणाः

tataḥ kathās te samavāyayuktāḥ; kṛtvā vicitrāḥ puruṣapravīrāḥ tasthur muhūrtaṃ paricintayantaḥ; kṛṣṇaṃ nṛpās te samudīkṣamāṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथान्तम् आसाद्य च माधवेन; संघट्टिताः पाण्डवकार्यहेतोः ते राजसिंहाः सहिता ह्य् अशृण्वन्; वाक्यं महार्थं च महोदयं च

kathāntam āsādya ca mādhavena; saṃghaṭṭitāḥ pāṇḍavakāryahetoḥ te rājasiṃhāḥ sahitā hy aśṛṇvan; vākyaṃ mahārthaṃ ca mahodayaṃ ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्ण उवाच सर्वैर् भवद्भिर् विदितं यथायं; युधिष्ठिरः सौबलेनाक्षवत्याम् जितो निकृत्यापहृतं च राज्यं; पुनः प्रवासे समयः कृतश् च

kṛṣṇa uvāca sarvair bhavadbhir viditaṃ yathāyaṃ; yudhiṣṭhiraḥ saubalenākṣavatyām jito nikṛtyāpahṛtaṃ ca rājyaṃ; punaḥ pravāse samayaḥ kṛtaś ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्तैर् विजेतुं तरसा महीं च; सत्ये स्थितैस् तच् चरितं यथावत् पाण्डोः सुतैस् तद् व्रतम् उग्ररूपं; वर्षाणि षट् सप्त च भारताग्र्यैः

śaktair vijetuṃ tarasā mahīṃ ca; satye sthitais tac caritaṃ yathāvat pāṇḍoḥ sutais tad vratam ugrarūpaṃ; varṣāṇi ṣaṭ sapta ca bhāratāgryaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रयोदशश् चैव सुदुस्तरो ऽयम्; अज्ञायमानैर् भवतां समीपे क्लेशान् असह्यांश् च तितिक्षमाणैर्; यथोषितं तद् विदितं च सर्वम्

trayodaśaś caiva sudustaro 'yam; ajñāyamānair bhavatāṃ samīpe kleśān asahyāṃś ca titikṣamāṇair; yathoṣitaṃ tad viditaṃ ca sarvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं गते धर्मसुतस्य राज्ञो; दुर्योधनस्यापि च यद् धितं स्यात् तच् चिन्तयध्वं कुरुपाण्डवानां; धर्म्यं च युक्तं च यशस्करं च

evaṃ gate dharmasutasya rājño; duryodhanasyāpi ca yad dhitaṃ syāt tac cintayadhvaṃ kurupāṇḍavānāṃ; dharmyaṃ ca yuktaṃ ca yaśaskaraṃ ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधर्मयुक्तं च न कामयेत; राज्यं सुराणाम् अपि धर्मराजः धर्मार्थयुक्तं च महीपतित्वं; ग्रामे ऽपि कस्मिंश् चिद् अयं बुभूषेत्

adharmayuktaṃ ca na kāmayeta; rājyaṃ surāṇām api dharmarājaḥ dharmārthayuktaṃ ca mahīpatitvaṃ; grāme 'pi kasmiṃś cid ayaṃ bubhūṣet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्र्यं हि राज्यं विदितं नृपाणां; यथापकृष्टं धृतराष्ट्रपुत्रैः मिथ्योपचारेण तथाप्य् अनेन; कृच्छ्रं महत् प्राप्तम् असह्यरूपम्

pitryaṃ hi rājyaṃ viditaṃ nṛpāṇāṃ; yathāpakṛṣṭaṃ dhṛtarāṣṭraputraiḥ mithyopacāreṇa tathāpy anena; kṛcchraṃ mahat prāptam asahyarūpam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न चापि पार्थो विजितो रणे तैः; स्वतेजसा धृतराष्ट्रस्य पुत्रैः तथापि राजा सहितः सुहृद्भिर्; अभीप्सते ऽनामयम् एव तेषाम्

na cāpi pārtho vijito raṇe taiḥ; svatejasā dhṛtarāṣṭrasya putraiḥ tathāpi rājā sahitaḥ suhṛdbhir; abhīpsate 'nāmayam eva teṣām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत् तत् स्वयं पाण्डुसुतैर् विजित्य; समाहृतं भूमिपतीन् निपीड्य तत् प्रार्थयन्ते पुरुषप्रवीराः; कुन्तीसुता माद्रवतीसुतौ च

yat tat svayaṃ pāṇḍusutair vijitya; samāhṛtaṃ bhūmipatīn nipīḍya tat prārthayante puruṣapravīrāḥ; kuntīsutā mādravatīsutau ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बालास् त्व् इमे तैर् विविधैर् उपायैः; संप्रार्थिता हन्तुम् अमित्रसाहाः राज्यं जिहीर्षद्भिर् असद्भिर् उग्रैः; सर्वं च तद् वो विदितं यथावत्

bālās tv ime tair vividhair upāyaiḥ; saṃprārthitā hantum amitrasāhāḥ rājyaṃ jihīrṣadbhir asadbhir ugraiḥ; sarvaṃ ca tad vo viditaṃ yathāvat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां च लोभं प्रसमीक्ष्य वृद्धं; धर्मात्मतां चापि युधिष्ठिरस्य संबन्धितां चापि समीक्ष्य तेषां; मतिं कुरुध्वं सहिताः पृथक् च

teṣāṃ ca lobhaṃ prasamīkṣya vṛddhaṃ; dharmātmatāṃ cāpi yudhiṣṭhirasya saṃbandhitāṃ cāpi samīkṣya teṣāṃ; matiṃ kurudhvaṃ sahitāḥ pṛthak ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इमे च सत्ये ऽभिरताः सदैव; तं पारयित्वा समयं यथावत् अतो ऽन्यथा तैर् उपचर्यमाणा; हन्युः समेतान् धृतराष्ट्रपुत्रान्

ime ca satye 'bhiratāḥ sadaiva; taṃ pārayitvā samayaṃ yathāvat ato 'nyathā tair upacaryamāṇā; hanyuḥ sametān dhṛtarāṣṭraputrān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तैर् विप्रकारं च निशम्य राज्ञः; सुहृज्जनास् तान् परिवारयेयुः युद्धेन बाधेयुर् इमांस् तथैव; तैर् वध्यमाना युधि तांश् च हन्युः

tair viprakāraṃ ca niśamya rājñaḥ; suhṛjjanās tān parivārayeyuḥ yuddhena bādheyur imāṃs tathaiva; tair vadhyamānā yudhi tāṃś ca hanyuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथापि नेमे ऽल्पतया समर्थास्; तेषां जयायेति भवेन् मतं वः समेत्य सर्वे सहिताः सुहृद्भिस्; तेषां विनाशाय यतेयुर् एव

tathāpi neme 'lpatayā samarthās; teṣāṃ jayāyeti bhaven mataṃ vaḥ sametya sarve sahitāḥ suhṛdbhis; teṣāṃ vināśāya yateyur eva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुर्योधनस्यापि मतं यथावन्; न ज्ञायते किं नु करिष्यतीति अज्ञायमाने च मते परस्य; किं स्यात् समारभ्यतमं मतं वः

duryodhanasyāpi mataṃ yathāvan; na jñāyate kiṃ nu kariṣyatīti ajñāyamāne ca mate parasya; kiṃ syāt samārabhyatamaṃ mataṃ vaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद् इतो गच्छतु धर्मशीलः; शुचिः कुलीनः पुरुषो ऽप्रमत्तः दूतः समर्थः प्रशमाय तेषां; राज्यार्धदानाय युधिष्ठिरस्य

tasmād ito gacchatu dharmaśīlaḥ; śuciḥ kulīnaḥ puruṣo 'pramattaḥ dūtaḥ samarthaḥ praśamāya teṣāṃ; rājyārdhadānāya yudhiṣṭhirasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निशम्य वाक्यं तु जनार्दनस्य; धर्मार्थयुक्तं मधुरं समं च समाददे वाक्यम् अथाग्रजो ऽस्य; संपूज्य वाक्यं तद् अतीव राजन्

niśamya vākyaṃ tu janārdanasya; dharmārthayuktaṃ madhuraṃ samaṃ ca samādade vākyam athāgrajo 'sya; saṃpūjya vākyaṃ tad atīva rājan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.