Library·Mahābhārata (critical edition)·5·5.10
इन्द्र उवाच सर्वं व्याप्तम् इदं देवा वृत्रेण जगद् अव्ययम् न ह्य् अस्य सदृशं किं चित् प्रतिघाताय यद् भवेत्
indra uvāca sarvaṃ vyāptam idaṃ devā vṛtreṇa jagad avyayam na hy asya sadṛśaṃ kiṃ cit pratighātāya yad bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समर्थो ह्य् अभवं पूर्वम् असमर्थो ऽस्मि सांप्रतम् कथं कुर्यां नु भद्रं वो दुष्प्रधर्षः स मे मतः
samartho hy abhavaṃ pūrvam asamartho 'smi sāṃpratam kathaṃ kuryāṃ nu bhadraṃ vo duṣpradharṣaḥ sa me mataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेजस्वी च महात्मा च युद्धे चामितविक्रमः ग्रसेत् त्रिभुवनं सर्वं सदेवासुरमानुषम्
tejasvī ca mahātmā ca yuddhe cāmitavikramaḥ graset tribhuvanaṃ sarvaṃ sadevāsuramānuṣam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद् विनिश्चयम् इमं शृणुध्वं मे दिवौकसः विष्णोः क्षयम् उपागम्य समेत्य च महात्मना तेन संमन्त्र्य वेत्स्यामो वधोपायं दुरात्मनः
tasmād viniścayam imaṃ śṛṇudhvaṃ me divaukasaḥ viṣṇoḥ kṣayam upāgamya sametya ca mahātmanā tena saṃmantrya vetsyāmo vadhopāyaṃ durātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शल्य उवाच एवम् उक्ते मघवता देवाः सर्षिगणास् तदा शरण्यं शरणं देवं जग्मुर् विष्णुं महाबलम्
śalya uvāca evam ukte maghavatā devāḥ sarṣigaṇās tadā śaraṇyaṃ śaraṇaṃ devaṃ jagmur viṣṇuṃ mahābalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊचुश् च सर्वे देवेशं विष्णुं वृत्रभयार्दिताः त्वया लोकास् त्रयः क्रान्तास् त्रिभिर् विक्रमणैः प्रभो
ūcuś ca sarve deveśaṃ viṣṇuṃ vṛtrabhayārditāḥ tvayā lokās trayaḥ krāntās tribhir vikramaṇaiḥ prabho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमृतं चाहृतं विष्णो दैत्याश् च निहता रणे बलिं बद्ध्वा महादैत्यं शक्रो देवाधिपः कृतः
amṛtaṃ cāhṛtaṃ viṣṇo daityāś ca nihatā raṇe baliṃ baddhvā mahādaityaṃ śakro devādhipaḥ kṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वं प्रभुः सर्वलोकानां त्वया सर्वम् इदं ततम् त्वं हि देव महादेवः सर्वलोकनमस्कृतः
tvaṃ prabhuḥ sarvalokānāṃ tvayā sarvam idaṃ tatam tvaṃ hi deva mahādevaḥ sarvalokanamaskṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गतिर् भव त्वं देवानां सेन्द्राणाम् अमरोत्तम जगद् व्याप्तम् इदं सर्वं वृत्रेणासुरसूदन
gatir bhava tvaṃ devānāṃ sendrāṇām amarottama jagad vyāptam idaṃ sarvaṃ vṛtreṇāsurasūdana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विष्णुर् उवाच अवश्यं करणीयं मे भवतां हितम् उत्तमम् तस्माद् उपायं वक्ष्यामि यथासौ न भविष्यति
viṣṇur uvāca avaśyaṃ karaṇīyaṃ me bhavatāṃ hitam uttamam tasmād upāyaṃ vakṣyāmi yathāsau na bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गच्छध्वं सर्षिगन्धर्वा यत्रासौ विश्वरूपधृक् साम तस्य प्रयुञ्जध्वं तत एनं विजेष्यथ
gacchadhvaṃ sarṣigandharvā yatrāsau viśvarūpadhṛk sāma tasya prayuñjadhvaṃ tata enaṃ vijeṣyatha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भविष्यति गतिर् देवाः शक्रस्य मम तेजसा अदृश्यश् च प्रवेक्ष्यामि वज्रम् अस्यायुधोत्तमम्
bhaviṣyati gatir devāḥ śakrasya mama tejasā adṛśyaś ca pravekṣyāmi vajram asyāyudhottamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गच्छध्वम् ऋषिभिः सार्धं गन्धर्वैश् च सुरोत्तमाः वृत्रस्य सह शक्रेण संधिं कुरुत माचिरम्
gacchadhvam ṛṣibhiḥ sārdhaṃ gandharvaiś ca surottamāḥ vṛtrasya saha śakreṇa saṃdhiṃ kuruta māciram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शल्य उवाच एवम् उक्तास् तु देवेन ऋषयस् त्रिदशास् तथा ययुः समेत्य सहिताः शक्रं कृत्वा पुरःसरम्
śalya uvāca evam uktās tu devena ṛṣayas tridaśās tathā yayuḥ sametya sahitāḥ śakraṃ kṛtvā puraḥsaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समीपम् एत्य च तदा सर्व एव महौजसः तं तेजसा प्रज्वलितं प्रतपन्तं दिशो दश
samīpam etya ca tadā sarva eva mahaujasaḥ taṃ tejasā prajvalitaṃ pratapantaṃ diśo daśa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्रसन्तम् इव लोकांस् त्रीन् सूर्याचन्द्रमसौ यथा ददृशुस् तत्र ते वृत्रं शक्रेण सह देवताः
grasantam iva lokāṃs trīn sūryācandramasau yathā dadṛśus tatra te vṛtraṃ śakreṇa saha devatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋषयो ऽथ ततो ऽभ्येत्य वृत्रम् ऊचुः प्रियं वचः व्याप्तं जगद् इदं सर्वं तेजसा तव दुर्जय
ṛṣayo 'tha tato 'bhyetya vṛtram ūcuḥ priyaṃ vacaḥ vyāptaṃ jagad idaṃ sarvaṃ tejasā tava durjaya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न च शक्नोषि निर्जेतुं वासवं भूरिविक्रमम् युध्यतोश् चापि वां कालो व्यतीतः सुमहान् इह
na ca śaknoṣi nirjetuṃ vāsavaṃ bhūrivikramam yudhyatoś cāpi vāṃ kālo vyatītaḥ sumahān iha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पीड्यन्ते च प्रजाः सर्वाः सदेवासुरमानवाः सख्यं भवतु ते वृत्र शक्रेण सह नित्यदा अवाप्स्यसि सुखं त्वं च शक्रलोकांश् च शाश्वतान्
pīḍyante ca prajāḥ sarvāḥ sadevāsuramānavāḥ sakhyaṃ bhavatu te vṛtra śakreṇa saha nityadā avāpsyasi sukhaṃ tvaṃ ca śakralokāṃś ca śāśvatān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋषिवाक्यं निशम्याथ स वृत्रः सुमहाबलः उवाच तांस् तदा सर्वान् प्रणम्य शिरसासुरः
ṛṣivākyaṃ niśamyātha sa vṛtraḥ sumahābalaḥ uvāca tāṃs tadā sarvān praṇamya śirasāsuraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वे यूयं महाभागा गन्धर्वाश् चैव सर्वशः यद् ब्रूत तच् छ्रुतं सर्वं ममापि शृणुतानघाः
sarve yūyaṃ mahābhāgā gandharvāś caiva sarvaśaḥ yad brūta tac chrutaṃ sarvaṃ mamāpi śṛṇutānaghāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संधिः कथं वै भविता मम शक्रस्य चोभयोः तेजसोर् हि द्वयोर् देवाः सख्यं वै भविता कथम्
saṃdhiḥ kathaṃ vai bhavitā mama śakrasya cobhayoḥ tejasor hi dvayor devāḥ sakhyaṃ vai bhavitā katham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋषय ऊचुः सकृत् सतां संगतं लिप्सितव्यं; ततः परं भविता भव्यम् एव नातिक्रमेत् सत्पुरुषेण संगतं; तस्मात् सतां संगतं लिप्सितव्यम्
ṛṣaya ūcuḥ sakṛt satāṃ saṃgataṃ lipsitavyaṃ; tataḥ paraṃ bhavitā bhavyam eva nātikramet satpuruṣeṇa saṃgataṃ; tasmāt satāṃ saṃgataṃ lipsitavyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृढं सतां संगतं चापि नित्यं; ब्रूयाच् चार्थं ह्य् अर्थकृच्छ्रेषु धीरः महार्थवत् सत्पुरुषेण संगतं; तस्मात् सन्तं न जिघांसेत धीरः
dṛḍhaṃ satāṃ saṃgataṃ cāpi nityaṃ; brūyāc cārthaṃ hy arthakṛcchreṣu dhīraḥ mahārthavat satpuruṣeṇa saṃgataṃ; tasmāt santaṃ na jighāṃseta dhīraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इन्द्रः सतां संमतश् च निवासश् च महात्मनाम् सत्यवादी ह्य् अदीनश् च धर्मवित् सुविनिश्चितः
indraḥ satāṃ saṃmataś ca nivāsaś ca mahātmanām satyavādī hy adīnaś ca dharmavit suviniścitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन ते सह शक्रेण संधिर् भवतु शाश्वतः एवं विश्वासम् आगच्छ मा ते भूद् बुद्धिर् अन्यथा
tena te saha śakreṇa saṃdhir bhavatu śāśvataḥ evaṃ viśvāsam āgaccha mā te bhūd buddhir anyathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शल्य उवाच महर्षिवचनं श्रुत्वा तान् उवाच महाद्युतिः अवश्यं भगवन्तो मे माननीयास् तपस्विनः
śalya uvāca maharṣivacanaṃ śrutvā tān uvāca mahādyutiḥ avaśyaṃ bhagavanto me mānanīyās tapasvinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रवीमि यद् अहं देवास् तत् सर्वं क्रियताम् इह ततः सर्वं करिष्यामि यद् ऊचुर् मां द्विजर्षभाः
bravīmi yad ahaṃ devās tat sarvaṃ kriyatām iha tataḥ sarvaṃ kariṣyāmi yad ūcur māṃ dvijarṣabhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न शुष्केण न चार्द्रेण नाश्मना न च दारुणा न शस्त्रेण न वज्रेण न दिवा न तथा निशि
na śuṣkeṇa na cārdreṇa nāśmanā na ca dāruṇā na śastreṇa na vajreṇa na divā na tathā niśi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वध्यो भवेयं विप्रेन्द्राः शक्रस्य सह दैवतैः एवं मे रोचते संधिः शक्रेण सह नित्यदा
vadhyo bhaveyaṃ viprendrāḥ śakrasya saha daivataiḥ evaṃ me rocate saṃdhiḥ śakreṇa saha nityadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बाढम् इत्य् एव ऋषयस् तम् ऊचुर् भरतर्षभ एवं कृते तु संधाने वृत्रः प्रमुदितो ऽभवत्
bāḍham ity eva ṛṣayas tam ūcur bharatarṣabha evaṃ kṛte tu saṃdhāne vṛtraḥ pramudito 'bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्तः सदाभवच् चापि शक्रो ऽमर्षसमन्वितः वृत्रस्य वधसंयुक्तान् उपायान् अनुचिन्तयन् रन्ध्रान्वेषी समुद्विग्नः सदाभूद् बलवृत्रहा
yattaḥ sadābhavac cāpi śakro 'marṣasamanvitaḥ vṛtrasya vadhasaṃyuktān upāyān anucintayan randhrānveṣī samudvignaḥ sadābhūd balavṛtrahā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स कदा चित् समुद्रान्ते तम् अपश्यन् महासुरम् संध्याकाल उपावृत्ते मुहूर्ते रम्यदारुणे
sa kadā cit samudrānte tam apaśyan mahāsuram saṃdhyākāla upāvṛtte muhūrte ramyadāruṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः संचिन्त्य भगवान् वरदानं महात्मनः संध्येयं वर्तते रौद्रा न रात्रिर् दिवसं न च वृत्रश् चावश्यवध्यो ऽयं मम सर्वहरो रिपुः
tataḥ saṃcintya bhagavān varadānaṃ mahātmanaḥ saṃdhyeyaṃ vartate raudrā na rātrir divasaṃ na ca vṛtraś cāvaśyavadhyo 'yaṃ mama sarvaharo ripuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि वृत्रं न हन्म्य् अद्य वञ्चयित्वा महासुरम् महाबलं महाकायं न मे श्रेयो भविष्यति
yadi vṛtraṃ na hanmy adya vañcayitvā mahāsuram mahābalaṃ mahākāyaṃ na me śreyo bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं संचिन्तयन्न् एव शक्रो विष्णुम् अनुस्मरन् अथ फेनं तदापश्यत् समुद्रे पर्वतोपमम्
evaṃ saṃcintayann eva śakro viṣṇum anusmaran atha phenaṃ tadāpaśyat samudre parvatopamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नायं शुष्को न चार्द्रो ऽयं न च शस्त्रम् इदं तथा एनं क्षेप्स्यामि वृत्रस्य क्षणाद् एव नशिष्यति
nāyaṃ śuṣko na cārdro 'yaṃ na ca śastram idaṃ tathā enaṃ kṣepsyāmi vṛtrasya kṣaṇād eva naśiṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सवज्रम् अथ फेनं तं क्षिप्रं वृत्रे निसृष्टवान् प्रविश्य फेनं तं विष्णुर् अथ वृत्रं व्यनाशयत्
savajram atha phenaṃ taṃ kṣipraṃ vṛtre nisṛṣṭavān praviśya phenaṃ taṃ viṣṇur atha vṛtraṃ vyanāśayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निहते तु ततो वृत्रे दिशो वितिमिराभवन् प्रववौ च शिवो वायुः प्रजाश् च जहृषुस् तदा
nihate tu tato vṛtre diśo vitimirābhavan pravavau ca śivo vāyuḥ prajāś ca jahṛṣus tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो देवाः सगन्धर्वा यक्षराक्षसपन्नगाः ऋषयश् च महेन्द्रं तम् अस्तुवन् विविधैः स्तवैः
tato devāḥ sagandharvā yakṣarākṣasapannagāḥ ṛṣayaś ca mahendraṃ tam astuvan vividhaiḥ stavaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नमस्कृतः सर्वभूतैः सर्वभूतानि सान्त्वयन् हतशत्रुः प्रहृष्टात्मा वासवः सह दैवतैः विष्णुं त्रिभुवनश्रेष्ठं पूजयाम् आस धर्मवित्
namaskṛtaḥ sarvabhūtaiḥ sarvabhūtāni sāntvayan hataśatruḥ prahṛṣṭātmā vāsavaḥ saha daivataiḥ viṣṇuṃ tribhuvanaśreṣṭhaṃ pūjayām āsa dharmavit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो हते महावीर्ये वृत्रे देवभयंकरे अनृतेनाभिभूतो ऽभूच् छक्रः परमदुर्मनाः त्रैशीर्षयाभिभूतश् च स पूर्वं ब्रह्महत्यया
tato hate mahāvīrye vṛtre devabhayaṃkare anṛtenābhibhūto 'bhūc chakraḥ paramadurmanāḥ traiśīrṣayābhibhūtaś ca sa pūrvaṃ brahmahatyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽन्तम् आश्रित्य लोकानां नष्टसंज्ञो विचेतनः न प्राज्ञायत देवेन्द्रस् त्व् अभिभूतः स्वकल्मषैः प्रतिच्छन्नो वसत्य् अप्सु चेष्टमान इवोरगः
so 'ntam āśritya lokānāṃ naṣṭasaṃjño vicetanaḥ na prājñāyata devendras tv abhibhūtaḥ svakalmaṣaiḥ praticchanno vasaty apsu ceṣṭamāna ivoragaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रनष्टे देवेन्द्रे ब्रह्महत्याभयार्दिते भूमिः प्रध्वस्तसंकाशा निर्वृक्षा शुष्ककानना विच्छिन्नस्रोतसो नद्यः सरांस्य् अनुदकानि च
tataḥ pranaṣṭe devendre brahmahatyābhayārdite bhūmiḥ pradhvastasaṃkāśā nirvṛkṣā śuṣkakānanā vicchinnasrotaso nadyaḥ sarāṃsy anudakāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संक्षोभश् चापि सत्त्वानाम् अनावृष्टिकृतो ऽभवत् देवाश् चापि भृशं त्रस्तास् तथा सर्वे महर्षयः
saṃkṣobhaś cāpi sattvānām anāvṛṣṭikṛto 'bhavat devāś cāpi bhṛśaṃ trastās tathā sarve maharṣayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अराजकं जगत् सर्वम् अभिभूतम् उपद्रवैः ततो भीताभवन् देवाः को नो राजा भवेद् इति
arājakaṃ jagat sarvam abhibhūtam upadravaiḥ tato bhītābhavan devāḥ ko no rājā bhaved iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिवि देवर्षयश् चापि देवराजविनाकृताः न च स्म कश् चिद् देवानां राज्याय कुरुते मनः
divi devarṣayaś cāpi devarājavinākṛtāḥ na ca sma kaś cid devānāṃ rājyāya kurute manaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.