Library·Mahābhārata (critical edition)·5·5.130
वैशंपायन उवाच प्रविश्याथ गृहं तस्याश् चरणाव् अभिवाद्य च आचख्यौ तत् समासेन यद् वृत्तं कुरुसंसदि
vaiśaṃpāyana uvāca praviśyātha gṛhaṃ tasyāś caraṇāv abhivādya ca ācakhyau tat samāsena yad vṛttaṃ kurusaṃsadi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वासुदेव उवाच उक्तं बहुविधं वाक्यं ग्रहणीयं सहेतुकम् ऋषिभिश् च मया चैव न चासौ तद् गृहीतवान्
vāsudeva uvāca uktaṃ bahuvidhaṃ vākyaṃ grahaṇīyaṃ sahetukam ṛṣibhiś ca mayā caiva na cāsau tad gṛhītavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालपक्वम् इदं सर्वं दुर्योधनवशानुगम् आपृच्छे भवतीं शीघ्रं प्रयास्ये पाण्डवान् प्रति
kālapakvam idaṃ sarvaṃ duryodhanavaśānugam āpṛcche bhavatīṃ śīghraṃ prayāsye pāṇḍavān prati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं वाच्याः पाण्डवेयास् ते भवत्या वचनान् मया तद् ब्रूहि त्वं महाप्राज्ञे शुश्रूषे वचनं तव
kiṃ vācyāḥ pāṇḍaveyās te bhavatyā vacanān mayā tad brūhi tvaṃ mahāprājñe śuśrūṣe vacanaṃ tava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुन्त्य् उवाच ब्रूयाः केशव राजानं धर्मात्मानं युधिष्ठिरम् भूयांस् ते हीयते धर्मो मा पुत्रक वृथा कृथाः
kunty uvāca brūyāḥ keśava rājānaṃ dharmātmānaṃ yudhiṣṭhiram bhūyāṃs te hīyate dharmo mā putraka vṛthā kṛthāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रोत्रियस्येव ते राजन् मन्दकस्याविपश्चितः अनुवाकहता बुद्धिर् धर्मम् एवैकम् ईक्षते
śrotriyasyeva te rājan mandakasyāvipaścitaḥ anuvākahatā buddhir dharmam evaikam īkṣate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अङ्गावेक्षस्व धर्मं त्वं यथा सृष्टः स्वयंभुवा उरस्तः क्षत्रियः सृष्टो बाहुवीर्योपजीविता क्रूराय कर्मणे नित्यं प्रजानां परिपालने
aṅgāvekṣasva dharmaṃ tvaṃ yathā sṛṣṭaḥ svayaṃbhuvā urastaḥ kṣatriyaḥ sṛṣṭo bāhuvīryopajīvitā krūrāya karmaṇe nityaṃ prajānāṃ paripālane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शृणु चात्रोपमाम् एकां या वृद्धेभ्यः श्रुता मया मुचुकुन्दस्य राजर्षेर् अददात् पृथिवीम् इमाम् पुरा वैश्रवणः प्रीतो न चासौ तां गृहीतवान्
śṛṇu cātropamām ekāṃ yā vṛddhebhyaḥ śrutā mayā mucukundasya rājarṣer adadāt pṛthivīm imām purā vaiśravaṇaḥ prīto na cāsau tāṃ gṛhītavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बाहुवीर्यार्जितं राज्यम् अश्नीयाम् इति कामये ततो वैश्रवणः प्रीतो विस्मितः समपद्यत
bāhuvīryārjitaṃ rājyam aśnīyām iti kāmaye tato vaiśravaṇaḥ prīto vismitaḥ samapadyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुचुकुन्दस् ततो राजा सो ऽन्वशासद् वसुंधराम् बाहुवीर्यार्जितां सम्यक् क्षत्रधर्मम् अनुव्रतः
mucukundas tato rājā so 'nvaśāsad vasuṃdharām bāhuvīryārjitāṃ samyak kṣatradharmam anuvrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यं हि धर्मं चरन्तीह प्रजा राज्ञा सुरक्षिताः चतुर्थं तस्य धर्मस्य राजा भारत विन्दति
yaṃ hi dharmaṃ carantīha prajā rājñā surakṣitāḥ caturthaṃ tasya dharmasya rājā bhārata vindati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजा चरति चेद् धर्मं देवत्वायैव कल्पते स चेद् अधर्मं चरति नरकायैव गच्छति
rājā carati ced dharmaṃ devatvāyaiva kalpate sa ced adharmaṃ carati narakāyaiva gacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दण्डनीतिः स्वधर्मेण चातुर्वर्ण्यं नियच्छति प्रयुक्ता स्वामिना सम्यग् अधर्मेभ्यश् च यच्छति
daṇḍanītiḥ svadharmeṇa cāturvarṇyaṃ niyacchati prayuktā svāminā samyag adharmebhyaś ca yacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दण्डनीत्यां यदा राजा सम्यक् कार्त्स्न्येन वर्तते तदा कृतयुगं नाम कालः श्रेष्ठः प्रवर्तते
daṇḍanītyāṃ yadā rājā samyak kārtsnyena vartate tadā kṛtayugaṃ nāma kālaḥ śreṣṭhaḥ pravartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालो वा कारणं राज्ञो राजा वा कालकारणम् इति ते संशयो मा भूद् राजा कालस्य कारणम्
kālo vā kāraṇaṃ rājño rājā vā kālakāraṇam iti te saṃśayo mā bhūd rājā kālasya kāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजा कृतयुगस्रष्टा त्रेताया द्वापरस्य च युगस्य च चतुर्थस्य राजा भवति कारणम्
rājā kṛtayugasraṣṭā tretāyā dvāparasya ca yugasya ca caturthasya rājā bhavati kāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतस्य कारणाद् राजा स्वर्गम् अत्यन्तम् अश्नुते त्रेतायाः कारणाद् राजा स्वर्गं नात्यन्तम् अश्नुते प्रवर्तनाद् द्वापरस्य यथाभागम् उपाश्नुते
kṛtasya kāraṇād rājā svargam atyantam aśnute tretāyāḥ kāraṇād rājā svargaṃ nātyantam aśnute pravartanād dvāparasya yathābhāgam upāśnute
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो वसति दुष्कर्मा नरके शाश्वतीः समाः राजदोषेण हि जगत् स्पृश्यते जगतः स च
tato vasati duṣkarmā narake śāśvatīḥ samāḥ rājadoṣeṇa hi jagat spṛśyate jagataḥ sa ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजधर्मान् अवेक्षस्व पितृपैतामहोचितान् नैतद् राजर्षिवृत्तं हि यत्र त्वं स्थातुम् इच्छसि
rājadharmān avekṣasva pitṛpaitāmahocitān naitad rājarṣivṛttaṃ hi yatra tvaṃ sthātum icchasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न हि वैक्लव्यसंसृष्ट आनृशंस्ये व्यवस्थितः प्रजापालनसंभूतं किं चित् प्राप फलं नृपः
na hi vaiklavyasaṃsṛṣṭa ānṛśaṃsye vyavasthitaḥ prajāpālanasaṃbhūtaṃ kiṃ cit prāpa phalaṃ nṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न ह्य् एताम् आशिषं पाण्डुर् न चाहं न पितामहः प्रयुक्तवन्तः पूर्वं ते यया चरसि मेधया
na hy etām āśiṣaṃ pāṇḍur na cāhaṃ na pitāmahaḥ prayuktavantaḥ pūrvaṃ te yayā carasi medhayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यज्ञो दानं तपः शौर्यं प्रजासंतानम् एव च माहात्म्यं बलम् ओजश् च नित्यम् आशंसितं मया
yajño dānaṃ tapaḥ śauryaṃ prajāsaṃtānam eva ca māhātmyaṃ balam ojaś ca nityam āśaṃsitaṃ mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नित्यं स्वाहा स्वधा नित्यं ददुर् मानुषदेवताः दीर्घम् आयुर् धनं पुत्रान् सम्यग् आराधिताः शुभाः
nityaṃ svāhā svadhā nityaṃ dadur mānuṣadevatāḥ dīrgham āyur dhanaṃ putrān samyag ārādhitāḥ śubhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रेष्व् आशासते नित्यं पितरो दैवतानि च दानम् अध्ययनं यज्ञं प्रजानां परिपालनम्
putreṣv āśāsate nityaṃ pitaro daivatāni ca dānam adhyayanaṃ yajñaṃ prajānāṃ paripālanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद् धर्मम् अधर्मं वा जन्मनैवाभ्यजायथाः ते स्थ वैद्याः कुले जाता अवृत्त्या तात पीडिताः
etad dharmam adharmaṃ vā janmanaivābhyajāyathāḥ te stha vaidyāḥ kule jātā avṛttyā tāta pīḍitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत् तु दानपतिं शूरं क्षुधिताः पृथिवीचराः प्राप्य तृप्ताः प्रतिष्ठन्ते धर्मः को ऽभ्यधिकस् ततः
yat tu dānapatiṃ śūraṃ kṣudhitāḥ pṛthivīcarāḥ prāpya tṛptāḥ pratiṣṭhante dharmaḥ ko 'bhyadhikas tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दानेनान्यं बलेनान्यं तथा सूनृतयापरम् सर्वतः प्रतिगृह्णीयाद् राज्यं प्राप्येह धार्मिकः
dānenānyaṃ balenānyaṃ tathā sūnṛtayāparam sarvataḥ pratigṛhṇīyād rājyaṃ prāpyeha dhārmikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणः प्रचरेद् भैक्षं क्षत्रियः परिपालयेत् वैश्यो धनार्जनं कुर्याच् छूद्रः परिचरेच् च तान्
brāhmaṇaḥ pracared bhaikṣaṃ kṣatriyaḥ paripālayet vaiśyo dhanārjanaṃ kuryāc chūdraḥ paricarec ca tān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भैक्षं विप्रतिषिद्धं ते कृषिर् नैवोपपद्यते क्षत्रियो ऽसि क्षतात् त्राता बाहुवीर्योपजीविता
bhaikṣaṃ vipratiṣiddhaṃ te kṛṣir naivopapadyate kṣatriyo 'si kṣatāt trātā bāhuvīryopajīvitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पित्र्यम् अंशं महाबाहो निमग्नं पुनर् उद्धर साम्ना दानेन भेदेन दण्डेनाथ नयेन च
pitryam aṃśaṃ mahābāho nimagnaṃ punar uddhara sāmnā dānena bhedena daṇḍenātha nayena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इतो दुःखतरं किं नु यद् अहं हीनबान्धवा परपिण्डम् उदीक्षामि त्वां सूत्वामित्रनन्दन
ito duḥkhataraṃ kiṃ nu yad ahaṃ hīnabāndhavā parapiṇḍam udīkṣāmi tvāṃ sūtvāmitranandana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युध्यस्व राजधर्मेण मा निमज्जीः पितामहान् मा गमः क्षीणपुण्यस् त्वं सानुजः पापिकां गतिम्
yudhyasva rājadharmeṇa mā nimajjīḥ pitāmahān mā gamaḥ kṣīṇapuṇyas tvaṃ sānujaḥ pāpikāṃ gatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.