Library·Mahābhārata (critical edition)·5·5.154
जनमेजय उवाच आपगेयं महात्मानं भीष्मं शस्त्रभृतां वरम् पितामहं भारतानां ध्वजं सर्वमहीक्षिताम्
janamejaya uvāca āpageyaṃ mahātmānaṃ bhīṣmaṃ śastrabhṛtāṃ varam pitāmahaṃ bhāratānāṃ dhvajaṃ sarvamahīkṣitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बृहस्पतिसमं बुद्ध्या क्षमया पृथिवीसमम् समुद्रम् इव गाम्भीर्ये हिमवन्तम् इव स्थिरम्
bṛhaspatisamaṃ buddhyā kṣamayā pṛthivīsamam samudram iva gāmbhīrye himavantam iva sthiram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रजापतिम् इवौदार्ये तेजसा भास्करोपमम् महेन्द्रम् इव शत्रूणां ध्वंसनं शरवृष्टिभिः
prajāpatim ivaudārye tejasā bhāskaropamam mahendram iva śatrūṇāṃ dhvaṃsanaṃ śaravṛṣṭibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रणयज्ञे प्रतिभये स्वाभीले लोमहर्षणे दीक्षितं चिररात्राय श्रुत्वा राजा युधिष्ठिरः
raṇayajñe pratibhaye svābhīle lomaharṣaṇe dīkṣitaṃ cirarātrāya śrutvā rājā yudhiṣṭhiraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किम् अब्रवीन् महाबाहुः सर्वधर्मविशारदः भीमसेनार्जुनौ वापि कृष्णो वा प्रत्यपद्यत
kim abravīn mahābāhuḥ sarvadharmaviśāradaḥ bhīmasenārjunau vāpi kṛṣṇo vā pratyapadyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायन उवाच आपद्धर्मार्थकुशलो महाबुद्धिर् युधिष्ठिरः सर्वान् भ्रातॄन् समानीय वासुदेवं च सात्वतम् उवाच वदतां श्रेष्ठः सान्त्वपूर्वम् इदं वचः
vaiśaṃpāyana uvāca āpaddharmārthakuśalo mahābuddhir yudhiṣṭhiraḥ sarvān bhrātṝn samānīya vāsudevaṃ ca sātvatam uvāca vadatāṃ śreṣṭhaḥ sāntvapūrvam idaṃ vacaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पर्याक्रामत सैन्यानि यत्तास् तिष्ठत दंशिताः पितामहेन वो युद्धं पूर्वम् एव भविष्यति तस्मात् सप्तसु सेनासु प्रणेतॄन् मम पश्यत
paryākrāmata sainyāni yattās tiṣṭhata daṃśitāḥ pitāmahena vo yuddhaṃ pūrvam eva bhaviṣyati tasmāt saptasu senāsu praṇetṝn mama paśyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वासुदेव उवाच यथार्हति भवान् वक्तुम् अस्मिन् काल उपस्थिते तथेदम् अर्थवद् वाक्यम् उक्तं ते भरतर्षभ
vāsudeva uvāca yathārhati bhavān vaktum asmin kāla upasthite tathedam arthavad vākyam uktaṃ te bharatarṣabha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रोचते मे महाबाहो क्रियतां यद् अनन्तरम् नायकास् तव सेनायाम् अभिषिच्यन्तु सप्त वै
rocate me mahābāho kriyatāṃ yad anantaram nāyakās tava senāyām abhiṣicyantu sapta vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायन उवाच ततो द्रुपदम् आनाय्य विराटं शिनिपुंगवम् धृष्टद्युम्नं च पाञ्चाल्यं धृष्टकेतुं च पार्थिवम् शिखण्डिनं च पाञ्चाल्यं सहदेवं च मागधम्
vaiśaṃpāyana uvāca tato drupadam ānāyya virāṭaṃ śinipuṃgavam dhṛṣṭadyumnaṃ ca pāñcālyaṃ dhṛṣṭaketuṃ ca pārthivam śikhaṇḍinaṃ ca pāñcālyaṃ sahadevaṃ ca māgadham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतान् सप्त महेष्वासान् वीरान् युद्धाभिनन्दिनः सेनाप्रणेतॄन् विधिवद् अभ्यषिञ्चद् युधिष्ठिरः
etān sapta maheṣvāsān vīrān yuddhābhinandinaḥ senāpraṇetṝn vidhivad abhyaṣiñcad yudhiṣṭhiraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वसेनापतिं चात्र धृष्टद्युम्नम् उपादिशत् द्रोणान्तहेतोर् उत्पन्नो य इद्धाञ् जातवेदसः
sarvasenāpatiṃ cātra dhṛṣṭadyumnam upādiśat droṇāntahetor utpanno ya iddhāñ jātavedasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वेषाम् एव तेषां तु समस्तानां महात्मनाम् सेनापतिपतिं चक्रे गुडाकेशं धनंजयम्
sarveṣām eva teṣāṃ tu samastānāṃ mahātmanām senāpatipatiṃ cakre guḍākeśaṃ dhanaṃjayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्जुनस्यापि नेता च संयन्ता चैव वाजिनाम् संकर्षणानुजः श्रीमान् महाबुद्धिर् जनार्दनः
arjunasyāpi netā ca saṃyantā caiva vājinām saṃkarṣaṇānujaḥ śrīmān mahābuddhir janārdanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् दृष्ट्वोपस्थितं युद्धं समासन्नं महात्ययम् प्राविशद् भवनं राज्ञः पाण्डवस्य हलायुधः
tad dṛṣṭvopasthitaṃ yuddhaṃ samāsannaṃ mahātyayam prāviśad bhavanaṃ rājñaḥ pāṇḍavasya halāyudhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहाक्रूरप्रभृतिभिर् गदसाम्बोल्मुकादिभिः रौक्मिणेयाहुकसुतैश् चारुदेष्णपुरोगमैः
sahākrūraprabhṛtibhir gadasāmbolmukādibhiḥ raukmiṇeyāhukasutaiś cārudeṣṇapurogamaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृष्णिमुख्यैर् अभिगतैर् व्याघ्रैर् इव बलोत्कटैः अभिगुप्तो महाबाहुर् मरुद्भिर् इव वासवः
vṛṣṇimukhyair abhigatair vyāghrair iva balotkaṭaiḥ abhigupto mahābāhur marudbhir iva vāsavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नीलकौशेयवसनः कैलासशिखरोपमः सिंहखेलगतिः श्रीमान् मदरक्तान्तलोचनः
nīlakauśeyavasanaḥ kailāsaśikharopamaḥ siṃhakhelagatiḥ śrīmān madaraktāntalocanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं दृष्ट्वा धर्मराजश् च केशवश् च महाद्युतिः उदतिष्ठत् तदा पार्थो भीमकर्मा वृकोदरः
taṃ dṛṣṭvā dharmarājaś ca keśavaś ca mahādyutiḥ udatiṣṭhat tadā pārtho bhīmakarmā vṛkodaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गाण्डीवधन्वा ये चान्ये राजानस् तत्र के चन पूजयां चक्रुर् अभ्येत्य ते स्म सर्वे हलायुधम्
gāṇḍīvadhanvā ye cānye rājānas tatra ke cana pūjayāṃ cakrur abhyetya te sma sarve halāyudham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तं पाण्डवो राजा करे पस्पर्श पाणिना वासुदेवपुरोगास् तु सर्व एवाभ्यवादयन्
tatas taṃ pāṇḍavo rājā kare pasparśa pāṇinā vāsudevapurogās tu sarva evābhyavādayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विराटद्रुपदौ वृद्धाव् अभिवाद्य हलायुधः युधिष्ठिरेण सहित उपाविशद् अरिंदमः
virāṭadrupadau vṛddhāv abhivādya halāyudhaḥ yudhiṣṭhireṇa sahita upāviśad ariṃdamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तेषूपविष्टेषु पार्थिवेषु समन्ततः वासुदेवम् अभिप्रेक्ष्य रौहिणेयो ऽभ्यभाषत
tatas teṣūpaviṣṭeṣu pārthiveṣu samantataḥ vāsudevam abhiprekṣya rauhiṇeyo 'bhyabhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवितायं महारौद्रो दारुणः पुरुषक्षयः दिष्टम् एतद् ध्रुवं मन्ये न शक्यम् अतिवर्तितुम्
bhavitāyaṃ mahāraudro dāruṇaḥ puruṣakṣayaḥ diṣṭam etad dhruvaṃ manye na śakyam ativartitum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्माद् युद्धात् समुत्तीर्णान् अपि वः ससुहृज्जनान् अरोगान् अक्षतैर् देहैः पश्येयम् इति मे मतिः
asmād yuddhāt samuttīrṇān api vaḥ sasuhṛjjanān arogān akṣatair dehaiḥ paśyeyam iti me matiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समेतं पार्थिवं क्षत्रं कालपक्वम् असंशयम् विमर्दः सुमहान् भावी मांसशोणितकर्दमः
sametaṃ pārthivaṃ kṣatraṃ kālapakvam asaṃśayam vimardaḥ sumahān bhāvī māṃsaśoṇitakardamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उक्तो मया वासुदेवः पुनः पुनर् उपह्वरे संबन्धिषु समां वृत्तिं वर्तस्व मधुसूदन
ukto mayā vāsudevaḥ punaḥ punar upahvare saṃbandhiṣu samāṃ vṛttiṃ vartasva madhusūdana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाण्डवा हि यथास्माकं तथा दुर्योधनो नृपः तस्यापि क्रियतां युक्त्या सपर्येति पुनः पुनः
pāṇḍavā hi yathāsmākaṃ tathā duryodhano nṛpaḥ tasyāpi kriyatāṃ yuktyā saparyeti punaḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् च मे नाकरोद् वाक्यं त्वदर्थे मधुसूदनः निविष्टः सर्वभावेन धनंजयम् अवेक्ष्य च
tac ca me nākarod vākyaṃ tvadarthe madhusūdanaḥ niviṣṭaḥ sarvabhāvena dhanaṃjayam avekṣya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ध्रुवो जयः पाण्डवानाम् इति मे निश्चिता मतिः तथा ह्य् अभिनिवेशो ऽयं वासुदेवस्य भारत
dhruvo jayaḥ pāṇḍavānām iti me niścitā matiḥ tathā hy abhiniveśo 'yaṃ vāsudevasya bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न चाहम् उत्सहे कृष्णम् ऋते लोकम् उदीक्षितुम् ततो ऽहम् अनुवर्तामि केशवस्य चिकीर्षितम्
na cāham utsahe kṛṣṇam ṛte lokam udīkṣitum tato 'ham anuvartāmi keśavasya cikīrṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उभौ शिष्यौ हि मे वीरौ गदायुद्धविशारदौ तुल्यस्नेहो ऽस्म्य् अतो भीमे तथा दुर्योधने नृपे
ubhau śiṣyau hi me vīrau gadāyuddhaviśāradau tulyasneho 'smy ato bhīme tathā duryodhane nṛpe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद् यास्यामि तीर्थानि सरस्वत्या निषेवितुम् न हि शक्ष्यामि कौरव्यान् नश्यमानान् उपेक्षितुम्
tasmād yāsyāmi tīrthāni sarasvatyā niṣevitum na hi śakṣyāmi kauravyān naśyamānān upekṣitum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्त्वा महाबाहुर् अनुज्ञातश् च पाण्डवैः तीर्थयात्रां ययौ रामो निवर्त्य मधुसूदनम्
evam uktvā mahābāhur anujñātaś ca pāṇḍavaiḥ tīrthayātrāṃ yayau rāmo nivartya madhusūdanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.