Library·Mahābhārata (critical edition)·5·5.160
संजय उवाच दुर्योधनस्य तद् वाक्यं निशम्य भरतर्षभः नेत्राभ्याम् अतिताम्राभ्यां कैतव्यं समुदैक्षत
saṃjaya uvāca duryodhanasya tad vākyaṃ niśamya bharatarṣabhaḥ netrābhyām atitāmrābhyāṃ kaitavyaṃ samudaikṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स केशवम् अभिप्रेक्ष्य गुडाकेशो महायशाः अभ्यभाषत कैतव्यं प्रगृह्य विपुलं भुजम्
sa keśavam abhiprekṣya guḍākeśo mahāyaśāḥ abhyabhāṣata kaitavyaṃ pragṛhya vipulaṃ bhujam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्ववीर्यं यः समाश्रित्य समाह्वयति वै परान् अभीतः पूरयञ् शक्तिं स वै पुरुष उच्यते
svavīryaṃ yaḥ samāśritya samāhvayati vai parān abhītaḥ pūrayañ śaktiṃ sa vai puruṣa ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परवीर्यं समाश्रित्य यः समाह्वयते परान् क्षत्रबन्धुर् अशक्तत्वाल् लोके स पुरुषाधमः
paravīryaṃ samāśritya yaḥ samāhvayate parān kṣatrabandhur aśaktatvāl loke sa puruṣādhamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स त्वं परेषां वीर्येण मन्यसे वीर्यम् आत्मनः स्वयं कापुरुषो मूढः परांश् च क्षेप्तुम् इच्छसि
sa tvaṃ pareṣāṃ vīryeṇa manyase vīryam ātmanaḥ svayaṃ kāpuruṣo mūḍhaḥ parāṃś ca kṣeptum icchasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस् त्वं वृद्धं सर्वराज्ञां हितबुद्धिं जितेन्द्रियम् मरणाय महाबुद्धिं दीक्षयित्वा विकत्थसे
yas tvaṃ vṛddhaṃ sarvarājñāṃ hitabuddhiṃ jitendriyam maraṇāya mahābuddhiṃ dīkṣayitvā vikatthase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भावस् ते विदितो ऽस्माभिर् दुर्बुद्धे कुलपांसन न हनिष्यन्ति गङ्गेयं पाण्डवा घृणयेति च
bhāvas te vidito 'smābhir durbuddhe kulapāṃsana na haniṣyanti gaṅgeyaṃ pāṇḍavā ghṛṇayeti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्य वीर्यं समाश्रित्य धार्तराष्ट्र विकत्थसे हन्तास्मि प्रथमं भीष्मं मिषतां सर्वधन्विनाम्
yasya vīryaṃ samāśritya dhārtarāṣṭra vikatthase hantāsmi prathamaṃ bhīṣmaṃ miṣatāṃ sarvadhanvinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कैतव्य गत्वा भरतान् समेत्य; सुयोधनं धार्तराष्ट्रं ब्रवीहि तथेत्य् आह अर्जुनः सव्यसाची; निशाव्यपाये भविता विमर्दः
kaitavya gatvā bharatān sametya; suyodhanaṃ dhārtarāṣṭraṃ bravīhi tathety āha arjunaḥ savyasācī; niśāvyapāye bhavitā vimardaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् वो ऽब्रवीद् वाक्यम् अदीनसत्त्वो; मध्ये कुरूणां हर्षयन् सत्यसंधः अहं हन्ता पाण्डवानाम् अनीकं; शाल्वेयकांश् चेति ममैष भारः
yad vo 'bravīd vākyam adīnasattvo; madhye kurūṇāṃ harṣayan satyasaṃdhaḥ ahaṃ hantā pāṇḍavānām anīkaṃ; śālveyakāṃś ceti mamaiṣa bhāraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हन्याम् अहं द्रोणम् ऋते हि लोकं; न ते भयं विद्यते पाण्डवेभ्यः ततो हि ते लब्धतमं च राज्यं; क्षयं गताः पाण्डवाश् चेति भावः
hanyām ahaṃ droṇam ṛte hi lokaṃ; na te bhayaṃ vidyate pāṇḍavebhyaḥ tato hi te labdhatamaṃ ca rājyaṃ; kṣayaṃ gatāḥ pāṇḍavāś ceti bhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स दर्पपूर्णो न समीक्षसे त्वम्; अनर्थम् आत्मन्य् अपि वर्तमानम् तस्माद् अहं ते प्रथमं समूहे; हन्ता समक्षं कुरुवृद्धम् एव
sa darpapūrṇo na samīkṣase tvam; anartham ātmany api vartamānam tasmād ahaṃ te prathamaṃ samūhe; hantā samakṣaṃ kuruvṛddham eva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूर्योदये युक्तसेनः प्रतीक्ष्य; ध्वजी रथी रक्ष च सत्यसंधम् अहं हि वः पश्यतां द्वीपम् एनं; रथाद् भीष्मं पातयितास्मि बाणैः
sūryodaye yuktasenaḥ pratīkṣya; dhvajī rathī rakṣa ca satyasaṃdham ahaṃ hi vaḥ paśyatāṃ dvīpam enaṃ; rathād bhīṣmaṃ pātayitāsmi bāṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वोभूते कत्थनावाक्यं विज्ञास्यति सुयोधनः अर्दितं शरजालेन मया दृष्ट्वा पितामहम्
śvobhūte katthanāvākyaṃ vijñāsyati suyodhanaḥ arditaṃ śarajālena mayā dṛṣṭvā pitāmaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् उक्तश् च सभामध्ये पुरुषो ह्रस्वदर्शनः क्रुद्धेन भीमसेनेन भ्राता दुःशासनस् तव
yad uktaś ca sabhāmadhye puruṣo hrasvadarśanaḥ kruddhena bhīmasenena bhrātā duḥśāsanas tava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधर्मज्ञो नित्यवैरी पापबुद्धिर् नृशंसकृत् सत्यां प्रतिज्ञां नचिराद् रक्ष्यसे तां सुयोधन
adharmajño nityavairī pāpabuddhir nṛśaṃsakṛt satyāṃ pratijñāṃ nacirād rakṣyase tāṃ suyodhana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिमानस्य दर्पस्य क्रोधपारुष्ययोस् तथा नैष्ठुर्यस्यावलेपस्य आत्मसंभावनस्य च
abhimānasya darpasya krodhapāruṣyayos tathā naiṣṭhuryasyāvalepasya ātmasaṃbhāvanasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नृशंसतायास् तैक्ष्ण्यस्य धर्मविद्वेषणस्य च अधर्मस्यातिवादस्य वृद्धातिक्रमणस्य च
nṛśaṃsatāyās taikṣṇyasya dharmavidveṣaṇasya ca adharmasyātivādasya vṛddhātikramaṇasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दर्शनस्य च वक्रस्य कृत्स्नस्यापनयस्य च द्रक्ष्यसि त्वं फलं तीव्रम् अचिरेण सुयोधन
darśanasya ca vakrasya kṛtsnasyāpanayasya ca drakṣyasi tvaṃ phalaṃ tīvram acireṇa suyodhana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वासुदेवद्वितीये हि मयि क्रुद्धे नराधिप आशा ते जीविते मूढ राज्ये वा केन हेतुना
vāsudevadvitīye hi mayi kruddhe narādhipa āśā te jīvite mūḍha rājye vā kena hetunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शान्ते भीष्मे तथा द्रोणे सूतपुत्रे च पातिते निराशो जीविते राज्ये पुत्रेषु च भविष्यसि
śānte bhīṣme tathā droṇe sūtaputre ca pātite nirāśo jīvite rājye putreṣu ca bhaviṣyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भ्रातॄणां निधनं दृष्ट्वा पुत्राणां च सुयोधन भीमसेनेन निहतो दुष्कृतानि स्मरिष्यसि
bhrātṝṇāṃ nidhanaṃ dṛṣṭvā putrāṇāṃ ca suyodhana bhīmasenena nihato duṣkṛtāni smariṣyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न द्वितीयां प्रतिज्ञां हि प्रतिज्ञास्यति केशवः सत्यं ब्रवीम्य् अहं ह्य् एतत् सर्वं सत्यं भविष्यति
na dvitīyāṃ pratijñāṃ hi pratijñāsyati keśavaḥ satyaṃ bravīmy ahaṃ hy etat sarvaṃ satyaṃ bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तः कैतवो राजंस् तद् वाक्यम् उपधार्य च अनुज्ञातो निववृते पुनर् एव यथागतम्
ity uktaḥ kaitavo rājaṃs tad vākyam upadhārya ca anujñāto nivavṛte punar eva yathāgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपावृत्य तु पाण्डुभ्यः कैतव्यो धृतराष्ट्रजम् गत्वा यथोक्तं तत् सर्वम् उवाच कुरुसंसदि
upāvṛtya tu pāṇḍubhyaḥ kaitavyo dhṛtarāṣṭrajam gatvā yathoktaṃ tat sarvam uvāca kurusaṃsadi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केशवार्जुनयोर् वाक्यं निशम्य भरतर्षभः दुःशासनं च कर्णं च शकुनिं चाभ्यभाषत
keśavārjunayor vākyaṃ niśamya bharatarṣabhaḥ duḥśāsanaṃ ca karṇaṃ ca śakuniṃ cābhyabhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आज्ञापयत राज्ञश् च बलं मित्रबलं तथा यथा प्राग् उदयात् सर्वा युक्ता तिष्ठत्य् अनीकिनी
ājñāpayata rājñaś ca balaṃ mitrabalaṃ tathā yathā prāg udayāt sarvā yuktā tiṣṭhaty anīkinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः कर्णसमादिष्टा दूताः प्रत्वरिता रथैः उष्ट्रवामीभिर् अप्य् अन्ये सदश्वैश् च महाजवैः
tataḥ karṇasamādiṣṭā dūtāḥ pratvaritā rathaiḥ uṣṭravāmībhir apy anye sadaśvaiś ca mahājavaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तूर्णं परिययुः सेनां कृत्स्नां कर्णस्य शासनात् आज्ञापयन्तो राज्ञस् तान् योगः प्राग् उदयाद् इति
tūrṇaṃ pariyayuḥ senāṃ kṛtsnāṃ karṇasya śāsanāt ājñāpayanto rājñas tān yogaḥ prāg udayād iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.