Mahābhārata (critical edition) 5.26

युधिष्ठिर उवाच कां नु वाचं संजय मे शृणोषि; युद्धैषिणीं येन युद्धाद् बिभेषि अयुद्धं वै तात युद्धाद् गरीयः; कस् तल् लब्ध्वा जातु युध्येत सूत

yudhiṣṭhira uvāca kāṃ nu vācaṃ saṃjaya me śṛṇoṣi; yuddhaiṣiṇīṃ yena yuddhād bibheṣi ayuddhaṃ vai tāta yuddhād garīyaḥ; kas tal labdhvā jātu yudhyeta sūta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकुर्वतश् चेत् पुरुषस्य संजय; सिध्येत् संकल्पो मनसा यं यम् इच्छेत् न कर्म कुर्याद् विदितं ममैतद्; अन्यत्र युद्धाद् बहु यल् लघीयः

akurvataś cet puruṣasya saṃjaya; sidhyet saṃkalpo manasā yaṃ yam icchet na karma kuryād viditaṃ mamaitad; anyatra yuddhād bahu yal laghīyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुतो युद्धं जातु नरः प्रजानन्; को दैवशप्तो ऽभिवृणीत युद्धम् सुखैषिणः कर्म कुर्वन्ति पार्था; धर्माद् अहीनं यच् च लोकस्य पथ्यम्

kuto yuddhaṃ jātu naraḥ prajānan; ko daivaśapto 'bhivṛṇīta yuddham sukhaiṣiṇaḥ karma kurvanti pārthā; dharmād ahīnaṃ yac ca lokasya pathyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्मोदयं सुखम् आशंसमानः; कृच्छ्रोपायं तत्त्वतः कर्म दुःखम् सुखप्रेप्सुर् विजिघांसुश् च दुःखं; य इन्द्रियाणां प्रीतिवशानुगामी कामाभिध्या स्वशरीरं दुनोति; यया प्रयुक्तो ऽनुकरोति दुःखम्

karmodayaṃ sukham āśaṃsamānaḥ; kṛcchropāyaṃ tattvataḥ karma duḥkham sukhaprepsur vijighāṃsuś ca duḥkhaṃ; ya indriyāṇāṃ prītivaśānugāmī kāmābhidhyā svaśarīraṃ dunoti; yayā prayukto 'nukaroti duḥkham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथेध्यमानस्य समिद्धतेजसो; भूयो बलं वर्धते पावकस्य कामार्थलाभेन तथैव भूयो; न तृप्यते सर्पिषेवाग्निर् इद्धः संपश्येमं भोगचयं महान्तं; सहास्माभिर् धृतराष्ट्रस्य राज्ञः

yathedhyamānasya samiddhatejaso; bhūyo balaṃ vardhate pāvakasya kāmārthalābhena tathaiva bhūyo; na tṛpyate sarpiṣevāgnir iddhaḥ saṃpaśyemaṃ bhogacayaṃ mahāntaṃ; sahāsmābhir dhṛtarāṣṭrasya rājñaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाश्रेयसाम् ईश्वरो विग्रहाणां; नाश्रेयसां गीतशब्दं शृणोति नाश्रेयसः सेवते माल्यगन्धान्; न चाप्य् अश्रेयांस्य् अनुलेपनानि

nāśreyasām īśvaro vigrahāṇāṃ; nāśreyasāṃ gītaśabdaṃ śṛṇoti nāśreyasaḥ sevate mālyagandhān; na cāpy aśreyāṃsy anulepanāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाश्रेयसः प्रावरान् अध्यवस्ते; कथं त्व् अस्मान् संप्रणुदेत् कुरुभ्यः अत्रैव च स्याद् अवधूय एष; कामः शरीरे हृदयं दुनोति

nāśreyasaḥ prāvarān adhyavaste; kathaṃ tv asmān saṃpraṇudet kurubhyaḥ atraiva ca syād avadhūya eṣa; kāmaḥ śarīre hṛdayaṃ dunoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयं राजा विषमस्थः परेषु; सामस्थ्यम् अन्विच्छति तन् न साधु यथात्मनः पश्यति वृत्तम् एव; तथा परेषाम् अपि सो ऽभ्युपैति

svayaṃ rājā viṣamasthaḥ pareṣu; sāmasthyam anvicchati tan na sādhu yathātmanaḥ paśyati vṛttam eva; tathā pareṣām api so 'bhyupaiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसन्नम् अग्निं तु निदाघकाले; गम्भीरकक्षे गहने विसृज्य यथा वृद्धं वायुवशेन शोचेत्; क्षेमं मुमुक्षुः शिशिरव्यपाये

āsannam agniṃ tu nidāghakāle; gambhīrakakṣe gahane visṛjya yathā vṛddhaṃ vāyuvaśena śocet; kṣemaṃ mumukṣuḥ śiśiravyapāye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राप्तैश्वर्यो धृतराष्ट्रो ऽद्य राजा; लालप्यते संजय कस्य हेतोः प्रगृह्य दुर्बुद्धिम् अनार्जवे रतं; पुत्रं मन्दं मूढम् अमन्त्रिणं तु

prāptaiśvaryo dhṛtarāṣṭro 'dya rājā; lālapyate saṃjaya kasya hetoḥ pragṛhya durbuddhim anārjave rataṃ; putraṃ mandaṃ mūḍham amantriṇaṃ tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनाप्तः सन्न् आप्ततमस्य वाचं; सुयोधनो विदुरस्यावमन्य सुतस्य राजा धृतराष्ट्रः प्रियैषी; संबुध्यमानो विशते ऽधर्मम् एव

anāptaḥ sann āptatamasya vācaṃ; suyodhano vidurasyāvamanya sutasya rājā dhṛtarāṣṭraḥ priyaiṣī; saṃbudhyamāno viśate 'dharmam eva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मेधाविनं ह्य् अर्थकामं कुरूणां; बहुश्रुतं वाग्मिनं शीलवन्तम् सूत राजा धृतराष्ट्रः कुरुभ्यो; न सो ऽस्मरद् विदुरं पुत्रकाम्यात्

medhāvinaṃ hy arthakāmaṃ kurūṇāṃ; bahuśrutaṃ vāgminaṃ śīlavantam sūta rājā dhṛtarāṣṭraḥ kurubhyo; na so 'smarad viduraṃ putrakāmyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मानघ्नस्य आत्मकामस्य चेर्ष्योः; संरम्भिणश् चार्थधर्मातिगस्य दुर्भाषिणो मन्युवशानुगस्य; कामात्मनो दुर्हृदो भावनस्य

mānaghnasya ātmakāmasya cerṣyoḥ; saṃrambhiṇaś cārthadharmātigasya durbhāṣiṇo manyuvaśānugasya; kāmātmano durhṛdo bhāvanasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनेयस्याश्रेयसो दीर्घमन्योर्; मित्रद्रुहः संजय पापबुद्धेः सुतस्य राजा धृतराष्ट्रः प्रियैषी; प्रपश्यमानः प्रजहाद् धर्मकामौ

aneyasyāśreyaso dīrghamanyor; mitradruhaḥ saṃjaya pāpabuddheḥ sutasya rājā dhṛtarāṣṭraḥ priyaiṣī; prapaśyamānaḥ prajahād dharmakāmau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदैव मे संजय दीव्यतो ऽभून्; नो चेत् कुरून् आगतः स्याद् अभावः काव्यां वाचं विदुरो भाषमाणो; न विन्दते धृतराष्ट्रात् प्रशंसाम्

tadaiva me saṃjaya dīvyato 'bhūn; no cet kurūn āgataḥ syād abhāvaḥ kāvyāṃ vācaṃ viduro bhāṣamāṇo; na vindate dhṛtarāṣṭrāt praśaṃsām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षत्तुर् यदा अन्ववर्तन्त बुद्धिं; कृच्छ्रं कुरून् न तदाभ्याजगाम यावत् प्रज्ञाम् अन्ववर्तन्त तस्य; तावत् तेषां राष्ट्रवृद्धिर् बभूव

kṣattur yadā anvavartanta buddhiṃ; kṛcchraṃ kurūn na tadābhyājagāma yāvat prajñām anvavartanta tasya; tāvat teṣāṃ rāṣṭravṛddhir babhūva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदर्थलुब्धस्य निबोध मे ऽद्य; ये मन्त्रिणो धार्तराष्ट्रस्य सूत दुःशासनः शकुनिः सूतपुत्रो; गावल्गणे पश्य संमोहम् अस्य

tadarthalubdhasya nibodha me 'dya; ye mantriṇo dhārtarāṣṭrasya sūta duḥśāsanaḥ śakuniḥ sūtaputro; gāvalgaṇe paśya saṃmoham asya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽहं न पश्यामि परीक्षमाणः; कथं स्वस्ति स्यात् कुरुसृञ्जयानाम् आत्तैश्वर्यो धृतराष्ट्रः परेभ्यः; प्रव्राजिते विदुरे दीर्घदृष्टौ

so 'haṃ na paśyāmi parīkṣamāṇaḥ; kathaṃ svasti syāt kurusṛñjayānām āttaiśvaryo dhṛtarāṣṭraḥ parebhyaḥ; pravrājite vidure dīrghadṛṣṭau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आशंसते वै धृतराष्ट्रः सपुत्रो; महाराज्यम् असपत्नं पृथिव्याम् तस्मिञ् शमः केवलं नोपलभ्यो; अत्यासन्नं मद्गतं मन्यते ऽर्थम्

āśaṃsate vai dhṛtarāṣṭraḥ saputro; mahārājyam asapatnaṃ pṛthivyām tasmiñ śamaḥ kevalaṃ nopalabhyo; atyāsannaṃ madgataṃ manyate 'rtham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत् तत् कर्णो मन्यते पारणीयं; युद्धे गृहीतायुधम् अर्जुनेन आसंश् च युद्धानि पुरा महान्ति; कथं कर्णो नाभवद् द्वीप एषाम्

yat tat karṇo manyate pāraṇīyaṃ; yuddhe gṛhītāyudham arjunena āsaṃś ca yuddhāni purā mahānti; kathaṃ karṇo nābhavad dvīpa eṣām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्णश् च जानाति सुयोधनश् च; द्रोणश् च जानाति पितामहश् च अन्ये च ये कुरवस् तत्र सन्ति; यथार्जुनान् नास्त्य् अपरो धनुर्धरः

karṇaś ca jānāti suyodhanaś ca; droṇaś ca jānāti pitāmahaś ca anye ca ye kuravas tatra santi; yathārjunān nāsty aparo dhanurdharaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जानन्त्य् एते कुरवः सर्व एव; ये चाप्य् अन्ये भूमिपालाः समेताः दुर्योधनं चापराधे चरन्तम्; अरिंदमे फल्गुने ऽविद्यमाने

jānanty ete kuravaḥ sarva eva; ye cāpy anye bhūmipālāḥ sametāḥ duryodhanaṃ cāparādhe carantam; ariṃdame phalgune 'vidyamāne

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनार्थबद्धं मन्यते धार्तराष्ट्रः; शक्यं हर्तुं पाण्डवानां ममत्वम् किरीटिना तालमात्रायुधेन; तद्वेदिना संयुगं तत्र गत्वा

tenārthabaddhaṃ manyate dhārtarāṣṭraḥ; śakyaṃ hartuṃ pāṇḍavānāṃ mamatvam kirīṭinā tālamātrāyudhena; tadvedinā saṃyugaṃ tatra gatvā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गाण्डीवविस्फारितशब्दम् आजाव्; अशृण्वाना धार्तराष्ट्रा ध्रियन्ते क्रुद्धस्य चेद् भीमसेनस्य वेगात्; सुयोधनो मन्यते सिद्धम् अर्थम्

gāṇḍīvavisphāritaśabdam ājāv; aśṛṇvānā dhārtarāṣṭrā dhriyante kruddhasya ced bhīmasenasya vegāt; suyodhano manyate siddham artham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्द्रो ऽप्य् एतन् नोत्सहेत् तात हर्तुम्; ऐश्वर्यं नो जीवति भीमसेने धनंजये नकुले चैव सूत; तथा वीरे सहदेवे मदीये

indro 'py etan notsahet tāta hartum; aiśvaryaṃ no jīvati bhīmasene dhanaṃjaye nakule caiva sūta; tathā vīre sahadeve madīye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स चेद् एतां प्रतिपद्येत बुद्धिं; वृद्धो राजा सह पुत्रेण सूत एवं रणे पाण्डवकोपदग्धा; न नश्येयुः संजय धार्तराष्ट्राः

sa ced etāṃ pratipadyeta buddhiṃ; vṛddho rājā saha putreṇa sūta evaṃ raṇe pāṇḍavakopadagdhā; na naśyeyuḥ saṃjaya dhārtarāṣṭrāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जानासि त्वं क्लेशम् अस्मासु वृत्तं; त्वां पूजयन् संजयाहं क्षमेयम् यच् चास्माकं कौरवैर् भूतपूर्वं; या नो वृत्तिर् धार्तराष्ट्रे तदासीत्

jānāsi tvaṃ kleśam asmāsu vṛttaṃ; tvāṃ pūjayan saṃjayāhaṃ kṣameyam yac cāsmākaṃ kauravair bhūtapūrvaṃ; yā no vṛttir dhārtarāṣṭre tadāsīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्यापि तत् तत्र तथैव वर्ततां; शान्तिं गमिष्यामि यथा त्वम् आत्थ इन्द्रप्रस्थे भवतु ममैव राज्यं; सुयोधनो यच्छतु भारताग्र्यः

adyāpi tat tatra tathaiva vartatāṃ; śāntiṃ gamiṣyāmi yathā tvam āttha indraprasthe bhavatu mamaiva rājyaṃ; suyodhano yacchatu bhāratāgryaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.