Library·Mahābhārata (critical edition)·5·5.32
वैशंपायन उवाच अनुज्ञातः पाण्डवेन प्रययौ संजयस् तदा शासनं धृतराष्ट्रस्य सर्वं कृत्वा महात्मनः
vaiśaṃpāyana uvāca anujñātaḥ pāṇḍavena prayayau saṃjayas tadā śāsanaṃ dhṛtarāṣṭrasya sarvaṃ kṛtvā mahātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संप्राप्य हास्तिनपुरं शीघ्रं च प्रविवेश ह अन्तःपुरम् उपस्थाय द्वाःस्थं वचनम् अब्रवीत्
saṃprāpya hāstinapuraṃ śīghraṃ ca praviveśa ha antaḥpuram upasthāya dvāḥsthaṃ vacanam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आचक्ष्व मां धृतराष्ट्राय द्वाःस्थ; उपागतं पाण्डवानां सकाशात् जागर्ति चेद् अभिवदेस् त्वं हि क्षत्तः; प्रविशेयं विदितो भूमिपस्य
ācakṣva māṃ dhṛtarāṣṭrāya dvāḥstha; upāgataṃ pāṇḍavānāṃ sakāśāt jāgarti ced abhivades tvaṃ hi kṣattaḥ; praviśeyaṃ vidito bhūmipasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वाःस्थ उवाच संजयो ऽयं भूमिपते नमस् ते; दिदृक्षया द्वारम् उपागतस् ते प्राप्तो दूतः पाण्डवानां सकाशात्; प्रशाधि राजन् किम् अयं करोतु
dvāḥstha uvāca saṃjayo 'yaṃ bhūmipate namas te; didṛkṣayā dvāram upāgatas te prāpto dūtaḥ pāṇḍavānāṃ sakāśāt; praśādhi rājan kim ayaṃ karotu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धृतराष्ट्र उवाच आचक्ष्व मां सुखिनं काल्यम् अस्मै; प्रवेश्यतां स्वागतं संजयाय न चाहम् एतस्य भवाम्य् अकाल्यः; स मे कस्माद् द्वारि तिष्ठेत क्षत्तः
dhṛtarāṣṭra uvāca ācakṣva māṃ sukhinaṃ kālyam asmai; praveśyatāṃ svāgataṃ saṃjayāya na cāham etasya bhavāmy akālyaḥ; sa me kasmād dvāri tiṣṭheta kṣattaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायन उवाच ततः प्रविश्यानुमते नृपस्य; महद् वेश्म प्राज्ञशूरार्यगुप्तम् सिंहासनस्थं पार्थिवम् आससाद; वैचित्रवीर्यं प्राञ्जलिः सूतपुत्रः
vaiśaṃpāyana uvāca tataḥ praviśyānumate nṛpasya; mahad veśma prājñaśūrāryaguptam siṃhāsanasthaṃ pārthivam āsasāda; vaicitravīryaṃ prāñjaliḥ sūtaputraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संजय उवाच संजयो ऽहं भूमिपते नमस् ते; प्राप्तो ऽस्मि गत्वा नरदेव पाण्डवान् अभिवाद्य त्वां पाण्डुपुत्रो मनस्वी; युधिष्ठिरः कुशलं चान्वपृच्छत्
saṃjaya uvāca saṃjayo 'haṃ bhūmipate namas te; prāpto 'smi gatvā naradeva pāṇḍavān abhivādya tvāṃ pāṇḍuputro manasvī; yudhiṣṭhiraḥ kuśalaṃ cānvapṛcchat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स ते पुत्रान् पृच्छति प्रीयमाणः; कच्चित् पुत्रैः प्रीयसे नप्तृभिश् च तथा सुहृद्भिः सचिवैश् च राजन्; ये चापि त्वाम् उपजीवन्ति तैश् च
sa te putrān pṛcchati prīyamāṇaḥ; kaccit putraiḥ prīyase naptṛbhiś ca tathā suhṛdbhiḥ sacivaiś ca rājan; ye cāpi tvām upajīvanti taiś ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धृतराष्ट्र उवाच अभ्येत्य त्वां तात वदामि संजय; अजातशत्रुं च सुखेन पार्थम् कच्चित् स राजा कुशली सपुत्रः; सहामात्यः सानुजः कौरवाणाम्
dhṛtarāṣṭra uvāca abhyetya tvāṃ tāta vadāmi saṃjaya; ajātaśatruṃ ca sukhena pārtham kaccit sa rājā kuśalī saputraḥ; sahāmātyaḥ sānujaḥ kauravāṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संजय उवाच सहामात्यः कुशली पाण्डुपुत्रो; भूयश् चातो यच् च ते ऽग्रे मनो ऽभूत् निर्णिक्तधर्मार्थकरो मनस्वी; बहुश्रुतो दृष्टिमाञ् शीलवांश् च
saṃjaya uvāca sahāmātyaḥ kuśalī pāṇḍuputro; bhūyaś cāto yac ca te 'gre mano 'bhūt nirṇiktadharmārthakaro manasvī; bahuśruto dṛṣṭimāñ śīlavāṃś ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परं धर्मात् पाण्डवस्यानृशंस्यं; धर्मः परो वित्तचयान् मतो ऽस्य सुखप्रिये धर्महीने न पार्थो; ऽनुरुध्यते भारत तस्य विद्धि
paraṃ dharmāt pāṇḍavasyānṛśaṃsyaṃ; dharmaḥ paro vittacayān mato 'sya sukhapriye dharmahīne na pārtho; 'nurudhyate bhārata tasya viddhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परप्रयुक्तः पुरुषो विचेष्टते; सूत्रप्रोता दारुमयीव योषा इमं दृष्ट्वा नियमं पाण्डवस्य; मन्ये परं कर्म दैवं मनुष्यात्
paraprayuktaḥ puruṣo viceṣṭate; sūtraprotā dārumayīva yoṣā imaṃ dṛṣṭvā niyamaṃ pāṇḍavasya; manye paraṃ karma daivaṃ manuṣyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इमं च दृष्ट्वा तव कर्मदोषं; पादोदर्कं घोरम् अवर्णरूपम् यावन् नरः कामयते ऽतिकाल्यं; तावन् नरो ऽयं लभते प्रशंसाम्
imaṃ ca dṛṣṭvā tava karmadoṣaṃ; pādodarkaṃ ghoram avarṇarūpam yāvan naraḥ kāmayate 'tikālyaṃ; tāvan naro 'yaṃ labhate praśaṃsām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अजातशत्रुस् तु विहाय पापं; जीर्णां त्वचं सर्प इवासमर्थाम् विरोचते ऽहार्यवृत्तेन धीरो; युधिष्ठिरस् त्वयि पापं विसृज्य
ajātaśatrus tu vihāya pāpaṃ; jīrṇāṃ tvacaṃ sarpa ivāsamarthām virocate 'hāryavṛttena dhīro; yudhiṣṭhiras tvayi pāpaṃ visṛjya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अङ्गात्मनः कर्म निबोध राजन्; धर्मार्थयुक्ताद् आर्यवृत्ताद् अपेतम् उपक्रोशं चेह गतो ऽसि राजन्; नोहेश् च पापं प्रसजेद् अमुत्र
aṅgātmanaḥ karma nibodha rājan; dharmārthayuktād āryavṛttād apetam upakrośaṃ ceha gato 'si rājan; noheś ca pāpaṃ prasajed amutra
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स त्वम् अर्थं संशयितं विना तैर्; आशंससे पुत्रवशानुगो ऽद्य अधर्मशब्दश् च महान् पृथिव्यां; नेदं कर्म त्वत्समं भारताग्र्य
sa tvam arthaṃ saṃśayitaṃ vinā tair; āśaṃsase putravaśānugo 'dya adharmaśabdaś ca mahān pṛthivyāṃ; nedaṃ karma tvatsamaṃ bhāratāgrya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हीनप्रज्ञो दौष्कुलेयो नृशंसो; दीर्घवैरी क्षत्रविद्यास्व् अधीरः एवंधर्मा नापदः संतितीर्षेद्; धीनवीर्यो यश् च भवेद् अशिष्टः
hīnaprajño dauṣkuleyo nṛśaṃso; dīrghavairī kṣatravidyāsv adhīraḥ evaṃdharmā nāpadaḥ saṃtitīrṣed; dhīnavīryo yaś ca bhaved aśiṣṭaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुले जातो धर्मवान् यो यशस्वी; बहुश्रुतः सुखजीवी यतात्मा धर्मार्थयोर् ग्रथितयोर् बिभर्ति; नान्यत्र दिष्टस्य वशाद् उपैति
kule jāto dharmavān yo yaśasvī; bahuśrutaḥ sukhajīvī yatātmā dharmārthayor grathitayor bibharti; nānyatra diṣṭasya vaśād upaiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथं हि मन्त्राग्र्यधरो मनीषी; धर्मार्थयोर् आपदि संप्रणेता एवंयुक्तः सर्वमन्त्रैर् अहीनो; अनानृशंस्यं कर्म कुर्याद् अमूढः
kathaṃ hi mantrāgryadharo manīṣī; dharmārthayor āpadi saṃpraṇetā evaṃyuktaḥ sarvamantrair ahīno; anānṛśaṃsyaṃ karma kuryād amūḍhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तवापीमे मन्त्रविदः समेत्य; समासते कर्मसु नित्ययुक्ताः तेषाम् अयं बलवान् निश्चयश् च; कुरुक्षयार्थे निरयो व्यपादि
tavāpīme mantravidaḥ sametya; samāsate karmasu nityayuktāḥ teṣām ayaṃ balavān niścayaś ca; kurukṣayārthe nirayo vyapādi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकालिकं कुरवो नाभविष्यन्; पापेन चेत् पापम् अजातशत्रुः इच्छेज् जातु त्वयि पापं विसृज्य; निन्दा चेयं तव लोके ऽभविष्यत्
akālikaṃ kuravo nābhaviṣyan; pāpena cet pāpam ajātaśatruḥ icchej jātu tvayi pāpaṃ visṛjya; nindā ceyaṃ tava loke 'bhaviṣyat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किम् अन्यत्र विषयाद् ईश्वराणां; यत्र पार्थः परलोकं ददर्श अत्यक्रामत् स तथा संमतः स्यान्; न संशयो नास्ति मनुष्यकारः
kim anyatra viṣayād īśvarāṇāṃ; yatra pārthaḥ paralokaṃ dadarśa atyakrāmat sa tathā saṃmataḥ syān; na saṃśayo nāsti manuṣyakāraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतान् गुणान् कर्मकृतान् अवेक्ष्य; भावाभावौ वर्तमानाव् अनित्यौ बलिर् हि राजा पारम् अविन्दमानो; नान्यत् कालात् कारणं तत्र मेने
etān guṇān karmakṛtān avekṣya; bhāvābhāvau vartamānāv anityau balir hi rājā pāram avindamāno; nānyat kālāt kāraṇaṃ tatra mene
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चक्षुः श्रोत्रे नासिका त्वक् च जिह्वा; ज्ञानस्यैतान्य् आयतनानि जन्तोः तानि प्रीतान्य् एव तृष्णाक्षयान्ते; तान्य् अव्यथो दुःखहीनः प्रणुद्यात्
cakṣuḥ śrotre nāsikā tvak ca jihvā; jñānasyaitāny āyatanāni jantoḥ tāni prītāny eva tṛṣṇākṣayānte; tāny avyatho duḥkhahīnaḥ praṇudyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न त्व् एव मन्ये पुरुषस्य कर्म; संवर्तते सुप्रयुक्तं यथावत् मातुः पितुः कर्मणाभिप्रसूतः; संवर्धते विधिवद् भोजनेन
na tv eva manye puruṣasya karma; saṃvartate suprayuktaṃ yathāvat mātuḥ pituḥ karmaṇābhiprasūtaḥ; saṃvardhate vidhivad bhojanena
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रियाप्रिये सुखदुःखे च राजन्; निन्दाप्रशंसे च भजेत एनम् परस् त्व् एनं गर्हयते ऽपराधे; प्रशंसते साधुवृत्तं तम् एव
priyāpriye sukhaduḥkhe ca rājan; nindāpraśaṃse ca bhajeta enam paras tv enaṃ garhayate 'parādhe; praśaṃsate sādhuvṛttaṃ tam eva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स त्वा गर्हे भारतानां विरोधाद्; अन्तो नूनं भवितायं प्रजानाम् नो चेद् इदं तव कर्मापराधात्; कुरून् दहेत् कृष्णवर्त्मेव कक्षम्
sa tvā garhe bhāratānāṃ virodhād; anto nūnaṃ bhavitāyaṃ prajānām no ced idaṃ tava karmāparādhāt; kurūn dahet kṛṣṇavartmeva kakṣam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वम् एवैको जातपुत्रेषु राजन्; वशं गन्ता सर्वलोके नरेन्द्र कामात्मनां श्लाघसे द्यूतकाले; नान्यच् छमात् पश्य विपाकम् अस्य
tvam evaiko jātaputreṣu rājan; vaśaṃ gantā sarvaloke narendra kāmātmanāṃ ślāghase dyūtakāle; nānyac chamāt paśya vipākam asya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनाप्तानां प्रग्रहात् त्वं नरेन्द्र; तथाप्तानां निग्रहाच् चैव राजन् भूमिं स्फीतां दुर्बलत्वाद् अनन्तां; न शक्तस् त्वं रक्षितुं कौरवेय
anāptānāṃ pragrahāt tvaṃ narendra; tathāptānāṃ nigrahāc caiva rājan bhūmiṃ sphītāṃ durbalatvād anantāṃ; na śaktas tvaṃ rakṣituṃ kauraveya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुज्ञातो रथवेगावधूतः; श्रान्तो निपद्ये शयनं नृसिंह प्रातः श्रोतारः कुरवः सभायाम्; अजातशत्रोर् वचनं समेताः
anujñāto rathavegāvadhūtaḥ; śrānto nipadye śayanaṃ nṛsiṃha prātaḥ śrotāraḥ kuravaḥ sabhāyām; ajātaśatror vacanaṃ sametāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.