Library·Mahābhārata (critical edition)·5·5.44
धृतराष्ट्र उवाच सनत्सुजात यद् इमां परार्थां; ब्राह्मीं वाचं प्रवदसि विश्वरूपाम् परां हि कामेषु सुदुर्लभां कथां; तद् ब्रूहि मे वाक्यम् एतत् कुमार
dhṛtarāṣṭra uvāca sanatsujāta yad imāṃ parārthāṃ; brāhmīṃ vācaṃ pravadasi viśvarūpām parāṃ hi kāmeṣu sudurlabhāṃ kathāṃ; tad brūhi me vākyam etat kumāra
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सनत्सुजात उवाच नैतद् ब्रह्म त्वरमाणेन लभ्यं; यन् मां पृच्छस्य् अभिहृष्यस्य् अतीव अव्यक्तविद्याम् अभिधास्ये पुराणीं; बुद्ध्या च तेषां ब्रह्मचर्येण सिद्धाम्
sanatsujāta uvāca naitad brahma tvaramāṇena labhyaṃ; yan māṃ pṛcchasy abhihṛṣyasy atīva avyaktavidyām abhidhāsye purāṇīṃ; buddhyā ca teṣāṃ brahmacaryeṇa siddhām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धृतराष्ट्र उवाच अव्यक्तविद्याम् इति यत् सनातनीं; ब्रवीषि त्वं ब्रह्मचर्येण सिद्धाम् अनारभ्या वसतीहार्य काले; कथं ब्राह्मण्यम् अमृतत्वं लभेत
dhṛtarāṣṭra uvāca avyaktavidyām iti yat sanātanīṃ; bravīṣi tvaṃ brahmacaryeṇa siddhām anārabhyā vasatīhārya kāle; kathaṃ brāhmaṇyam amṛtatvaṃ labheta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सनत्सुजात उवाच ये ऽस्मिंल् लोके विजयन्तीह कामान्; ब्राह्मीं स्थितिम् अनुतितिक्षमाणाः त आत्मानं निर्हरन्तीह देहान्; मुञ्जाद् इषीकाम् इव सत्त्वसंस्थाः
sanatsujāta uvāca ye 'smiṃl loke vijayantīha kāmān; brāhmīṃ sthitim anutitikṣamāṇāḥ ta ātmānaṃ nirharantīha dehān; muñjād iṣīkām iva sattvasaṃsthāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शरीरम् एतौ कुरुतः पिता माता च भारत आचार्यशास्ता या जातिः सा सत्या साजरामरा
śarīram etau kurutaḥ pitā mātā ca bhārata ācāryaśāstā yā jātiḥ sā satyā sājarāmarā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आचार्ययोनिम् इह ये प्रविश्य; भूत्वा गर्भं ब्रह्मचर्यं चरन्ति इहैव ते शास्त्रकारा भवन्ति; प्रहाय देहं परमं यान्ति योगम्
ācāryayonim iha ye praviśya; bhūtvā garbhaṃ brahmacaryaṃ caranti ihaiva te śāstrakārā bhavanti; prahāya dehaṃ paramaṃ yānti yogam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
य आवृणोत्य् अवितथेन कर्णा;वृतं कुर्वन्न् अमृतं संप्रयच्छन् तं मन्येत पितरं मातरं च; तस्मै न द्रुह्येत् कृतम् अस्य जानन्
ya āvṛṇoty avitathena karṇā;vṛtaṃ kurvann amṛtaṃ saṃprayacchan taṃ manyeta pitaraṃ mātaraṃ ca; tasmai na druhyet kṛtam asya jānan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुरुं शिष्यो नित्यम् अभिमन्यमानः; स्वाध्यायम् इच्छेच् छुचिर् अप्रमत्तः मानं न कुर्यान् न दधीत रोषम्; एष प्रथमो ब्रह्मचर्यस्य पादः
guruṃ śiṣyo nityam abhimanyamānaḥ; svādhyāyam icchec chucir apramattaḥ mānaṃ na kuryān na dadhīta roṣam; eṣa prathamo brahmacaryasya pādaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आचार्यस्य प्रियं कुर्यात् प्राणैर् अपि धनैर् अपि कर्मणा मनसा वाचा द्वितीयः पाद उच्यते
ācāryasya priyaṃ kuryāt prāṇair api dhanair api karmaṇā manasā vācā dvitīyaḥ pāda ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समा गुरौ यथा वृत्तिर् गुरुपत्न्यां तथा भवेत् यथोक्तकारी प्रियकृत् तृतीयः पाद उच्यते
samā gurau yathā vṛttir gurupatnyāṃ tathā bhavet yathoktakārī priyakṛt tṛtīyaḥ pāda ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाचार्यायेहोपकृत्वा प्रवादं; प्राज्ञः कुर्वीत नैतद् अहं करोमि इतीव मन्येत न भाषयेत; स वै चतुर्थो ब्रह्मचर्यस्य पादः
nācāryāyehopakṛtvā pravādaṃ; prājñaḥ kurvīta naitad ahaṃ karomi itīva manyeta na bhāṣayeta; sa vai caturtho brahmacaryasya pādaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं वसन्तं यद् उपप्लवेद् धनम्; आचार्याय तद् अनुप्रयच्छेत् सतां वृत्तिं बहुगुणाम् एवम् एति; गुरोः पुत्रे भवति च वृत्तिर् एषा
evaṃ vasantaṃ yad upaplaved dhanam; ācāryāya tad anuprayacchet satāṃ vṛttiṃ bahuguṇām evam eti; guroḥ putre bhavati ca vṛttir eṣā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं वसन् सर्वतो वर्धतीह; बहून् पुत्रांल् लभते च प्रतिष्ठाम् वर्षन्ति चास्मै प्रदिशो दिशश् च; वसन्त्य् अस्मिन् ब्रह्मचर्ये जनाश् च
evaṃ vasan sarvato vardhatīha; bahūn putrāṃl labhate ca pratiṣṭhām varṣanti cāsmai pradiśo diśaś ca; vasanty asmin brahmacarye janāś ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतेन ब्रह्मचर्येण देवा देवत्वम् आप्नुवन् ऋषयश् च महाभागा ब्रह्मलोकं मनीषिणः
etena brahmacaryeṇa devā devatvam āpnuvan ṛṣayaś ca mahābhāgā brahmalokaṃ manīṣiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गन्धर्वाणाम् अनेनैव रूपम् अप्सरसाम् अभूत् एतेन ब्रह्मचर्येण सूर्यो अह्नाय जायते
gandharvāṇām anenaiva rūpam apsarasām abhūt etena brahmacaryeṇa sūryo ahnāya jāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
य आशयेत् पाटयेच् चापि राजन्; सर्वं शरीरं तपसा तप्यमानः एतेनासौ बाल्यम् अत्येति विद्वान्; मृत्युं तथा रोधयत्य् अन्तकाले
ya āśayet pāṭayec cāpi rājan; sarvaṃ śarīraṃ tapasā tapyamānaḥ etenāsau bālyam atyeti vidvān; mṛtyuṃ tathā rodhayaty antakāle
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तवन्तः क्षत्रिय ते जयन्ति; लोकाञ् जनाः कर्मणा निर्मितेन ब्रह्मैव विद्वांस् तेन अभ्येति सर्वं; नान्यः पन्था अयनाय विद्यते
antavantaḥ kṣatriya te jayanti; lokāñ janāḥ karmaṇā nirmitena brahmaiva vidvāṃs tena abhyeti sarvaṃ; nānyaḥ panthā ayanāya vidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धृतराष्ट्र उवाच आभाति शुक्लम् इव लोहितम् इव; अथो कृष्णम् अथाञ्जनं काद्रवं वा तद् ब्राह्मणः पश्यति यो ऽत्र विद्वान्; कथंरूपं तद् अमृतम् अक्षरं पदम्
dhṛtarāṣṭra uvāca ābhāti śuklam iva lohitam iva; atho kṛṣṇam athāñjanaṃ kādravaṃ vā tad brāhmaṇaḥ paśyati yo 'tra vidvān; kathaṃrūpaṃ tad amṛtam akṣaraṃ padam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सनत्सुजात उवाच नाभाति शुक्लम् इव लोहितम् इव; अथो कृष्णम् आयसम् अर्कवर्णम् न पृथिव्यां तिष्ठति नान्तरिक्षे; नैतत् समुद्रे सलिलं बिभर्ति
sanatsujāta uvāca nābhāti śuklam iva lohitam iva; atho kṛṣṇam āyasam arkavarṇam na pṛthivyāṃ tiṣṭhati nāntarikṣe; naitat samudre salilaṃ bibharti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न तारकासु न च विद्युद् आश्रितं; न चाभ्रेषु दृश्यते रूपम् अस्य न चापि वायौ न च देवतासु; न तच् चन्द्रे दृश्यते नोत सूर्ये
na tārakāsu na ca vidyud āśritaṃ; na cābhreṣu dṛśyate rūpam asya na cāpi vāyau na ca devatāsu; na tac candre dṛśyate nota sūrye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैवर्क्षु तन् न यजुःषु नाप्य् अथर्वसु; न चैव दृश्यत्य् अमलेषु सामसु रथंतरे बार्हते चापि राजन्; महाव्रते नैव दृश्येद् ध्रुवं तत्
naivarkṣu tan na yajuḥṣu nāpy atharvasu; na caiva dṛśyaty amaleṣu sāmasu rathaṃtare bārhate cāpi rājan; mahāvrate naiva dṛśyed dhruvaṃ tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपारणीयं तमसः परस्तात्; तद् अन्तको ऽप्य् एति विनाशकाले अणीयरूपं क्षुरधारया तन्; महच् च रूपं त्व् अपि पर्वतेभ्यः
apāraṇīyaṃ tamasaḥ parastāt; tad antako 'py eti vināśakāle aṇīyarūpaṃ kṣuradhārayā tan; mahac ca rūpaṃ tv api parvatebhyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा प्रतिष्ठा तद् अमृतं लोकास् तद् ब्रह्म तद् यशः भूतानि जज्ञिरे तस्मात् प्रलयं यान्ति तत्र च
sā pratiṣṭhā tad amṛtaṃ lokās tad brahma tad yaśaḥ bhūtāni jajñire tasmāt pralayaṃ yānti tatra ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनामयं तन् महद् उद्यतं यशो; वाचो विकारान् कवयो वदन्ति तस्मिञ् जगत् सर्वम् इदं प्रतिष्ठितं; ये तद् विदुर् अमृतास् ते भवन्ति
anāmayaṃ tan mahad udyataṃ yaśo; vāco vikārān kavayo vadanti tasmiñ jagat sarvam idaṃ pratiṣṭhitaṃ; ye tad vidur amṛtās te bhavanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.