Library·Mahābhārata (critical edition)·5·5.8
वैशंपायन उवाच शल्यः श्रुत्वा तु दूतानां सैन्येन महता वृतः अभ्ययात् पाण्डवान् राजन् सह पुत्रैर् महारथैः
vaiśaṃpāyana uvāca śalyaḥ śrutvā tu dūtānāṃ sainyena mahatā vṛtaḥ abhyayāt pāṇḍavān rājan saha putrair mahārathaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य सेनानिवेशो ऽभूद् अध्यर्धम् इव योजनम् तथा हि बहुलां सेनां स बिभर्ति नरर्षभः
tasya senāniveśo 'bhūd adhyardham iva yojanam tathā hi bahulāṃ senāṃ sa bibharti nararṣabhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विचित्रकवचाः शूरा विचित्रध्वजकार्मुकाः विचित्राभरणाः सर्वे विचित्ररथवाहनाः
vicitrakavacāḥ śūrā vicitradhvajakārmukāḥ vicitrābharaṇāḥ sarve vicitrarathavāhanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वदेशवेषाभरणा वीराः शतसहस्रशः तस्य सेनाप्रणेतारो बभूवुः क्षत्रियर्षभाः
svadeśaveṣābharaṇā vīrāḥ śatasahasraśaḥ tasya senāpraṇetāro babhūvuḥ kṣatriyarṣabhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यथयन्न् इव भूतानि कम्पयन्न् इव मेदिनीम् शनैर् विश्रामयन् सेनां स ययौ येन पाण्डवः
vyathayann iva bhūtāni kampayann iva medinīm śanair viśrāmayan senāṃ sa yayau yena pāṇḍavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो दुर्योधनः श्रुत्वा महासेनं महारथम् उपायान्तम् अभिद्रुत्य स्वयम् आनर्च भारत
tato duryodhanaḥ śrutvā mahāsenaṃ mahāratham upāyāntam abhidrutya svayam ānarca bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कारयाम् आस पूजार्थं तस्य दुर्योधनः सभाः रमणीयेषु देशेषु रत्नचित्राः स्वलंकृताः
kārayām āsa pūjārthaṃ tasya duryodhanaḥ sabhāḥ ramaṇīyeṣu deśeṣu ratnacitrāḥ svalaṃkṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स ताः सभाः समासाद्य पूज्यमानो यथामरः दुर्योधनस्य सचिवैर् देशे देशे यथार्हतः आजगाम सभाम् अन्यां देवावसथवर्चसम्
sa tāḥ sabhāḥ samāsādya pūjyamāno yathāmaraḥ duryodhanasya sacivair deśe deśe yathārhataḥ ājagāma sabhām anyāṃ devāvasathavarcasam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तत्र विषयैर् युक्तः कल्याणैर् अतिमानुषैः मेने ऽभ्यधिकम् आत्मानम् अवमेने पुरंदरम्
sa tatra viṣayair yuktaḥ kalyāṇair atimānuṣaiḥ mene 'bhyadhikam ātmānam avamene puraṃdaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पप्रच्छ स ततः प्रेष्यान् प्रहृष्टः क्षत्रियर्षभः युधिष्ठिरस्य पुरुषाः के नु चक्रुः सभा इमाः आनीयन्तां सभाकाराः प्रदेयार्हा हि मे मताः
papraccha sa tataḥ preṣyān prahṛṣṭaḥ kṣatriyarṣabhaḥ yudhiṣṭhirasya puruṣāḥ ke nu cakruḥ sabhā imāḥ ānīyantāṃ sabhākārāḥ pradeyārhā hi me matāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गूढो दुर्योधनस् तत्र दर्शयाम् आस मातुलम् तं दृष्ट्वा मद्रराजस् तु ज्ञात्वा यत्नं च तस्य तम् परिष्वज्याब्रवीत् प्रीत इष्टो ऽर्थो गृह्यताम् इति
gūḍho duryodhanas tatra darśayām āsa mātulam taṃ dṛṣṭvā madrarājas tu jñātvā yatnaṃ ca tasya tam pariṣvajyābravīt prīta iṣṭo 'rtho gṛhyatām iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्योधन उवाच सत्यवाग् भव कल्याण वरो वै मम दीयताम् सर्वसेनाप्रणेता मे भवान् भवितुम् अर्हति
duryodhana uvāca satyavāg bhava kalyāṇa varo vai mama dīyatām sarvasenāpraṇetā me bhavān bhavitum arhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायन उवाच कृतम् इत्य् अब्रवीच् छल्यः किम् अन्यत् क्रियताम् इति कृतम् इत्य् एव गान्धारिः प्रत्युवाच पुनः पुनः
vaiśaṃpāyana uvāca kṛtam ity abravīc chalyaḥ kim anyat kriyatām iti kṛtam ity eva gāndhāriḥ pratyuvāca punaḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तथा शल्यम् आमन्त्र्य पुनर् आयात् स्वकं पुरम् शल्यो जगाम कौन्तेयान् आख्यातुं कर्म तस्य तत्
sa tathā śalyam āmantrya punar āyāt svakaṃ puram śalyo jagāma kaunteyān ākhyātuṃ karma tasya tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपप्लव्यं स गत्वा तु स्कन्धावारं प्रविश्य च पाण्डवान् अथ तान् सर्वाञ् शल्यस् तत्र ददर्श ह
upaplavyaṃ sa gatvā tu skandhāvāraṃ praviśya ca pāṇḍavān atha tān sarvāñ śalyas tatra dadarśa ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समेत्य तु महाबाहुः शल्यः पाण्डुसुतैस् तदा पाद्यम् अर्घ्यं च गां चैव प्रत्यगृह्णाद् यथाविधि
sametya tu mahābāhuḥ śalyaḥ pāṇḍusutais tadā pādyam arghyaṃ ca gāṃ caiva pratyagṛhṇād yathāvidhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः कुशलपूर्वं स मद्रराजो ऽरिसूदनः प्रीत्या परमया युक्तः समाश्लिष्य युधिष्ठिरम्
tataḥ kuśalapūrvaṃ sa madrarājo 'risūdanaḥ prītyā paramayā yuktaḥ samāśliṣya yudhiṣṭhiram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा भीमार्जुनौ हृष्टौ स्वस्रीयौ च यमाव् उभौ आसने चोपविष्टस् तु शल्यः पार्थम् उवाच ह
tathā bhīmārjunau hṛṣṭau svasrīyau ca yamāv ubhau āsane copaviṣṭas tu śalyaḥ pārtham uvāca ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुशलं राजशार्दूल कच्चित् ते कुरुनन्दन अरण्यवासाद् दिष्ट्यासि विमुक्तो जयतां वर
kuśalaṃ rājaśārdūla kaccit te kurunandana araṇyavāsād diṣṭyāsi vimukto jayatāṃ vara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुदुष्करं कृतं राजन् निर्जने वसता वने भ्रातृभिः सह राजेन्द्र कृष्णया चानया सह
suduṣkaraṃ kṛtaṃ rājan nirjane vasatā vane bhrātṛbhiḥ saha rājendra kṛṣṇayā cānayā saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अज्ञातवासं घोरं च वसता दुष्करं कृतम् दुःखम् एव कुतः सौख्यं राज्यभ्रष्टस्य भारत
ajñātavāsaṃ ghoraṃ ca vasatā duṣkaraṃ kṛtam duḥkham eva kutaḥ saukhyaṃ rājyabhraṣṭasya bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुःखस्यैतस्य महतो धार्तराष्ट्रकृतस्य वै अवाप्स्यसि सुखं राजन् हत्वा शत्रून् परंतप
duḥkhasyaitasya mahato dhārtarāṣṭrakṛtasya vai avāpsyasi sukhaṃ rājan hatvā śatrūn paraṃtapa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विदितं ते महाराज लोकतत्त्वं नराधिप तस्माल् लोभकृतं किं चित् तव तात न विद्यते
viditaṃ te mahārāja lokatattvaṃ narādhipa tasmāl lobhakṛtaṃ kiṃ cit tava tāta na vidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽस्याकथयद् राजा दुर्योधनसमागमम् तच् च शुश्रूषितं सर्वं वरदानं च भारत
tato 'syākathayad rājā duryodhanasamāgamam tac ca śuśrūṣitaṃ sarvaṃ varadānaṃ ca bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युधिष्ठिर उवाच सुकृतं ते कृतं राजन् प्रहृष्टेनान्तरात्मना दुर्योधनस्य यद् वीर त्वया वाचा प्रतिश्रुतम् एकं त्व् इच्छामि भद्रं ते क्रियमाणं महीपते
yudhiṣṭhira uvāca sukṛtaṃ te kṛtaṃ rājan prahṛṣṭenāntarātmanā duryodhanasya yad vīra tvayā vācā pratiśrutam ekaṃ tv icchāmi bhadraṃ te kriyamāṇaṃ mahīpate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवान् इह महाराज वासुदेवसमो युधि कर्णार्जुनाभ्यां संप्राप्ते द्वैरथे राजसत्तम कर्णस्य भवता कार्यं सारथ्यं नात्र संशयः
bhavān iha mahārāja vāsudevasamo yudhi karṇārjunābhyāṃ saṃprāpte dvairathe rājasattama karṇasya bhavatā kāryaṃ sārathyaṃ nātra saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र पाल्यो ऽर्जुनो राजन् यदि मत्प्रियम् इच्छसि तेजोवधश् च ते कार्यः सौतेर् अस्मज्जयावहः अकर्तव्यम् अपि ह्य् एतत् कर्तुम् अर्हसि मातुल
tatra pālyo 'rjuno rājan yadi matpriyam icchasi tejovadhaś ca te kāryaḥ sauter asmajjayāvahaḥ akartavyam api hy etat kartum arhasi mātula
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शल्य उवाच शृणु पाण्डव भद्रं ते यद् ब्रवीषि दुरात्मनः तेजोवधनिमित्तं मां सूतपुत्रस्य संयुगे
śalya uvāca śṛṇu pāṇḍava bhadraṃ te yad bravīṣi durātmanaḥ tejovadhanimittaṃ māṃ sūtaputrasya saṃyuge
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं तस्य भविष्यामि संग्रामे सारथिर् ध्रुवम् वासुदेवेन हि समं नित्यं मां स हि मन्यते
ahaṃ tasya bhaviṣyāmi saṃgrāme sārathir dhruvam vāsudevena hi samaṃ nityaṃ māṃ sa hi manyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्याहं कुरुशार्दूल प्रतीपम् अहितं वचः ध्रुवं संकथयिष्यामि योद्धुकामस्य संयुगे
tasyāhaṃ kuruśārdūla pratīpam ahitaṃ vacaḥ dhruvaṃ saṃkathayiṣyāmi yoddhukāmasya saṃyuge
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा स हृतदर्पश् च हृततेजाश् च पाण्डव भविष्यति सुखं हन्तुं सत्यम् एतद् ब्रवीमि ते
yathā sa hṛtadarpaś ca hṛtatejāś ca pāṇḍava bhaviṣyati sukhaṃ hantuṃ satyam etad bravīmi te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् एतत् करिष्यामि यथा तात त्वम् आत्थ माम् यच् चान्यद् अपि शक्ष्यामि तत् करिष्यामि ते प्रियम्
evam etat kariṣyāmi yathā tāta tvam āttha mām yac cānyad api śakṣyāmi tat kariṣyāmi te priyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यच् च दुःखं त्वया प्राप्तं द्यूते वै कृष्णया सह परुषाणि च वाक्यानि सूतपुत्रकृतानि वै
yac ca duḥkhaṃ tvayā prāptaṃ dyūte vai kṛṣṇayā saha paruṣāṇi ca vākyāni sūtaputrakṛtāni vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जटासुरात् परिक्लेशः कीचकाच् च महाद्युते द्रौपद्याधिगतं सर्वं दमयन्त्या यथाशुभम्
jaṭāsurāt parikleśaḥ kīcakāc ca mahādyute draupadyādhigataṃ sarvaṃ damayantyā yathāśubham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वं दुःखम् इदं वीर सुखोदर्कं भविष्यति नात्र मन्युस् त्वया कार्यो विधिर् हि बलवत्तरः
sarvaṃ duḥkham idaṃ vīra sukhodarkaṃ bhaviṣyati nātra manyus tvayā kāryo vidhir hi balavattaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुःखानि हि महात्मानः प्राप्नुवन्ति युधिष्ठिर देवैर् अपि हि दुःखानि प्राप्तानि जगतीपते
duḥkhāni hi mahātmānaḥ prāpnuvanti yudhiṣṭhira devair api hi duḥkhāni prāptāni jagatīpate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इन्द्रेण श्रूयते राजन् सभार्येण महात्मना अनुभूतं महद् दुःखं देवराजेन भारत
indreṇa śrūyate rājan sabhāryeṇa mahātmanā anubhūtaṃ mahad duḥkhaṃ devarājena bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.