Library·Mahābhārata (critical edition)·5·5.89
वैशंपायन उवाच पृथाम् आमन्त्र्य गोविन्दः कृत्वा चापि प्रदक्षिणम् दुर्योधनगृहं शौरिर् अभ्यगच्छद् अरिंदमः
vaiśaṃpāyana uvāca pṛthām āmantrya govindaḥ kṛtvā cāpi pradakṣiṇam duryodhanagṛhaṃ śaurir abhyagacchad ariṃdamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लक्ष्म्या परमया युक्तं पुरंदरगृहोपमम् तस्य कक्ष्या व्यतिक्रम्य तिस्रो द्वाःस्थैर् अवारितः
lakṣmyā paramayā yuktaṃ puraṃdaragṛhopamam tasya kakṣyā vyatikramya tisro dvāḥsthair avāritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽभ्रघनसंकाशं गिरिकूटम् इवोच्छ्रितम् श्रिया ज्वलन्तं प्रासादम् आरुरोह महायशाः
tato 'bhraghanasaṃkāśaṃ girikūṭam ivocchritam śriyā jvalantaṃ prāsādam āruroha mahāyaśāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र राजसहस्रैश् च कुरुभिश् चाभिसंवृतम् धार्तराष्ट्रं महाबाहुं ददर्शासीनम् आसने
tatra rājasahasraiś ca kurubhiś cābhisaṃvṛtam dhārtarāṣṭraṃ mahābāhuṃ dadarśāsīnam āsane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुःशासनं च कर्णं च शकुनिं चापि सौबलम् दुर्योधनसमीपे तान् आसनस्थान् ददर्श सः
duḥśāsanaṃ ca karṇaṃ ca śakuniṃ cāpi saubalam duryodhanasamīpe tān āsanasthān dadarśa saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभ्यागच्छति दाशार्हे धार्तराष्ट्रो महायशाः उदतिष्ठत् सहामात्यः पूजयन् मधुसूदनम्
abhyāgacchati dāśārhe dhārtarāṣṭro mahāyaśāḥ udatiṣṭhat sahāmātyaḥ pūjayan madhusūdanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समेत्य धार्तराष्ट्रेण सहामात्येन केशवः राजभिस् तत्र वार्ष्णेयः समागच्छद् यथावयः
sametya dhārtarāṣṭreṇa sahāmātyena keśavaḥ rājabhis tatra vārṣṇeyaḥ samāgacchad yathāvayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र जाम्बूनदमयं पर्यङ्कं सुपरिष्कृतम् विविधास्तरणास्तीर्णम् अभ्युपाविशद् अच्युतः
tatra jāmbūnadamayaṃ paryaṅkaṃ supariṣkṛtam vividhāstaraṇāstīrṇam abhyupāviśad acyutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन् गां मधुपर्कं च उपहृत्य जनार्दने निवेदयाम् आस तदा गृहान् राज्यं च कौरवः
tasmin gāṃ madhuparkaṃ ca upahṛtya janārdane nivedayām āsa tadā gṛhān rājyaṃ ca kauravaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र गोविन्दम् आसीनं प्रसन्नादित्यवर्चसम् उपासां चक्रिरे सर्वे कुरवो राजभिः सह
tatra govindam āsīnaṃ prasannādityavarcasam upāsāṃ cakrire sarve kuravo rājabhiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो दुर्योधनो राजा वार्ष्णेयं जयतां वरम् न्यमन्त्रयद् भोजनेन नाभ्यनन्दच् च केशवः
tato duryodhano rājā vārṣṇeyaṃ jayatāṃ varam nyamantrayad bhojanena nābhyanandac ca keśavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो दुर्योधनः कृष्णम् अब्रवीद् राजसंसदि मृदुपूर्वं शठोदर्कं कर्णम् आभाष्य कौरवः
tato duryodhanaḥ kṛṣṇam abravīd rājasaṃsadi mṛdupūrvaṃ śaṭhodarkaṃ karṇam ābhāṣya kauravaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस्माद् अन्नानि पानानि वासांसि शयनानि च त्वदर्थम् उपनीतानि नाग्रहीस् त्वं जनार्दन
kasmād annāni pānāni vāsāṃsi śayanāni ca tvadartham upanītāni nāgrahīs tvaṃ janārdana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उभयोश् चाददः साह्यम् उभयोश् च हिते रतः संबन्धी दयितश् चासि धृतराष्ट्रस्य माधव
ubhayoś cādadaḥ sāhyam ubhayoś ca hite rataḥ saṃbandhī dayitaś cāsi dhṛtarāṣṭrasya mādhava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वं हि गोविन्द धर्मार्थौ वेत्थ तत्त्वेन सर्वशः तत्र कारणम् इच्छामि श्रोतुं चक्रगदाधर
tvaṃ hi govinda dharmārthau vettha tattvena sarvaśaḥ tatra kāraṇam icchāmi śrotuṃ cakragadādhara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स एवम् उक्तो गोविन्दः प्रत्युवाच महामनाः ओघमेघस्वनः काले प्रगृह्य विपुलं भुजम्
sa evam ukto govindaḥ pratyuvāca mahāmanāḥ oghameghasvanaḥ kāle pragṛhya vipulaṃ bhujam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनम्बूकृतम् अग्रस्तम् अनिरस्तम् असंकुलम् राजीवनेत्रो राजानं हेतुमद्वाक्यम् उत्तमम्
anambūkṛtam agrastam anirastam asaṃkulam rājīvanetro rājānaṃ hetumadvākyam uttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतार्था भुञ्जते दूताः पूजां गृह्णन्ति चैव हि कृतार्थं मां सहामात्यस् त्वम् अर्चिष्यसि भारत
kṛtārthā bhuñjate dūtāḥ pūjāṃ gṛhṇanti caiva hi kṛtārthaṃ māṃ sahāmātyas tvam arciṣyasi bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्तः प्रत्युवाच धार्तराष्ट्रो जनार्दनम् न युक्तं भवतास्मासु प्रतिपत्तुम् असांप्रतम्
evam uktaḥ pratyuvāca dhārtarāṣṭro janārdanam na yuktaṃ bhavatāsmāsu pratipattum asāṃpratam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतार्थं चाकृतार्थं च त्वां वयं मधुसूदन यतामहे पूजयितुं गोविन्द न च शक्नुमः
kṛtārthaṃ cākṛtārthaṃ ca tvāṃ vayaṃ madhusūdana yatāmahe pūjayituṃ govinda na ca śaknumaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न च तत् कारणं विद्मो यस्मिन् नो मधुसूदन पूजां कृतां प्रीयमाणैर् नामंस्थाः पुरुषोत्तम
na ca tat kāraṇaṃ vidmo yasmin no madhusūdana pūjāṃ kṛtāṃ prīyamāṇair nāmaṃsthāḥ puruṣottama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैरं नो नास्ति भवता गोविन्द न च विग्रहः स भवान् प्रसमीक्ष्यैतन् नेदृशं वक्तुम् अर्हति
vairaṃ no nāsti bhavatā govinda na ca vigrahaḥ sa bhavān prasamīkṣyaitan nedṛśaṃ vaktum arhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्तः प्रत्युवाच धार्तराष्ट्रं जनार्दनः अभिवीक्ष्य सहामात्यं दाशार्हः प्रहसन्न् इव
evam uktaḥ pratyuvāca dhārtarāṣṭraṃ janārdanaḥ abhivīkṣya sahāmātyaṃ dāśārhaḥ prahasann iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाहं कामान् न संरम्भान् न द्वेषान् नार्थकारणात् न हेतुवादाल् लोभाद् वा धर्मं जह्यां कथं चन
nāhaṃ kāmān na saṃrambhān na dveṣān nārthakāraṇāt na hetuvādāl lobhād vā dharmaṃ jahyāṃ kathaṃ cana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संप्रीतिभोज्यान्य् अन्नानि आपद्भोज्यानि वा पुनः न च संप्रीयसे राजन् न चाप्य् आपद्गता वयम्
saṃprītibhojyāny annāni āpadbhojyāni vā punaḥ na ca saṃprīyase rājan na cāpy āpadgatā vayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकस्माद् द्विषसे राजञ् जन्मप्रभृति पाण्डवान् प्रियानुवर्तिनो भ्रातॄन् सर्वैः समुदितान् गुणैः
akasmād dviṣase rājañ janmaprabhṛti pāṇḍavān priyānuvartino bhrātṝn sarvaiḥ samuditān guṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकस्माच् चैव पार्थानां द्वेषणं नोपपद्यते धर्मे स्थिताः पाण्डवेयाः कस् तान् किं वक्तुम् अर्हति
akasmāc caiva pārthānāṃ dveṣaṇaṃ nopapadyate dharme sthitāḥ pāṇḍaveyāḥ kas tān kiṃ vaktum arhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस् तान् द्वेष्टि स मां द्वेष्टि यस् तान् अनु स माम् अनु ऐकात्म्यं मां गतं विद्धि पाण्डवैर् धर्मचारिभिः
yas tān dveṣṭi sa māṃ dveṣṭi yas tān anu sa mām anu aikātmyaṃ māṃ gataṃ viddhi pāṇḍavair dharmacāribhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामक्रोधानुवर्ती हि यो मोहाद् विरुरुत्सते गुणवन्तं च यो द्वेष्टि तम् आहुः पुरुषाधमम्
kāmakrodhānuvartī hi yo mohād virurutsate guṇavantaṃ ca yo dveṣṭi tam āhuḥ puruṣādhamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यः कल्याणगुणाञ् ज्ञातीन् मोहाल् लोभाद् दिदृक्षते सो ऽजितात्माजितक्रोधो न चिरं तिष्ठति श्रियम्
yaḥ kalyāṇaguṇāñ jñātīn mohāl lobhād didṛkṣate so 'jitātmājitakrodho na ciraṃ tiṣṭhati śriyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यो गुणसंपन्नान् हृदयस्याप्रियान् अपि प्रियेण कुरुते वश्यांश् चिरं यशसि तिष्ठति
atha yo guṇasaṃpannān hṛdayasyāpriyān api priyeṇa kurute vaśyāṃś ciraṃ yaśasi tiṣṭhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वम् एतद् अभोक्तव्यम् अन्नं दुष्टाभिसंहितम् क्षत्तुर् एकस्य भोक्तव्यम् इति मे धीयते मतिः
sarvam etad abhoktavyam annaṃ duṣṭābhisaṃhitam kṣattur ekasya bhoktavyam iti me dhīyate matiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्त्वा महाबाहुर् दुर्योधनम् अमर्षणम् निश्चक्राम ततः शुभ्राद् धार्तराष्ट्रनिवेशनात्
evam uktvā mahābāhur duryodhanam amarṣaṇam niścakrāma tataḥ śubhrād dhārtarāṣṭraniveśanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्याय च महाबाहुर् वासुदेवो महामनाः निवेशाय ययौ वेश्म विदुरस्य महात्मनः
niryāya ca mahābāhur vāsudevo mahāmanāḥ niveśāya yayau veśma vidurasya mahātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् अभ्यगच्छद् द्रोणश् च कृपो भीष्मो ऽथ बाह्लिकः कुरवश् च महाबाहुं विदुरस्य गृहे स्थितम्
tam abhyagacchad droṇaś ca kṛpo bhīṣmo 'tha bāhlikaḥ kuravaś ca mahābāhuṃ vidurasya gṛhe sthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते ऽभिगम्याब्रुवंस् तत्र कुरवो मधुसूदनम् निवेदयामो वार्ष्णेय सरत्नांस् ते गृहान्वयम्
te 'bhigamyābruvaṃs tatra kuravo madhusūdanam nivedayāmo vārṣṇeya saratnāṃs te gṛhānvayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तान् उवाच महातेजाः कौरवान् मधुसूदनः सर्वे भवन्तो गच्छन्तु सर्वा मे ऽपचितिः कृता
tān uvāca mahātejāḥ kauravān madhusūdanaḥ sarve bhavanto gacchantu sarvā me 'pacitiḥ kṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यातेषु कुरुषु क्षत्ता दाशार्हम् अपराजितम् अभ्यर्चयाम् आस तदा सर्वकामैः प्रयत्नवान्
yāteṣu kuruṣu kṣattā dāśārham aparājitam abhyarcayām āsa tadā sarvakāmaiḥ prayatnavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः क्षत्तान्नपानानि शुचीनि गुणवन्ति च उपाहरद् अनेकानि केशवाय महात्मने
tataḥ kṣattānnapānāni śucīni guṇavanti ca upāharad anekāni keśavāya mahātmane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तैर् तर्पयित्वा प्रथमं ब्राह्मणान् मधुसूदनः वेदविद्भ्यो ददौ कृष्णः परमद्रविणान्य् अपि
tair tarpayitvā prathamaṃ brāhmaṇān madhusūdanaḥ vedavidbhyo dadau kṛṣṇaḥ paramadraviṇāny api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽनुयायिभिः सार्धं मरुद्भिर् इव वासवः विदुरान्नानि बुभुजे शुचीनि गुणवन्ति च
tato 'nuyāyibhiḥ sārdhaṃ marudbhir iva vāsavaḥ vidurānnāni bubhuje śucīni guṇavanti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.