Library·Mahābhārata (critical edition)·5·5.92
वैशंपायन उवाच तथा कथयतोर् एव तयोर् बुद्धिमतोस् तदा शिवा नक्षत्रसंपन्ना सा व्यतीयाय शर्वरी
vaiśaṃpāyana uvāca tathā kathayator eva tayor buddhimatos tadā śivā nakṣatrasaṃpannā sā vyatīyāya śarvarī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मार्थकामयुक्ताश् च विचित्रार्थपदाक्षराः शृण्वतो विविधा वाचो विदुरस्य महात्मनः
dharmārthakāmayuktāś ca vicitrārthapadākṣarāḥ śṛṇvato vividhā vāco vidurasya mahātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथाभिर् अनुरूपाभिः कृष्णस्यामिततेजसः अकामस्येव कृष्णस्य सा व्यतीयाय शर्वरी
kathābhir anurūpābhiḥ kṛṣṇasyāmitatejasaḥ akāmasyeva kṛṣṇasya sā vyatīyāya śarvarī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तु स्वरसंपन्ना बहवः सूतमागधाः शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषैः केशवं प्रत्यबोधयन्
tatas tu svarasaṃpannā bahavaḥ sūtamāgadhāḥ śaṅkhadundubhinirghoṣaiḥ keśavaṃ pratyabodhayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत उत्थाय दाशार्ह ऋषभः सर्वसात्वताम् सर्वम् आवश्यकं चक्रे प्रातःकार्यं जनार्दनः
tata utthāya dāśārha ṛṣabhaḥ sarvasātvatām sarvam āvaśyakaṃ cakre prātaḥkāryaṃ janārdanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतोदकार्यजप्यः स हुताग्निः समलंकृतः तत आदित्यम् उद्यन्तम् उपातिष्ठत माधवः
kṛtodakāryajapyaḥ sa hutāgniḥ samalaṃkṛtaḥ tata ādityam udyantam upātiṣṭhata mādhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ दुर्योधनः कृष्णं शकुनिश् चापि सौबलः संध्यां तिष्ठन्तम् अभ्येत्य दाशार्हम् अपराजितम्
atha duryodhanaḥ kṛṣṇaṃ śakuniś cāpi saubalaḥ saṃdhyāṃ tiṣṭhantam abhyetya dāśārham aparājitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आचक्षेतां तु कृष्णस्य धृतराष्ट्रं सभागतम् कुरूंश् च भीष्मप्रमुखान् राज्ञः सर्वांश् च पार्थिवान्
ācakṣetāṃ tu kṛṣṇasya dhṛtarāṣṭraṃ sabhāgatam kurūṃś ca bhīṣmapramukhān rājñaḥ sarvāṃś ca pārthivān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वाम् अर्थयन्ते गोविन्द दिवि शक्रम् इवामराः ताव् अभ्यनन्दद् गोविन्दः साम्ना परमवल्गुना
tvām arthayante govinda divi śakram ivāmarāḥ tāv abhyanandad govindaḥ sāmnā paramavalgunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो विमल आदित्ये ब्राह्मणेभ्यो जनार्दनः ददौ हिरण्यं वासांसि गाश् चाश्वांश् च परंतपः
tato vimala āditye brāhmaṇebhyo janārdanaḥ dadau hiraṇyaṃ vāsāṃsi gāś cāśvāṃś ca paraṃtapaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विसृष्टवन्तं रत्नानि दाशार्हम् अपराजितम् तिष्ठन्तम् उपसंगम्य ववन्दे सारथिस् तदा
visṛṣṭavantaṃ ratnāni dāśārham aparājitam tiṣṭhantam upasaṃgamya vavande sārathis tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् उपस्थितम् आज्ञाय रथं दिव्यं महामनाः महाभ्रघननिर्घोषं सर्वरत्नविभूषितम्
tam upasthitam ājñāya rathaṃ divyaṃ mahāmanāḥ mahābhraghananirghoṣaṃ sarvaratnavibhūṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्निं प्रदक्षिणं कृत्वा ब्राह्मणांश् च जनार्दनः कौस्तुभं मणिम् आमुच्य श्रिया परमया ज्वलन्
agniṃ pradakṣiṇaṃ kṛtvā brāhmaṇāṃś ca janārdanaḥ kaustubhaṃ maṇim āmucya śriyā paramayā jvalan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुरुभिः संवृतः कृष्णो वृष्णिभिश् चाभिरक्षितः आतिष्ठत रथं शौरिः सर्वयादवनन्दनः
kurubhiḥ saṃvṛtaḥ kṛṣṇo vṛṣṇibhiś cābhirakṣitaḥ ātiṣṭhata rathaṃ śauriḥ sarvayādavanandanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्वारुरोह दाशार्हं विदुरः सर्वधर्मवित् सर्वप्राणभृतां श्रेष्ठं सर्वधर्मभृतां वरम्
anvāruroha dāśārhaṃ viduraḥ sarvadharmavit sarvaprāṇabhṛtāṃ śreṣṭhaṃ sarvadharmabhṛtāṃ varam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो दुर्योधनः कृष्णं शकुनिश् चापि सौबलः द्वितीयेन रथेनैनम् अन्वयातां परंतपम्
tato duryodhanaḥ kṛṣṇaṃ śakuniś cāpi saubalaḥ dvitīyena rathenainam anvayātāṃ paraṃtapam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सात्यकिः कृतवर्मा च वृष्णीनां च महारथाः पृष्ठतो ऽनुययुः कृष्णं रथैर् अश्वैर् गजैर् अपि
sātyakiḥ kṛtavarmā ca vṛṣṇīnāṃ ca mahārathāḥ pṛṣṭhato 'nuyayuḥ kṛṣṇaṃ rathair aśvair gajair api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां हेमपरिष्कारा युक्ताः परमवाजिभिः गच्छतां घोषिणश् चित्राश् चारु बभ्राजिरे रथाः
teṣāṃ hemapariṣkārā yuktāḥ paramavājibhiḥ gacchatāṃ ghoṣiṇaś citrāś cāru babhrājire rathāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संमृष्टसंसिक्तरजः प्रतिपेदे महापथम् राजर्षिचरितं काले कृष्णो धीमाञ् श्रिया ज्वलन्
saṃmṛṣṭasaṃsiktarajaḥ pratipede mahāpatham rājarṣicaritaṃ kāle kṛṣṇo dhīmāñ śriyā jvalan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रयाते दाशार्हे प्रावाद्यन्तैकपुष्कराः शङ्खाश् च दध्मिरे तत्र वाद्यान्य् अन्यानि यानि च
tataḥ prayāte dāśārhe prāvādyantaikapuṣkarāḥ śaṅkhāś ca dadhmire tatra vādyāny anyāni yāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रवीराः सर्वलोकस्य युवानः सिंहविक्रमाः परिवार्य रथं शौरेर् अगच्छन्त परंतपाः
pravīrāḥ sarvalokasya yuvānaḥ siṃhavikramāḥ parivārya rathaṃ śaurer agacchanta paraṃtapāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽन्ये बहुसाहस्रा विचित्राद्भुतवाससः असिप्रासायुधधराः कृष्णस्यासन् पुरःसराः
tato 'nye bahusāhasrā vicitrādbhutavāsasaḥ asiprāsāyudhadharāḥ kṛṣṇasyāsan puraḥsarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गजाः परःशतास् तत्र वराश् चाश्वाः सहस्रशः प्रयान्तम् अन्वयुर् वीरं दाशार्हम् अपराजितम्
gajāḥ paraḥśatās tatra varāś cāśvāḥ sahasraśaḥ prayāntam anvayur vīraṃ dāśārham aparājitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरं कुरूणां संवृत्तं द्रष्टुकामं जनार्दनम् सवृद्धबालं सस्त्रीकं रथ्यागतम् अरिंदमम्
puraṃ kurūṇāṃ saṃvṛttaṃ draṣṭukāmaṃ janārdanam savṛddhabālaṃ sastrīkaṃ rathyāgatam ariṃdamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदिकापाश्रिताभिश् च समाक्रान्तान्य् अनेकशः प्रचलन्तीव भारेण योषिद्भिर् भवनान्य् उत
vedikāpāśritābhiś ca samākrāntāny anekaśaḥ pracalantīva bhāreṇa yoṣidbhir bhavanāny uta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संपूज्यमानः कुरुभिः संशृण्वन् विविधाः कथाः यथार्हं प्रतिसत्कुर्वन् प्रेक्षमाणः शनैर् ययौ
saṃpūjyamānaḥ kurubhiḥ saṃśṛṇvan vividhāḥ kathāḥ yathārhaṃ pratisatkurvan prekṣamāṇaḥ śanair yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सभां समासाद्य केशवस्यानुयायिनः सशङ्खैर् वेणुनिर्घोषैर् दिशः सर्वा व्यनादयन्
tataḥ sabhāṃ samāsādya keśavasyānuyāyinaḥ saśaṅkhair veṇunirghoṣair diśaḥ sarvā vyanādayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सा समितिः सर्वा राज्ञाम् अमिततेजसाम् संप्राकम्पत हर्षेण कृष्णागमनकाङ्क्षया
tataḥ sā samitiḥ sarvā rājñām amitatejasām saṃprākampata harṣeṇa kṛṣṇāgamanakāṅkṣayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽभ्याशगते कृष्णे समहृष्यन् नराधिपाः श्रुत्वा तं रथनिर्घोषं पर्जन्यनिनदोपमम्
tato 'bhyāśagate kṛṣṇe samahṛṣyan narādhipāḥ śrutvā taṃ rathanirghoṣaṃ parjanyaninadopamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आसाद्य तु सभाद्वारम् ऋषभः सर्वसात्वताम् अवतीर्य रथाच् छौरिः कैलासशिखरोपमात्
āsādya tu sabhādvāram ṛṣabhaḥ sarvasātvatām avatīrya rathāc chauriḥ kailāsaśikharopamāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नगमेघप्रतीकाशां ज्वलन्तीम् इव तेजसा महेन्द्रसदनप्रख्यां प्रविवेश सभां ततः
nagameghapratīkāśāṃ jvalantīm iva tejasā mahendrasadanaprakhyāṃ praviveśa sabhāṃ tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाणौ गृहीत्वा विदुरं सात्यकिं च महायशाः ज्योतींष्य् आदित्यवद् राजन् कुरून् प्रच्छादयञ् श्रिया
pāṇau gṛhītvā viduraṃ sātyakiṃ ca mahāyaśāḥ jyotīṃṣy ādityavad rājan kurūn pracchādayañ śriyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्रतो वासुदेवस्य कर्णदुर्योधनाव् उभौ वृष्णयः कृतवर्मा च आसन् कृष्णस्य पृष्ठतः
agrato vāsudevasya karṇaduryodhanāv ubhau vṛṣṇayaḥ kṛtavarmā ca āsan kṛṣṇasya pṛṣṭhataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धृतराष्ट्रं पुरस्कृत्य भीष्मद्रोणादयस् ततः आसनेभ्यो ऽचलन् सर्वे पूजयन्तो जनार्दनम्
dhṛtarāṣṭraṃ puraskṛtya bhīṣmadroṇādayas tataḥ āsanebhyo 'calan sarve pūjayanto janārdanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभ्यागच्छति दाशार्हे प्रज्ञाचक्षुर् महामनाः सहैव भीष्मद्रोणाभ्याम् उदतिष्ठन् महायशाः
abhyāgacchati dāśārhe prajñācakṣur mahāmanāḥ sahaiva bhīṣmadroṇābhyām udatiṣṭhan mahāyaśāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तिष्ठति महाराजे धृतराष्ट्रे जनेश्वरे तानि राजसहस्राणि समुत्तस्थुः समन्ततः
uttiṣṭhati mahārāje dhṛtarāṣṭre janeśvare tāni rājasahasrāṇi samuttasthuḥ samantataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आसनं सर्वतोभद्रं जाम्बूनदपरिष्कृतम् कृष्णार्थे कल्पितं तत्र धृतराष्ट्रस्य शासनात्
āsanaṃ sarvatobhadraṃ jāmbūnadapariṣkṛtam kṛṣṇārthe kalpitaṃ tatra dhṛtarāṣṭrasya śāsanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्मयमानस् तु राजानं भीष्मद्रोणौ च माधवः अभ्यभाषत धर्मात्मा राज्ञश् चान्यान् यथावयः
smayamānas tu rājānaṃ bhīṣmadroṇau ca mādhavaḥ abhyabhāṣata dharmātmā rājñaś cānyān yathāvayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र केशवम् आनर्चुः सम्यग् अभ्यागतं सभाम् राजानः पार्थिवाः सर्वे कुरवश् च जनार्दनम्
tatra keśavam ānarcuḥ samyag abhyāgataṃ sabhām rājānaḥ pārthivāḥ sarve kuravaś ca janārdanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र तिष्ठन् स दाशार्हो राजमध्ये परंतपः अपश्यद् अन्तरिक्षस्थान् ऋषीन् परपुरंजयः
tatra tiṣṭhan sa dāśārho rājamadhye paraṃtapaḥ apaśyad antarikṣasthān ṛṣīn parapuraṃjayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तान् अभिसंप्रेक्ष्य नारदप्रमुखान् ऋषीन् अभ्यभाषत दाशार्हो भीष्मं शांतनवं शनैः
tatas tān abhisaṃprekṣya nāradapramukhān ṛṣīn abhyabhāṣata dāśārho bhīṣmaṃ śāṃtanavaṃ śanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पार्थिवीं समितिं द्रष्टुम् ऋषयो ऽभ्यागता नृप निमन्त्र्यन्ताम् आसनैश् च सत्कारेण च भूयसा
pārthivīṃ samitiṃ draṣṭum ṛṣayo 'bhyāgatā nṛpa nimantryantām āsanaiś ca satkāreṇa ca bhūyasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैतेष्व् अनुपविष्टेषु शक्यं केन चिद् आसितुम् पूजा प्रयुज्यताम् आशु मुनीनां भावितात्मनाम्
naiteṣv anupaviṣṭeṣu śakyaṃ kena cid āsitum pūjā prayujyatām āśu munīnāṃ bhāvitātmanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋषीञ् शांतनवो दृष्ट्वा सभाद्वारम् उपस्थितान् त्वरमाणस् ततो भृत्यान् आसनानीत्य् अचोदयत्
ṛṣīñ śāṃtanavo dṛṣṭvā sabhādvāram upasthitān tvaramāṇas tato bhṛtyān āsanānīty acodayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आसनान्य् अथ मृष्टानि महान्ति विपुलानि च मणिकाञ्चनचित्राणि समाजह्रुस् ततस् ततः
āsanāny atha mṛṣṭāni mahānti vipulāni ca maṇikāñcanacitrāṇi samājahrus tatas tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषु तत्रोपविष्टेषु गृहीतार्घेषु भारत निषसादासने कृष्णो राजानश् च यथासनम्
teṣu tatropaviṣṭeṣu gṛhītārgheṣu bhārata niṣasādāsane kṛṣṇo rājānaś ca yathāsanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुःशासनः सात्यकये ददाव् आसनम् उत्तमम् विविंशतिर् ददौ पीठं काञ्चनं कृतवर्मणे
duḥśāsanaḥ sātyakaye dadāv āsanam uttamam viviṃśatir dadau pīṭhaṃ kāñcanaṃ kṛtavarmaṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविदूरे ऽथ कृष्णस्य कर्णदुर्योधनाव् उभौ एकासने महात्मानौ निषीदतुर् अमर्षणौ
avidūre 'tha kṛṣṇasya karṇaduryodhanāv ubhau ekāsane mahātmānau niṣīdatur amarṣaṇau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गान्धारराजः शकुनिर् गान्धारैर् अभिरक्षितः निषसादासने राजा सहपुत्रो विशां पते
gāndhārarājaḥ śakunir gāndhārair abhirakṣitaḥ niṣasādāsane rājā sahaputro viśāṃ pate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विदुरो मणिपीठे तु शुक्लस्पर्ध्याजिनोत्तरे संस्पृशन्न् आसनं शौरेर् महामतिर् उपाविशत्
viduro maṇipīṭhe tu śuklaspardhyājinottare saṃspṛśann āsanaṃ śaurer mahāmatir upāviśat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिरस्य दृष्ट्वा दाशार्हं राजानः सर्वपार्थिवाः अमृतस्येव नातृप्यन् प्रेक्षमाणा जनार्दनम्
cirasya dṛṣṭvā dāśārhaṃ rājānaḥ sarvapārthivāḥ amṛtasyeva nātṛpyan prekṣamāṇā janārdanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतसीपुष्पसंकाशः पीतवासा जनार्दनः व्यभ्राजत सभामध्ये हेम्नीवोपहितो मणिः
atasīpuṣpasaṃkāśaḥ pītavāsā janārdanaḥ vyabhrājata sabhāmadhye hemnīvopahito maṇiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तूष्णीं सर्वम् आसीद् गोविन्दगतमानसम् न तत्र कश् चित् किं चिद् धि व्याजहार पुमान् क्व चित्
tatas tūṣṇīṃ sarvam āsīd govindagatamānasam na tatra kaś cit kiṃ cid dhi vyājahāra pumān kva cit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.