Library·Mahābhārata (critical edition)·6·6.101
संजय उवाच दृष्ट्वा भीष्मं रणे क्रुद्धं पाण्डवैर् अभिसंवृतम् यथा मेघैर् महाराज तपान्ते दिवि भास्करम्
saṃjaya uvāca dṛṣṭvā bhīṣmaṃ raṇe kruddhaṃ pāṇḍavair abhisaṃvṛtam yathā meghair mahārāja tapānte divi bhāskaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्योधनो महाराज दुःशासनम् अभाषत एष शूरो महेष्वासो भीष्मः शत्रुनिषूदनः
duryodhano mahārāja duḥśāsanam abhāṣata eṣa śūro maheṣvāso bhīṣmaḥ śatruniṣūdanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
छादितः पाण्डवैः शूरैः समन्ताद् भरतर्षभ तस्य कार्यं त्वया वीर रक्षणं सुमहात्मनः
chāditaḥ pāṇḍavaiḥ śūraiḥ samantād bharatarṣabha tasya kāryaṃ tvayā vīra rakṣaṇaṃ sumahātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्ष्यमाणो हि समरे भीष्मो ऽस्माकं पितामहः निहन्यात् समरे यत्तान् पाञ्चालान् पाण्डवैः सह
rakṣyamāṇo hi samare bhīṣmo 'smākaṃ pitāmahaḥ nihanyāt samare yattān pāñcālān pāṇḍavaiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र कार्यम् अहं मन्ये भीष्मस्यैवाभिरक्षणम् गोप्ता ह्य् एष महेष्वासो भीष्मो ऽस्माकं पितामहः
tatra kāryam ahaṃ manye bhīṣmasyaivābhirakṣaṇam goptā hy eṣa maheṣvāso bhīṣmo 'smākaṃ pitāmahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स भवान् सर्वसैन्येन परिवार्य पितामहम् समरे दुष्करं कर्म कुर्वाणं परिरक्षतु
sa bhavān sarvasainyena parivārya pitāmaham samare duṣkaraṃ karma kurvāṇaṃ parirakṣatu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्तस् तु समरे पुत्रो दुःशासनस् तव परिवार्य स्थितो भीष्मं सैन्येन महता वृतः
evam uktas tu samare putro duḥśāsanas tava parivārya sthito bhīṣmaṃ sainyena mahatā vṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः शतसहस्रेण हयानां सुबलात्मजः विमलप्रासहस्तानाम् ऋष्टितोमरधारिणाम्
tataḥ śatasahasreṇa hayānāṃ subalātmajaḥ vimalaprāsahastānām ṛṣṭitomaradhāriṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दर्पितानां सुवेगानां बलस्थानां पताकिनाम् शिक्षितैर् युद्धकुशलैर् उपेतानां नरोत्तमैः
darpitānāṃ suvegānāṃ balasthānāṃ patākinām śikṣitair yuddhakuśalair upetānāṃ narottamaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नकुलं सहदेवं च धर्मराजं च पाण्डवम् न्यवारयन् नरश्रेष्ठं परिवार्य समन्ततः
nakulaṃ sahadevaṃ ca dharmarājaṃ ca pāṇḍavam nyavārayan naraśreṣṭhaṃ parivārya samantataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो दुर्योधनो राजा शूराणां हयसादिनाम् अयुतं प्रेषयाम् आस पाण्डवानां निवारणे
tato duryodhano rājā śūrāṇāṃ hayasādinām ayutaṃ preṣayām āsa pāṇḍavānāṃ nivāraṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तैः प्रविष्टैर् महावेगैर् गरुत्मद्भिर् इवाहवे खुराहता धरा राजंश् चकम्पे च ननाद च
taiḥ praviṣṭair mahāvegair garutmadbhir ivāhave khurāhatā dharā rājaṃś cakampe ca nanāda ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
खुरशब्दश् च सुमहान् वाजिनां शुश्रुवे तदा महावंशवनस्येव दह्यमानस्य पर्वते
khuraśabdaś ca sumahān vājināṃ śuśruve tadā mahāvaṃśavanasyeva dahyamānasya parvate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्पतद्भिश् च तैस् तत्र समुद्धूतं महद् रजः दिवाकरपथं प्राप्य छादयाम् आस भास्करम्
utpatadbhiś ca tais tatra samuddhūtaṃ mahad rajaḥ divākarapathaṃ prāpya chādayām āsa bhāskaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेगवद्भिर् हयैस् तैस् तु क्षोभितं पाण्डवं बलम् निपतद्भिर् महावेगैर् हंसैर् इव महत् सरः हेषतां चैव शब्देन न प्राज्ञायत किं चन
vegavadbhir hayais tais tu kṣobhitaṃ pāṇḍavaṃ balam nipatadbhir mahāvegair haṃsair iva mahat saraḥ heṣatāṃ caiva śabdena na prājñāyata kiṃ cana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो युधिष्ठिरो राजा माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ प्रत्यघ्नंस् तरसा वेगं समरे हयसादिनाम्
tato yudhiṣṭhiro rājā mādrīputrau ca pāṇḍavau pratyaghnaṃs tarasā vegaṃ samare hayasādinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उद्वृत्तस्य महाराज प्रावृट्कालेन पूर्यतः पौर्णमास्याम् अम्बुवेगं यथा वेला महोदधेः
udvṛttasya mahārāja prāvṛṭkālena pūryataḥ paurṇamāsyām ambuvegaṃ yathā velā mahodadheḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् ते रथिनो राजञ् शरैः संनतपर्वभिः न्यकृन्तन्न् उत्तमाङ्गानि कायेभ्यो हयसादिनाम्
tatas te rathino rājañ śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ nyakṛntann uttamāṅgāni kāyebhyo hayasādinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते निपेतुर् महाराज निहता दृढधन्विभिः नागैर् इव महानागा यथा स्युर् गिरिगह्वरे
te nipetur mahārāja nihatā dṛḍhadhanvibhiḥ nāgair iva mahānāgā yathā syur girigahvare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते ऽपि प्रासैः सुनिशितैः शरैः संनतपर्वभिः न्यकृन्तन्न् उत्तमाङ्गानि विचरन्तो दिशो दश
te 'pi prāsaiḥ suniśitaiḥ śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ nyakṛntann uttamāṅgāni vicaranto diśo daśa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्यासन्ना हयारोहा ऋष्टिभिर् भरतर्षभ अच्छिनन्न् उत्तमाङ्गानि फलानीव महाद्रुमात्
atyāsannā hayārohā ṛṣṭibhir bharatarṣabha acchinann uttamāṅgāni phalānīva mahādrumāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ससादिनो हया राजंस् तत्र तत्र निषूदिताः पतिताः पात्यमानाश् च शतशो ऽथ सहस्रशः
sasādino hayā rājaṃs tatra tatra niṣūditāḥ patitāḥ pātyamānāś ca śataśo 'tha sahasraśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वध्यमाना हयास् ते तु प्राद्रवन्त भयार्दिताः यथा सिंहान् समासाद्य मृगाः प्राणपरायणाः
vadhyamānā hayās te tu prādravanta bhayārditāḥ yathā siṃhān samāsādya mṛgāḥ prāṇaparāyaṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाण्डवास् तु महाराज जित्वा शत्रून् महाहवे दध्मुः शङ्खांश् च भेरीश् च ताडयाम् आसुर् आहवे
pāṇḍavās tu mahārāja jitvā śatrūn mahāhave dadhmuḥ śaṅkhāṃś ca bherīś ca tāḍayām āsur āhave
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो दुर्योधनो दृष्ट्वा दीनं सैन्यम् अवस्थितम् अब्रवीद् भरतश्रेष्ठ मद्रराजम् इदं वचः
tato duryodhano dṛṣṭvā dīnaṃ sainyam avasthitam abravīd bharataśreṣṭha madrarājam idaṃ vacaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष पाण्डुसुतो ज्येष्ठो जित्वा मातुल मामकान् पश्यतां नो महाबाहो सेनां द्रावयते बली
eṣa pāṇḍusuto jyeṣṭho jitvā mātula māmakān paśyatāṃ no mahābāho senāṃ drāvayate balī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं वारय महाबाहो वेलेव मकरालयम् त्वं हि संश्रूयसे ऽत्यर्थम् असह्यबलविक्रमः
taṃ vāraya mahābāho veleva makarālayam tvaṃ hi saṃśrūyase 'tyartham asahyabalavikramaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रस्य तव तद् वाक्यं श्रुत्वा शल्यः प्रतापवान् प्रययौ रथवंशेन यत्र राजा युधिष्ठिरः
putrasya tava tad vākyaṃ śrutvā śalyaḥ pratāpavān prayayau rathavaṃśena yatra rājā yudhiṣṭhiraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् आपतद् वै सहसा शल्यस्य सुमहद् बलम् महौघवेगं समरे वारयाम् आस पाण्डवः
tad āpatad vai sahasā śalyasya sumahad balam mahaughavegaṃ samare vārayām āsa pāṇḍavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मद्रराजं च समरे धर्मराजो महारथः दशभिः सायकैस् तूर्णम् आजघान स्तनान्तरे नकुलः सहदेवश् च त्रिभिस् त्रिभिर् अजिह्मगैः
madrarājaṃ ca samare dharmarājo mahārathaḥ daśabhiḥ sāyakais tūrṇam ājaghāna stanāntare nakulaḥ sahadevaś ca tribhis tribhir ajihmagaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मद्रराजो ऽपि तान् सर्वान् आजघान त्रिभिस् त्रिभिः युधिष्ठिरं पुनः षष्ट्या विव्याध निशितैः शरैः माद्रीपुत्रौ च संरब्धौ द्वाभ्यां द्वाभ्याम् अताडयत्
madrarājo 'pi tān sarvān ājaghāna tribhis tribhiḥ yudhiṣṭhiraṃ punaḥ ṣaṣṭyā vivyādha niśitaiḥ śaraiḥ mādrīputrau ca saṃrabdhau dvābhyāṃ dvābhyām atāḍayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो भीमो महाबाहुर् दृष्ट्वा राजानम् आहवे मद्रराजवशं प्राप्तं मृत्योर् आस्यगतं यथा अभ्यद्रवत संग्रामे युधिष्ठिरम् अमित्रजित्
tato bhīmo mahābāhur dṛṣṭvā rājānam āhave madrarājavaśaṃ prāptaṃ mṛtyor āsyagataṃ yathā abhyadravata saṃgrāme yudhiṣṭhiram amitrajit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो युद्धं महाघोरं प्रावर्तत सुदारुणम् अपरां दिशम् आस्थाय द्योतमाने दिवाकरे
tato yuddhaṃ mahāghoraṃ prāvartata sudāruṇam aparāṃ diśam āsthāya dyotamāne divākare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.