Library·Mahābhārata (critical edition)·6·6.105
धृतराष्ट्र उवाच कथं शिखण्डी गाङ्गेयम् अभ्यधावत् पितामहम् पाञ्चाल्यः समरे क्रुद्धो धर्मात्मानं यतव्रतम्
dhṛtarāṣṭra uvāca kathaṃ śikhaṇḍī gāṅgeyam abhyadhāvat pitāmaham pāñcālyaḥ samare kruddho dharmātmānaṃ yatavratam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
के ऽरक्षन् पाण्डवानीके शिखण्डिनम् उदायुधम् त्वरमाणास् त्वराकाले जिगीषन्तो महारथाः
ke 'rakṣan pāṇḍavānīke śikhaṇḍinam udāyudham tvaramāṇās tvarākāle jigīṣanto mahārathāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथं शांतनवो भीष्मः स तस्मिन् दशमे ऽहनि अयुध्यत महावीर्यः पाण्डवैः सहसृञ्जयैः
kathaṃ śāṃtanavo bhīṣmaḥ sa tasmin daśame 'hani ayudhyata mahāvīryaḥ pāṇḍavaiḥ sahasṛñjayaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न मृष्यामि रणे भीष्मं प्रत्युद्यातं शिखण्डिनम् कच्चिन् न रथभङ्गो ऽस्य धनुर् वाशीर्यतास्यतः
na mṛṣyāmi raṇe bhīṣmaṃ pratyudyātaṃ śikhaṇḍinam kaccin na rathabhaṅgo 'sya dhanur vāśīryatāsyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संजय उवाच नाशीर्यत धनुस् तस्य रथभङ्गो न चाप्य् अभूत् युध्यमानस्य संग्रामे भीष्मस्य भरतर्षभ निघ्नतः समरे शत्रूञ् शरैः संनतपर्वभिः
saṃjaya uvāca nāśīryata dhanus tasya rathabhaṅgo na cāpy abhūt yudhyamānasya saṃgrāme bhīṣmasya bharatarṣabha nighnataḥ samare śatrūñ śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनेकशतसाहस्रास् तावकानां महारथाः रथदन्तिगणा राजन् हयाश् चैव सुसज्जिताः अभ्यवर्तन्त युद्धाय पुरस्कृत्य पितामहम्
anekaśatasāhasrās tāvakānāṃ mahārathāḥ rathadantigaṇā rājan hayāś caiva susajjitāḥ abhyavartanta yuddhāya puraskṛtya pitāmaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथाप्रतिज्ञं कौरव्य स चापि समितिंजयः पार्थानाम् अकरोद् भीष्मः सततं समितिक्षयम्
yathāpratijñaṃ kauravya sa cāpi samitiṃjayaḥ pārthānām akarod bhīṣmaḥ satataṃ samitikṣayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युध्यमानं महेष्वासं विनिघ्नन्तं पराञ् शरैः पाञ्चालाः पाण्डवैः सार्धं सर्व एवाभ्यवारयन्
yudhyamānaṃ maheṣvāsaṃ vinighnantaṃ parāñ śaraiḥ pāñcālāḥ pāṇḍavaiḥ sārdhaṃ sarva evābhyavārayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दशमे ऽहनि संप्राप्ते तताप रिपुवाहिनीम् कीर्यमाणां शितैर् बाणैः शतशो ऽथ सहस्रशः
daśame 'hani saṃprāpte tatāpa ripuvāhinīm kīryamāṇāṃ śitair bāṇaiḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न हि भीष्मं महेष्वासं पाण्डवाः पाण्डुपूर्वज अशक्नुवन् रणे जेतुं पाशहस्तम् इवान्तकम्
na hi bhīṣmaṃ maheṣvāsaṃ pāṇḍavāḥ pāṇḍupūrvaja aśaknuvan raṇe jetuṃ pāśahastam ivāntakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथोपायान् महाराज सव्यसाची परंतपः त्रासयन् रथिनः सर्वान् बीभत्सुर् अपराजितः
athopāyān mahārāja savyasācī paraṃtapaḥ trāsayan rathinaḥ sarvān bībhatsur aparājitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिंहवद् विनदन्न् उच्चैर् धनुर्ज्यां विक्षिपन् मुहुः शरौघान् विसृजन् पार्थो व्यचरत् कालवद् रणे
siṃhavad vinadann uccair dhanurjyāṃ vikṣipan muhuḥ śaraughān visṛjan pārtho vyacarat kālavad raṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य शब्देन वित्रस्तास् तावका भरतर्षभ सिंहस्येव मृगा राजन् व्यद्रवन्त महाभयात्
tasya śabdena vitrastās tāvakā bharatarṣabha siṃhasyeva mṛgā rājan vyadravanta mahābhayāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जयन्तं पाण्डवं दृष्ट्वा त्वत्सैन्यं चाभिपीडितम् दुर्योधनस् ततो भीष्मम् अब्रवीद् भृशपीडितः
jayantaṃ pāṇḍavaṃ dṛṣṭvā tvatsainyaṃ cābhipīḍitam duryodhanas tato bhīṣmam abravīd bhṛśapīḍitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष पाण्डुसुतस् तात श्वेताश्वः कृष्णसारथिः दहते मामकान् सर्वान् कृष्णवर्त्मेव काननम्
eṣa pāṇḍusutas tāta śvetāśvaḥ kṛṣṇasārathiḥ dahate māmakān sarvān kṛṣṇavartmeva kānanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्य सैन्यानि गाङ्गेय द्रवमाणानि सर्वशः पाण्डवेन युधां श्रेष्ठ काल्यमानानि संयुगे
paśya sainyāni gāṅgeya dravamāṇāni sarvaśaḥ pāṇḍavena yudhāṃ śreṣṭha kālyamānāni saṃyuge
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा पशुगणान् पालः संकालयति कानने तथेदं मामकं सैन्यं काल्यते शत्रुतापन
yathā paśugaṇān pālaḥ saṃkālayati kānane tathedaṃ māmakaṃ sainyaṃ kālyate śatrutāpana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धनंजयशरैर् भग्नं द्रवमाणम् इतस् ततः भीमो ह्य् एष दुराधर्षो विद्रावयति मे बलम्
dhanaṃjayaśarair bhagnaṃ dravamāṇam itas tataḥ bhīmo hy eṣa durādharṣo vidrāvayati me balam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सात्यकिश् चेकितानश् च माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ अभिमन्युश् च विक्रान्तो वाहिनीं दहते मम
sātyakiś cekitānaś ca mādrīputrau ca pāṇḍavau abhimanyuś ca vikrānto vāhinīṃ dahate mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धृष्टद्युम्नस् तथा शूरो राक्षसश् च घटोत्कचः व्यद्रावयेतां सहसा सैन्यं मम महाबलौ
dhṛṣṭadyumnas tathā śūro rākṣasaś ca ghaṭotkacaḥ vyadrāvayetāṃ sahasā sainyaṃ mama mahābalau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वध्यमानस्य सैन्यस्य सर्वैर् एतैर् महाबलैः नान्यां गतिं प्रपश्यामि स्थाने युद्धे च भारत
vadhyamānasya sainyasya sarvair etair mahābalaiḥ nānyāṃ gatiṃ prapaśyāmi sthāne yuddhe ca bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋते त्वां पुरुषव्याघ्र देवतुल्यपराक्रम पर्याप्तश् च भवान् क्षिप्रं पीडितानां गतिर् भव
ṛte tvāṃ puruṣavyāghra devatulyaparākrama paryāptaś ca bhavān kṣipraṃ pīḍitānāṃ gatir bhava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्तो महाराज पिता देवव्रतस् तव चिन्तयित्वा मुहूर्तं तु कृत्वा निश्चयम् आत्मनः तव संधारयन् पुत्रम् अब्रवीच् छंतनोः सुतः
evam ukto mahārāja pitā devavratas tava cintayitvā muhūrtaṃ tu kṛtvā niścayam ātmanaḥ tava saṃdhārayan putram abravīc chaṃtanoḥ sutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्योधन विजानीहि स्थिरो भव विशां पते पूर्वकालं तव मया प्रतिज्ञातं महाबल
duryodhana vijānīhi sthiro bhava viśāṃ pate pūrvakālaṃ tava mayā pratijñātaṃ mahābala
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हत्वा दश सहस्राणि क्षत्रियाणां महात्मनाम् संग्रामाद् व्यपयातव्यम् एतत् कर्म ममाह्निकम् इति तत् कृतवांश् चाहं यथोक्तं भरतर्षभ
hatvā daśa sahasrāṇi kṣatriyāṇāṃ mahātmanām saṃgrāmād vyapayātavyam etat karma mamāhnikam iti tat kṛtavāṃś cāhaṃ yathoktaṃ bharatarṣabha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्य चापि महत् कर्म प्रकरिष्ये महाहवे अहं वा निहतः शेष्ये हनिष्ये वाद्य पाण्डवान्
adya cāpi mahat karma prakariṣye mahāhave ahaṃ vā nihataḥ śeṣye haniṣye vādya pāṇḍavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्य ते पुरुषव्याघ्र प्रतिमोक्ष्ये ऋणं महत् भर्तृपिण्डकृतं राजन् निहतः पृतनामुखे
adya te puruṣavyāghra pratimokṣye ṛṇaṃ mahat bhartṛpiṇḍakṛtaṃ rājan nihataḥ pṛtanāmukhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा भरतश्रेष्ठः क्षत्रियान् प्रतपञ् शरैः आससाद दुराधर्षः पाण्डवानाम् अनीकिनीम्
ity uktvā bharataśreṣṭhaḥ kṣatriyān pratapañ śaraiḥ āsasāda durādharṣaḥ pāṇḍavānām anīkinīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनीकमध्ये तिष्ठन्तं गाङ्गेयं भरतर्षभ आशीविषम् इव क्रुद्धं पाण्डवाः पर्यवारयन्
anīkamadhye tiṣṭhantaṃ gāṅgeyaṃ bharatarṣabha āśīviṣam iva kruddhaṃ pāṇḍavāḥ paryavārayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दशमे ऽहनि तस्मिंस् तु दर्शयञ् शक्तिम् आत्मनः राजञ् शतसहस्राणि सो ऽवधीत् कुरुनन्दन
daśame 'hani tasmiṃs tu darśayañ śaktim ātmanaḥ rājañ śatasahasrāṇi so 'vadhīt kurunandana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चालानां च ये श्रेष्ठा राजपुत्रा महाबलाः तेषाम् आदत्त तेजांसि जलं सूर्य इवांशुभिः
pañcālānāṃ ca ye śreṣṭhā rājaputrā mahābalāḥ teṣām ādatta tejāṃsi jalaṃ sūrya ivāṃśubhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हत्वा दश सहस्राणि कुञ्जराणां तरस्विनाम् सारोहाणां महाराज हयानां चायुतं पुनः
hatvā daśa sahasrāṇi kuñjarāṇāṃ tarasvinām sārohāṇāṃ mahārāja hayānāṃ cāyutaṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्णे शतसहस्रे द्वे पदातीनां नरोत्तमः प्रजज्वाल रणे भीष्मो विधूम इव पावकः
pūrṇe śatasahasre dve padātīnāṃ narottamaḥ prajajvāla raṇe bhīṣmo vidhūma iva pāvakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न चैनं पाण्डवेयानां के चिच् छेकुर् निरीक्षितुम् उत्तरं मार्गम् आस्थाय तपन्तम् इव भास्करम्
na cainaṃ pāṇḍaveyānāṃ ke cic chekur nirīkṣitum uttaraṃ mārgam āsthāya tapantam iva bhāskaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते पाण्डवेयाः संरब्धा महेष्वासेन पीडिताः वधायाभ्यद्रवन् भीष्मं सृञ्जयाश् च महारथाः
te pāṇḍaveyāḥ saṃrabdhā maheṣvāsena pīḍitāḥ vadhāyābhyadravan bhīṣmaṃ sṛñjayāś ca mahārathāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स युध्यमानो बहुभिर् भीष्मः शांतनवस् तदा अवकीर्णो महाबाहुः शैलो मेघैर् इवासितैः
sa yudhyamāno bahubhir bhīṣmaḥ śāṃtanavas tadā avakīrṇo mahābāhuḥ śailo meghair ivāsitaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रास् तु तव गाङ्गेयं समन्तात् पर्यवारयन् महत्या सेनया सार्धं ततो युद्धम् अवर्तत
putrās tu tava gāṅgeyaṃ samantāt paryavārayan mahatyā senayā sārdhaṃ tato yuddham avartata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.