Mahābhārata (critical edition) 6.110

संजय उवाच अर्जुनस् तु रणे शल्यं यतमानं महारथम् छादयाम् आस समरे शरैः संनतपर्वभिः

saṃjaya uvāca arjunas tu raṇe śalyaṃ yatamānaṃ mahāratham chādayām āsa samare śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुशर्माणं कृपं चैव त्रिभिस् त्रिभिर् अविध्यत प्राग्ज्योतिषं च समरे सैन्धवं च जयद्रथम्

suśarmāṇaṃ kṛpaṃ caiva tribhis tribhir avidhyata prāgjyotiṣaṃ ca samare saindhavaṃ ca jayadratham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्रसेनं विकर्णं च कृतवर्माणम् एव च दुर्मर्षणं च राजेन्द्र आवन्त्यौ च महारथौ

citrasenaṃ vikarṇaṃ ca kṛtavarmāṇam eva ca durmarṣaṇaṃ ca rājendra āvantyau ca mahārathau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकैकं त्रिभिर् आनर्छत् कङ्कबर्हिणवाजितैः शरैर् अतिरथो युद्धे पीडयन् वाहिनीं तव

ekaikaṃ tribhir ānarchat kaṅkabarhiṇavājitaiḥ śarair atiratho yuddhe pīḍayan vāhinīṃ tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जयद्रथो रणे पार्थं भित्त्वा भारत सायकैः भीमं विव्याध तरसा चित्रसेनरथे स्थितः

jayadratho raṇe pārthaṃ bhittvā bhārata sāyakaiḥ bhīmaṃ vivyādha tarasā citrasenarathe sthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शल्यश् च समरे जिष्णुं कृपश् च रथिनां वरः विव्यधाते महाबाहुं बहुधा मर्मभेदिभिः

śalyaś ca samare jiṣṇuṃ kṛpaś ca rathināṃ varaḥ vivyadhāte mahābāhuṃ bahudhā marmabhedibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्रसेनादयश् चैव पुत्रास् तव विशां पते पञ्चभिः पञ्चभिस् तूर्णं संयुगे निशितैः शरैः आजघ्नुर् अर्जुनं संख्ये भीमसेनं च मारिष

citrasenādayaś caiva putrās tava viśāṃ pate pañcabhiḥ pañcabhis tūrṇaṃ saṃyuge niśitaiḥ śaraiḥ ājaghnur arjunaṃ saṃkhye bhīmasenaṃ ca māriṣa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तौ तत्र रथिनां श्रेष्ठौ कौन्तेयौ भरतर्षभौ अपीडयेतां समरे त्रिगर्तानां महद् बलम्

tau tatra rathināṃ śreṣṭhau kaunteyau bharatarṣabhau apīḍayetāṃ samare trigartānāṃ mahad balam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुशर्मापि रणे पार्थं विद्ध्वा बहुभिर् आयसैः ननाद बलवन् नादं नादयन् वै नभस्तलम्

suśarmāpi raṇe pārthaṃ viddhvā bahubhir āyasaiḥ nanāda balavan nādaṃ nādayan vai nabhastalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्ये च रथिनः शूरा भीमसेनधनंजयौ विव्यधुर् निशितैर् बाणै रुक्मपुङ्खैर् अजिह्मगैः

anye ca rathinaḥ śūrā bhīmasenadhanaṃjayau vivyadhur niśitair bāṇai rukmapuṅkhair ajihmagaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां तु रथिनां मध्ये कौन्तेयौ रथिनां वरौ क्रीडमानौ रथोदारौ चित्ररूपौ व्यरोचताम् आमिषेप्सू गवां मध्ये सिंहाव् इव बलोत्कटौ

teṣāṃ tu rathināṃ madhye kaunteyau rathināṃ varau krīḍamānau rathodārau citrarūpau vyarocatām āmiṣepsū gavāṃ madhye siṃhāv iva balotkaṭau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छित्त्वा धनूंषि वीराणां शरांश् च बहुधा रणे पातयाम् आसतुर् वीरौ शिरांसि शतशो नृणाम्

chittvā dhanūṃṣi vīrāṇāṃ śarāṃś ca bahudhā raṇe pātayām āsatur vīrau śirāṃsi śataśo nṛṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रथाश् च बहवो भग्ना हयाश् च शतशो हताः गजाश् च सगजारोहाः पेतुर् उर्व्यां महामृधे

rathāś ca bahavo bhagnā hayāś ca śataśo hatāḥ gajāś ca sagajārohāḥ petur urvyāṃ mahāmṛdhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रथिनः सादिनश् चैव तत्र तत्र निसूदिताः दृश्यन्ते बहुधा राजन् वेष्टमानाः समन्ततः

rathinaḥ sādinaś caiva tatra tatra nisūditāḥ dṛśyante bahudhā rājan veṣṭamānāḥ samantataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हतैर् गजपदात्योघैर् वाजिभिश् च निसूदितैः रथैश् च बहुधा भग्नैः समास्तीर्यत मेदिनी

hatair gajapadātyoghair vājibhiś ca nisūditaiḥ rathaiś ca bahudhā bhagnaiḥ samāstīryata medinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छत्रैश् च बहुधा छिन्नैर् ध्वजैश् च विनिपातितैः अङ्कुशैर् अपविद्धैश् च परिस्तोमैश् च भारत

chatraiś ca bahudhā chinnair dhvajaiś ca vinipātitaiḥ aṅkuśair apaviddhaiś ca paristomaiś ca bhārata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केयूरैर् अङ्गदैर् हारै राङ्कवैर् मृदितैस् तथा उष्णीषैर् अपविद्धैश् च चामरव्यजनैर् अपि

keyūrair aṅgadair hārai rāṅkavair mṛditais tathā uṣṇīṣair apaviddhaiś ca cāmaravyajanair api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र तत्रापविद्धैश् च बाहुभिश् चन्दनोक्षितैः ऊरुभिश् च नरेन्द्राणां समास्तीर्यत मेदिनी

tatra tatrāpaviddhaiś ca bāhubhiś candanokṣitaiḥ ūrubhiś ca narendrāṇāṃ samāstīryata medinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्राद्भुतम् अपश्याम रणे पार्थस्य विक्रमम् शरैः संवार्य तान् वीरान् निजघान बलं तव

tatrādbhutam apaśyāma raṇe pārthasya vikramam śaraiḥ saṃvārya tān vīrān nijaghāna balaṃ tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुत्रस् तु तव तं दृष्ट्वा भीमार्जुनसमागमम् गाङ्गेयस्य रथाभ्याशम् उपजग्मे महाभये

putras tu tava taṃ dṛṣṭvā bhīmārjunasamāgamam gāṅgeyasya rathābhyāśam upajagme mahābhaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृपश् च कृतवर्मा च सैन्धवश् च जयद्रथः विन्दानुविन्दाव् आवन्त्याव् आजग्मुः संयुगं तदा

kṛpaś ca kṛtavarmā ca saindhavaś ca jayadrathaḥ vindānuvindāv āvantyāv ājagmuḥ saṃyugaṃ tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो भीमो महेष्वासः फल्गुनश् च महारथः कौरवाणां चमूं घोरां भृशं दुद्रुवतू रणे

tato bhīmo maheṣvāsaḥ phalgunaś ca mahārathaḥ kauravāṇāṃ camūṃ ghorāṃ bhṛśaṃ dudruvatū raṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो बर्हिणवाजानाम् अयुतान्य् अर्बुदानि च धनंजयरथे तूर्णं पातयन्ति स्म संयुगे

tato barhiṇavājānām ayutāny arbudāni ca dhanaṃjayarathe tūrṇaṃ pātayanti sma saṃyuge

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् ताञ् शरजालेन संनिवार्य महारथान् पार्थः समन्तात् समरे प्रेषयाम् आस मृत्यवे

tatas tāñ śarajālena saṃnivārya mahārathān pārthaḥ samantāt samare preṣayām āsa mṛtyave

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शल्यस् तु समरे जिष्णुं क्रीडन्न् इव महारथः आजघानोरसि क्रुद्धो भल्लैः संनतपर्वभिः

śalyas tu samare jiṣṇuṃ krīḍann iva mahārathaḥ ājaghānorasi kruddho bhallaiḥ saṃnataparvabhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य पार्थो धनुश् छित्त्वा हस्तावापं च पञ्चभिः अथैनं सायकैस् तीक्ष्णैर् भृशं विव्याध मर्मणि

tasya pārtho dhanuś chittvā hastāvāpaṃ ca pañcabhiḥ athainaṃ sāyakais tīkṣṇair bhṛśaṃ vivyādha marmaṇi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथान्यद् धनुर् आदाय समरे भारसाधनम् मद्रेश्वरो रणे जिष्णुं ताडयाम् आस रोषितः

athānyad dhanur ādāya samare bhārasādhanam madreśvaro raṇe jiṣṇuṃ tāḍayām āsa roṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिभिः शरैर् महाराज वासुदेवं च पञ्चभिः भीमसेनं च नवभिर् बाह्वोर् उरसि चार्पयत्

tribhiḥ śarair mahārāja vāsudevaṃ ca pañcabhiḥ bhīmasenaṃ ca navabhir bāhvor urasi cārpayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो द्रोणो महाराज मागधश् च महारथः दुर्योधनसमादिष्टौ तं देशम् उपजग्मतुः

tato droṇo mahārāja māgadhaś ca mahārathaḥ duryodhanasamādiṣṭau taṃ deśam upajagmatuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र पार्थो महाराज भीमसेनश् च पाण्डवः कौरव्यस्य महासेनां जघ्नतुस् तौ महारथौ

yatra pārtho mahārāja bhīmasenaś ca pāṇḍavaḥ kauravyasya mahāsenāṃ jaghnatus tau mahārathau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जयत्सेनस् तु समरे भीमं भीमायुधं युवा विव्याध निशितैर् बाणैर् अष्टभिर् भरतर्षभ

jayatsenas tu samare bhīmaṃ bhīmāyudhaṃ yuvā vivyādha niśitair bāṇair aṣṭabhir bharatarṣabha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं भीमो दशभिर् विद्ध्वा पुनर् विव्याध सप्तभिः सारथिं चास्य भल्लेन रथनीडाद् अपाहरत्

taṃ bhīmo daśabhir viddhvā punar vivyādha saptabhiḥ sārathiṃ cāsya bhallena rathanīḍād apāharat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्भ्रान्तैस् तुरगैः सो ऽथ द्रवमाणैः समन्ततः मागधो ऽपहृतो राजा सर्वसैन्यस्य पश्यतः

udbhrāntais turagaiḥ so 'tha dravamāṇaiḥ samantataḥ māgadho 'pahṛto rājā sarvasainyasya paśyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्रोणस् तु विवरं लब्ध्वा भीमसेनं शिलीमुखैः विव्याध बाणैः सुशितैः पञ्चषष्ट्या तम् आयसैः

droṇas tu vivaraṃ labdhvā bhīmasenaṃ śilīmukhaiḥ vivyādha bāṇaiḥ suśitaiḥ pañcaṣaṣṭyā tam āyasaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं भीमः समरश्लाघी गुरुं पितृसमं रणे विव्याध नवभिर् भल्लैस् तथा षष्ट्या च भारत

taṃ bhīmaḥ samaraślāghī guruṃ pitṛsamaṃ raṇe vivyādha navabhir bhallais tathā ṣaṣṭyā ca bhārata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्जुनस् तु सुशर्माणं विद्ध्वा बहुभिर् आयसैः व्यधमत् तस्य तत् सैन्यं महाभ्राणि यथानिलः

arjunas tu suśarmāṇaṃ viddhvā bahubhir āyasaiḥ vyadhamat tasya tat sainyaṃ mahābhrāṇi yathānilaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो भीष्मश् च राजा च सौबलश् च बृहद्बलः अभ्यद्रवन्त संक्रुद्धा भीमसेनधनंजयौ

tato bhīṣmaś ca rājā ca saubalaś ca bṛhadbalaḥ abhyadravanta saṃkruddhā bhīmasenadhanaṃjayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथैव पाण्डवाः शूरा धृष्टद्युम्नश् च पार्षतः अभ्यद्रवन् रणे भीष्मं व्यादितास्यम् इवान्तकम्

tathaiva pāṇḍavāḥ śūrā dhṛṣṭadyumnaś ca pārṣataḥ abhyadravan raṇe bhīṣmaṃ vyāditāsyam ivāntakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिखण्डी तु समासाद्य भारतानां पितामहम् अभ्यद्रवत संहृष्टो भयं त्यक्त्वा यतव्रतम्

śikhaṇḍī tu samāsādya bhāratānāṃ pitāmaham abhyadravata saṃhṛṣṭo bhayaṃ tyaktvā yatavratam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युधिष्ठिरमुखाः पार्थाः पुरस्कृत्य शिखण्डिनम् अयोधयन् रणे भीष्मं संहताः सह सृञ्जयैः

yudhiṣṭhiramukhāḥ pārthāḥ puraskṛtya śikhaṇḍinam ayodhayan raṇe bhīṣmaṃ saṃhatāḥ saha sṛñjayaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथैव तावकाः सर्वे पुरस्कृत्य यतव्रतम् शिखण्डिप्रमुखान् पार्थान् योधयन्ति स्म संयुगे

tathaiva tāvakāḥ sarve puraskṛtya yatavratam śikhaṇḍipramukhān pārthān yodhayanti sma saṃyuge

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रववृते युद्धं कौरवाणां भयावहम् तत्र पाण्डुसुतैः सार्धं भीष्मस्य विजयं प्रति

tataḥ pravavṛte yuddhaṃ kauravāṇāṃ bhayāvaham tatra pāṇḍusutaiḥ sārdhaṃ bhīṣmasya vijayaṃ prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावकानां रणे भीष्मो ग्लह आसीद् विशां पते तत्र हि द्यूतम् आयातं विजयायेतराय वा

tāvakānāṃ raṇe bhīṣmo glaha āsīd viśāṃ pate tatra hi dyūtam āyātaṃ vijayāyetarāya vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धृष्टद्युम्नो महाराज सर्वसैन्यान्य् अचोदयत् अभिद्रवत गाङ्गेयं मा भैष्ट नरसत्तमाः

dhṛṣṭadyumno mahārāja sarvasainyāny acodayat abhidravata gāṅgeyaṃ mā bhaiṣṭa narasattamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सेनापतिवचः श्रुत्वा पाण्डवानां वरूथिनी भीष्मम् एवाभ्ययात् तूर्णं प्राणांस् त्यक्त्वा महाहवे

senāpativacaḥ śrutvā pāṇḍavānāṃ varūthinī bhīṣmam evābhyayāt tūrṇaṃ prāṇāṃs tyaktvā mahāhave

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भीष्मो ऽपि रथिनां श्रेष्ठः प्रतिजग्राह तां चमूम् आपतन्तीं महाराज वेलाम् इव महोदधिः

bhīṣmo 'pi rathināṃ śreṣṭhaḥ pratijagrāha tāṃ camūm āpatantīṃ mahārāja velām iva mahodadhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.