Library·Mahābhārata (critical edition)·6·6.44
संजय उवाच राजञ् शतसहस्राणि तत्र तत्र तदा तदा निर्मर्यादं प्रयुद्धानि तत् ते वक्ष्यामि भारत
saṃjaya uvāca rājañ śatasahasrāṇi tatra tatra tadā tadā nirmaryādaṃ prayuddhāni tat te vakṣyāmi bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न पुत्रः पितरं जज्ञे न पिता पुत्रम् औरसम् न भ्राता भ्रातरं तत्र स्वस्रीयं न च मातुलः
na putraḥ pitaraṃ jajñe na pitā putram aurasam na bhrātā bhrātaraṃ tatra svasrīyaṃ na ca mātulaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मातुलं न च स्वस्रीयो न सखायं सखा तथा आविष्टा इव युध्यन्ते पाण्डवाः कुरुभिः सह
mātulaṃ na ca svasrīyo na sakhāyaṃ sakhā tathā āviṣṭā iva yudhyante pāṇḍavāḥ kurubhiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रथानीकं नरव्याघ्राः के चिद् अभ्यपतन् रथैः अभज्यन्त युगैर् एव युगानि भरतर्षभ
rathānīkaṃ naravyāghrāḥ ke cid abhyapatan rathaiḥ abhajyanta yugair eva yugāni bharatarṣabha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रथेषाश् च रथेषाभिः कूबरा रथकूबरैः संहताः संहतैः के चित् परस्परजिघांसवः
ratheṣāś ca ratheṣābhiḥ kūbarā rathakūbaraiḥ saṃhatāḥ saṃhataiḥ ke cit parasparajighāṃsavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न शेकुश् चलितुं के चित् संनिपत्य रथा रथैः प्रभिन्नास् तु महाकायाः संनिपत्य गजा गजैः
na śekuś calituṃ ke cit saṃnipatya rathā rathaiḥ prabhinnās tu mahākāyāḥ saṃnipatya gajā gajaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बहुधादारयन् क्रुद्धा विषाणैर् इतरेतरम् सतोमरपताकैश् च वारणाः परवारणैः
bahudhādārayan kruddhā viṣāṇair itaretaram satomarapatākaiś ca vāraṇāḥ paravāraṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिसृत्य महाराज वेगवद्भिर् महागजैः दन्तैर् अभिहतास् तत्र चुक्रुशुः परमातुराः
abhisṛtya mahārāja vegavadbhir mahāgajaiḥ dantair abhihatās tatra cukruśuḥ paramāturāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिनीताश् च शिक्षाभिस् तोत्त्राङ्कुशसमाहताः सुप्रभिन्नाः प्रभिन्नानां संमुखाभिमुखा ययुः
abhinītāś ca śikṣābhis tottrāṅkuśasamāhatāḥ suprabhinnāḥ prabhinnānāṃ saṃmukhābhimukhā yayuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रभिन्नैर् अपि संसक्ताः के चित् तत्र महागजाः क्रौञ्चवन् निनदं मुक्त्वा प्राद्रवन्त ततस् ततः
prabhinnair api saṃsaktāḥ ke cit tatra mahāgajāḥ krauñcavan ninadaṃ muktvā prādravanta tatas tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सम्यक् प्रणीता नागाश् च प्रभिन्नकरटामुखाः ऋष्टितोमरनाराचैर् निर्विद्धा वरवारणाः
samyak praṇītā nāgāś ca prabhinnakaraṭāmukhāḥ ṛṣṭitomaranārācair nirviddhā varavāraṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विनेदुर् भिन्नमर्माणो निपेतुश् च गतासवः प्राद्रवन्त दिशः के चिन् नदन्तो भैरवान् रवान्
vinedur bhinnamarmāṇo nipetuś ca gatāsavaḥ prādravanta diśaḥ ke cin nadanto bhairavān ravān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गजानां पादरक्षास् तु व्यूढोरस्काः प्रहारिणः ऋष्टिभिश् च धनुर्भिश् च विमलैश् च परश्वधैः
gajānāṃ pādarakṣās tu vyūḍhoraskāḥ prahāriṇaḥ ṛṣṭibhiś ca dhanurbhiś ca vimalaiś ca paraśvadhaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गदाभिर् मुसलैश् चैव भिण्डिपालैः सतोमरैः आयसैः परिघैश् चैव निस्त्रिंशैर् विमलैः शितैः
gadābhir musalaiś caiva bhiṇḍipālaiḥ satomaraiḥ āyasaiḥ parighaiś caiva nistriṃśair vimalaiḥ śitaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रगृहीतैः सुसंरब्धा धावमानास् ततस् ततः व्यदृश्यन्त महाराज परस्परजिघांसवः
pragṛhītaiḥ susaṃrabdhā dhāvamānās tatas tataḥ vyadṛśyanta mahārāja parasparajighāṃsavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजमानाश् च निस्त्रिंशाः संसिक्ता नरशोणितैः प्रत्यदृश्यन्त शूराणाम् अन्योन्यम् अभिधावताम्
rājamānāś ca nistriṃśāḥ saṃsiktā naraśoṇitaiḥ pratyadṛśyanta śūrāṇām anyonyam abhidhāvatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवक्षिप्तावधूतानाम् असीनां वीरबाहुभिः संजज्ञे तुमुलः शब्दः पततां परमर्मसु
avakṣiptāvadhūtānām asīnāṃ vīrabāhubhiḥ saṃjajñe tumulaḥ śabdaḥ patatāṃ paramarmasu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गदामुसलरुग्णानां भिन्नानां च वरासिभिः दन्तिदन्ताव् अभिन्नानां मृदितानां च दन्तिभिः
gadāmusalarugṇānāṃ bhinnānāṃ ca varāsibhiḥ dantidantāv abhinnānāṃ mṛditānāṃ ca dantibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र तत्र नरौघाणां क्रोशताम् इतरेतरम् शुश्रुवुर् दारुणा वाचः प्रेतानाम् इव भारत
tatra tatra naraughāṇāṃ krośatām itaretaram śuśruvur dāruṇā vācaḥ pretānām iva bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हयैर् अपि हयारोहाश् चामरापीडधारिभिः हंसैर् इव महावेगैर् अन्योन्यम् अभिदुद्रुवुः
hayair api hayārohāś cāmarāpīḍadhāribhiḥ haṃsair iva mahāvegair anyonyam abhidudruvuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तैर् विमुक्ता महाप्रासा जाम्बूनदविभूषणाः आशुगा विमलास् तीक्ष्णाः संपेतुर् भुजगोपमाः
tair vimuktā mahāprāsā jāmbūnadavibhūṣaṇāḥ āśugā vimalās tīkṣṇāḥ saṃpetur bhujagopamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अश्वैर् अग्र्यजवैः के चिद् आप्लुत्य महतो रथान् शिरांस्य् आददिरे वीरा रथिनाम् अश्वसादिनः
aśvair agryajavaiḥ ke cid āplutya mahato rathān śirāṃsy ādadire vīrā rathinām aśvasādinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बहून् अपि हयारोहान् भल्लैः संनतपर्वभिः रथी जघान संप्राप्य बाणगोचरम् आगतान्
bahūn api hayārohān bhallaiḥ saṃnataparvabhiḥ rathī jaghāna saṃprāpya bāṇagocaram āgatān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नगमेघप्रतीकाशाश् चाक्षिप्य तुरगान् गजाः पादैर् एवावमृद्नन्त मत्ताः कनकभूषणाः
nagameghapratīkāśāś cākṣipya turagān gajāḥ pādair evāvamṛdnanta mattāḥ kanakabhūṣaṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाट्यमानेषु कुम्भेषु पार्श्वेष्व् अपि च वारणाः प्रासैर् विनिहताः के चिद् विनेदुः परमातुराः
pāṭyamāneṣu kumbheṣu pārśveṣv api ca vāraṇāḥ prāsair vinihatāḥ ke cid vineduḥ paramāturāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साश्वारोहान् हयान् के चिद् उन्मथ्य वरवारणाः सहसा चिक्षिपुस् तत्र संकुले भैरवे सति
sāśvārohān hayān ke cid unmathya varavāraṇāḥ sahasā cikṣipus tatra saṃkule bhairave sati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साश्वारोहान् विषाणाग्रैर् उत्क्षिप्य तुरगान् द्विपाः रथौघान् अवमृद्नन्तः सध्वजान् परिचक्रमुः
sāśvārohān viṣāṇāgrair utkṣipya turagān dvipāḥ rathaughān avamṛdnantaḥ sadhvajān paricakramuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुंस्त्वाद् अभिमदत्वाच् च के चिद् अत्र महागजाः साश्वारोहान् हयाञ् जघ्नुः करैः सचरणैस् तथा
puṃstvād abhimadatvāc ca ke cid atra mahāgajāḥ sāśvārohān hayāñ jaghnuḥ karaiḥ sacaraṇais tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
के चिद् आक्षिप्य करिणः साश्वान् अपि रथान् करैः विकर्षन्तो दिशः सर्वाः समीयुः सर्वशब्दगाः
ke cid ākṣipya kariṇaḥ sāśvān api rathān karaiḥ vikarṣanto diśaḥ sarvāḥ samīyuḥ sarvaśabdagāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आशुगा विमलास् तीक्ष्णाः संपेतुर् भुजगोपमाः नराश्वकायान् निर्भिद्य लौहानि कवचानि च
āśugā vimalās tīkṣṇāḥ saṃpetur bhujagopamāḥ narāśvakāyān nirbhidya lauhāni kavacāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निपेतुर् विमलाः शक्त्यो वीरबाहुभिर् अर्पिताः महोल्काप्रतिमा घोरास् तत्र तत्र विशां पते
nipetur vimalāḥ śaktyo vīrabāhubhir arpitāḥ maholkāpratimā ghorās tatra tatra viśāṃ pate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वीपिचर्मावनद्धैश् च व्याघ्रचर्मशयैर् अपि विकोशैर् विमलैः खड्गैर् अभिजघ्नुः परान् रणे
dvīpicarmāvanaddhaiś ca vyāghracarmaśayair api vikośair vimalaiḥ khaḍgair abhijaghnuḥ parān raṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिप्लुतम् अभिक्रुद्धम् एकपार्श्वावदारितम् विदर्शयन्तः संपेतुः खड्गचर्मपरश्वधैः
abhiplutam abhikruddham ekapārśvāvadāritam vidarśayantaḥ saṃpetuḥ khaḍgacarmaparaśvadhaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शक्तिभिर् दारिताः के चित् संछिन्नाश् च परश्वधैः हस्तिभिर् मृदिताः के चित् क्षुण्णाश् चान्ये तुरंगमैः
śaktibhir dāritāḥ ke cit saṃchinnāś ca paraśvadhaiḥ hastibhir mṛditāḥ ke cit kṣuṇṇāś cānye turaṃgamaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रथनेमिनिकृत्ताश् च निकृत्ता निशितैः शरैः विक्रोशन्ति नरा राजंस् तत्र तत्र स्म बान्धवान्
rathaneminikṛttāś ca nikṛttā niśitaiḥ śaraiḥ vikrośanti narā rājaṃs tatra tatra sma bāndhavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रान् अन्ये पितॄन् अन्ये भ्रातॄंश् च सह बान्धवैः मातुलान् भागिनेयांश् च परान् अपि च संयुगे
putrān anye pitṝn anye bhrātṝṃś ca saha bāndhavaiḥ mātulān bhāgineyāṃś ca parān api ca saṃyuge
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विकीर्णान्त्राः सुबहवो भग्नसक्थाश् च भारत बाहुभिः सुभुजाच्छिन्नैः पार्श्वेषु च विदारिताः क्रन्दन्तः समदृश्यन्त तृषिता जीवितेप्सवः
vikīrṇāntrāḥ subahavo bhagnasakthāś ca bhārata bāhubhiḥ subhujācchinnaiḥ pārśveṣu ca vidāritāḥ krandantaḥ samadṛśyanta tṛṣitā jīvitepsavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृष्णापरिगताः के चिद् अल्पसत्त्वा विशां पते भूमौ निपतिताः संख्ये जलम् एव ययाचिरे
tṛṣṇāparigatāḥ ke cid alpasattvā viśāṃ pate bhūmau nipatitāḥ saṃkhye jalam eva yayācire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रुधिरौघपरिक्लिन्नाः क्लिश्यमानाश् च भारत व्यनिन्दन् भृशम् आत्मानं तव पुत्रांश् च संगतान्
rudhiraughapariklinnāḥ kliśyamānāś ca bhārata vyanindan bhṛśam ātmānaṃ tava putrāṃś ca saṃgatān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपरे क्षत्रियाः शूराः कृतवैराः परस्परम् नैव शस्त्रं विमुञ्चन्ति नैव क्रन्दन्ति मारिष तर्जयन्ति च संहृष्टास् तत्र तत्र परस्परम्
apare kṣatriyāḥ śūrāḥ kṛtavairāḥ parasparam naiva śastraṃ vimuñcanti naiva krandanti māriṣa tarjayanti ca saṃhṛṣṭās tatra tatra parasparam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्दश्य दशनैश् चापि क्रोधात् स्वदशनच् छदान् भ्रुकुटीकुटिलैर् वक्त्रैः प्रेक्षन्ते च परस्परम्
nirdaśya daśanaiś cāpi krodhāt svadaśanac chadān bhrukuṭīkuṭilair vaktraiḥ prekṣante ca parasparam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपरे क्लिश्यमानास् तु व्रणार्ताः शरपीडिताः निष्कूजाः समपद्यन्त दृढसत्त्वा महाबलाः
apare kliśyamānās tu vraṇārtāḥ śarapīḍitāḥ niṣkūjāḥ samapadyanta dṛḍhasattvā mahābalāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्ये तु विरथाः शूरा रथम् अन्यस्य संयुगे प्रार्थयाना निपतिताः संक्षुण्णा वरवारणैः अशोभन्त महाराज पुष्पिता इव किंशुकाः
anye tu virathāḥ śūrā ratham anyasya saṃyuge prārthayānā nipatitāḥ saṃkṣuṇṇā varavāraṇaiḥ aśobhanta mahārāja puṣpitā iva kiṃśukāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संबभूवुर् अनीकेषु बहवो भैरवस्वनाः वर्तमाने महाभीमे तस्मिन् वीरवरक्षये
saṃbabhūvur anīkeṣu bahavo bhairavasvanāḥ vartamāne mahābhīme tasmin vīravarakṣaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहनत् तु पिता पुत्रं पुत्रश् च पितरं रणे स्वस्रीयो मातुलं चापि स्वस्रीयं चापि मातुलः
ahanat tu pitā putraṃ putraś ca pitaraṃ raṇe svasrīyo mātulaṃ cāpi svasrīyaṃ cāpi mātulaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सखायं च सखा राजन् संबन्धी बान्धवं तथा एवं युयुधिरे तत्र कुरवः पाण्डवैः सह
sakhāyaṃ ca sakhā rājan saṃbandhī bāndhavaṃ tathā evaṃ yuyudhire tatra kuravaḥ pāṇḍavaiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्तमाने भये तस्मिन् निर्मर्यादे महाहवे भीष्मम् आसाद्य पार्थानां वाहिनी समकम्पत
vartamāne bhaye tasmin nirmaryāde mahāhave bhīṣmam āsādya pārthānāṃ vāhinī samakampata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केतुना पञ्चतारेण तालेन भरतर्षभ राजतेन महाबाहुर् उच्छ्रितेन महारथे बभौ भीष्मस् तदा राजंश् चन्द्रमा इव मेरुणा
ketunā pañcatāreṇa tālena bharatarṣabha rājatena mahābāhur ucchritena mahārathe babhau bhīṣmas tadā rājaṃś candramā iva meruṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.