Mahābhārata (critical edition) 6.65

संजय उवाच व्युषितायां च शर्वर्याम् उदिते च दिवाकरे उभे सेने महाराज युद्धायैव समीयतुः

saṃjaya uvāca vyuṣitāyāṃ ca śarvaryām udite ca divākare ubhe sene mahārāja yuddhāyaiva samīyatuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभ्यधावंश् च संक्रुद्धाः परस्परजिगीषवः ते सर्वे सहिता युद्धे समालोक्य परस्परम्

abhyadhāvaṃś ca saṃkruddhāḥ parasparajigīṣavaḥ te sarve sahitā yuddhe samālokya parasparam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाण्डवा धार्तराष्ट्राश् च राजन् दुर्मन्त्रिते तव व्यूहौ च व्यूह्य संरब्धाः संप्रयुद्धाः प्रहारिणः

pāṇḍavā dhārtarāṣṭrāś ca rājan durmantrite tava vyūhau ca vyūhya saṃrabdhāḥ saṃprayuddhāḥ prahāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अरक्षन् मकरव्यूहं भीष्मो राजन् समन्ततः तथैव पाण्डवा राजन्न् अरक्षन् व्यूहम् आत्मनः

arakṣan makaravyūhaṃ bhīṣmo rājan samantataḥ tathaiva pāṇḍavā rājann arakṣan vyūham ātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स निर्ययौ रथानीकं पिता देवव्रतस् तव महता रथवंशेन संवृतो रथिनां वरः

sa niryayau rathānīkaṃ pitā devavratas tava mahatā rathavaṃśena saṃvṛto rathināṃ varaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इतरेतरम् अन्वीयुर् यथाभागम् अवस्थिताः रथिनः पत्तयश् चैव दन्तिनः सादिनस् तथा

itaretaram anvīyur yathābhāgam avasthitāḥ rathinaḥ pattayaś caiva dantinaḥ sādinas tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तान् दृष्ट्वा प्रोद्यतान् संख्ये पाण्डवाश् च यशस्विनः श्येनेन व्यूहराजेन तेनाजय्येन संयुगे

tān dṛṣṭvā prodyatān saṃkhye pāṇḍavāś ca yaśasvinaḥ śyenena vyūharājena tenājayyena saṃyuge

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अशोभत मुखे तस्य भीमसेनो महाबलः नेत्रे शिखण्डी दुर्धर्षो धृष्टद्युम्नश् च पार्षतः

aśobhata mukhe tasya bhīmaseno mahābalaḥ netre śikhaṇḍī durdharṣo dhṛṣṭadyumnaś ca pārṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीर्षं तस्याभवद् वीरः सात्यकिः सत्यविक्रमः विधुन्वन् गाण्डिवं पार्थो ग्रीवायाम् अभवत् तदा

śīrṣaṃ tasyābhavad vīraḥ sātyakiḥ satyavikramaḥ vidhunvan gāṇḍivaṃ pārtho grīvāyām abhavat tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अक्षौहिण्या समग्रा या वामपक्षो ऽभवत् तदा महात्मा द्रुपदः श्रीमान् सह पुत्रेण संयुगे

akṣauhiṇyā samagrā yā vāmapakṣo 'bhavat tadā mahātmā drupadaḥ śrīmān saha putreṇa saṃyuge

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दक्षिणश् चाभवत् पक्षः कैकेयो ऽक्षौहिणीपतिः पृष्ठतो द्रौपदेयाश् च सौभद्रश् चापि वीर्यवान्

dakṣiṇaś cābhavat pakṣaḥ kaikeyo 'kṣauhiṇīpatiḥ pṛṣṭhato draupadeyāś ca saubhadraś cāpi vīryavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृष्ठे समभवच् छ्रीमान् स्वयं राजा युधिष्ठिरः भ्रातृभ्यां सहितो धीमान् यमाभ्यां चारुविक्रमः

pṛṣṭhe samabhavac chrīmān svayaṃ rājā yudhiṣṭhiraḥ bhrātṛbhyāṃ sahito dhīmān yamābhyāṃ cāruvikramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रविश्य तु रणे भीमो मकरं मुखतस् तदा भीष्मम् आसाद्य संग्रामे छादयाम् आस सायकैः

praviśya tu raṇe bhīmo makaraṃ mukhatas tadā bhīṣmam āsādya saṃgrāme chādayām āsa sāyakaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो भीष्मो महास्त्राणि पातयाम् आस भारत मोहयन् पाण्डुपुत्राणां व्यूढं सैन्यं महाहवे

tato bhīṣmo mahāstrāṇi pātayām āsa bhārata mohayan pāṇḍuputrāṇāṃ vyūḍhaṃ sainyaṃ mahāhave

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संमुह्यति तदा सैन्ये त्वरमाणो धनंजयः भीष्मं शरसहस्रेण विव्याध रणमूर्धनि

saṃmuhyati tadā sainye tvaramāṇo dhanaṃjayaḥ bhīṣmaṃ śarasahasreṇa vivyādha raṇamūrdhani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिसंवार्य चास्त्राणि भीष्ममुक्तानि संयुगे स्वेनानीकेन हृष्टेन युद्धाय समवस्थितः

parisaṃvārya cāstrāṇi bhīṣmamuktāni saṃyuge svenānīkena hṛṣṭena yuddhāya samavasthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो दुर्योधनो राजा भारद्वाजम् अभाषत पूर्वं दृष्ट्वा वधं घोरं बलस्य बलिनां वरः भ्रातॄणां च वधं युद्धे स्मरमाणो महारथः

tato duryodhano rājā bhāradvājam abhāṣata pūrvaṃ dṛṣṭvā vadhaṃ ghoraṃ balasya balināṃ varaḥ bhrātṝṇāṃ ca vadhaṃ yuddhe smaramāṇo mahārathaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आचार्य सततं त्वं हि हितकामो ममानघ वयं हि त्वां समाश्रित्य भीष्मं चैव पितामहम्

ācārya satataṃ tvaṃ hi hitakāmo mamānagha vayaṃ hi tvāṃ samāśritya bhīṣmaṃ caiva pitāmaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवान् अपि रणे जेतुं प्रार्थयामो न संशयः किम् उ पाण्डुसुतान् युद्धे हीनवीर्यपराक्रमान्

devān api raṇe jetuṃ prārthayāmo na saṃśayaḥ kim u pāṇḍusutān yuddhe hīnavīryaparākramān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्तस् ततो द्रोणस् तव पुत्रेण मारिष अभिनत् पाण्डवानीकं प्रेक्षमाणस्य सात्यकेः

evam uktas tato droṇas tava putreṇa māriṣa abhinat pāṇḍavānīkaṃ prekṣamāṇasya sātyakeḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सात्यकिस् तु तदा द्रोणं वारयाम् आस भारत ततः प्रववृते युद्धं तुमुलं लोमहर्षणम्

sātyakis tu tadā droṇaṃ vārayām āsa bhārata tataḥ pravavṛte yuddhaṃ tumulaṃ lomaharṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शैनेयं तु रणे क्रुद्धो भारद्वाजः प्रतापवान् अविध्यन् निशितैर् बाणैर् जत्रुदेशे हसन्न् इव

śaineyaṃ tu raṇe kruddho bhāradvājaḥ pratāpavān avidhyan niśitair bāṇair jatrudeśe hasann iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भीमसेनस् ततः क्रुद्धो भारद्वाजम् अविध्यत संरक्षन् सात्यकिं राजन् द्रोणाच् छस्त्रभृतां वरात्

bhīmasenas tataḥ kruddho bhāradvājam avidhyata saṃrakṣan sātyakiṃ rājan droṇāc chastrabhṛtāṃ varāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो द्रोणश् च भीष्मश् च तथा शल्यश् च मारिष भीमसेनं रणे क्रुद्धाश् छादयां चक्रिरे शरैः

tato droṇaś ca bhīṣmaś ca tathā śalyaś ca māriṣa bhīmasenaṃ raṇe kruddhāś chādayāṃ cakrire śaraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्राभिमन्युः संक्रुद्धो द्रौपदेयाश् च मारिष विव्यधुर् निशितैर् बाणैः सर्वांस् तान् उद्यतायुधान्

tatrābhimanyuḥ saṃkruddho draupadeyāś ca māriṣa vivyadhur niśitair bāṇaiḥ sarvāṃs tān udyatāyudhān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भीष्मद्रोणौ च संक्रुद्धाव् आपतन्तौ महाबलौ प्रत्युद्ययौ शिखण्डी तु महेष्वासो महाहवे

bhīṣmadroṇau ca saṃkruddhāv āpatantau mahābalau pratyudyayau śikhaṇḍī tu maheṣvāso mahāhave

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रगृह्य बलवद् वीरो धनुर् जलदनिस्वनम् अभ्यवर्षच् छरैस् तूर्णं छादयानो दिवाकरम्

pragṛhya balavad vīro dhanur jaladanisvanam abhyavarṣac charais tūrṇaṃ chādayāno divākaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिखण्डिनं समासाद्य भरतानां पितामहः अवर्जयत संग्रामे स्त्रीत्वं तस्यानुसंस्मरन्

śikhaṇḍinaṃ samāsādya bharatānāṃ pitāmahaḥ avarjayata saṃgrāme strītvaṃ tasyānusaṃsmaran

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो द्रोणो महाराज अभ्यद्रवत तं रणे रक्षमाणस् ततो भीष्मं तव पुत्रेण चोदितः

tato droṇo mahārāja abhyadravata taṃ raṇe rakṣamāṇas tato bhīṣmaṃ tava putreṇa coditaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिखण्डी तु समासाद्य द्रोणं शस्त्रभृतां वरम् अवर्जयत संग्रामे युगान्ताग्निम् इवोल्बणम्

śikhaṇḍī tu samāsādya droṇaṃ śastrabhṛtāṃ varam avarjayata saṃgrāme yugāntāgnim ivolbaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो बलेन महता पुत्रस् तव विशां पते जुगोप भीष्मम् आसाद्य प्रार्थयानो महद् यशः

tato balena mahatā putras tava viśāṃ pate jugopa bhīṣmam āsādya prārthayāno mahad yaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथैव पाण्डवा राजन् पुरस्कृत्य धनंजयम् भीष्मम् एवाभ्यवर्तन्त जये कृत्वा दृढां मतिम्

tathaiva pāṇḍavā rājan puraskṛtya dhanaṃjayam bhīṣmam evābhyavartanta jaye kṛtvā dṛḍhāṃ matim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् युद्धम् अभवद् घोरं देवानां दानवैर् इव जयं च काङ्क्षतां नित्यं यशश् च परमाद्भुतम्

tad yuddham abhavad ghoraṃ devānāṃ dānavair iva jayaṃ ca kāṅkṣatāṃ nityaṃ yaśaś ca paramādbhutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.