Library·Mahābhārata (critical edition)·6·6.81
संजय उवाच स तुद्यमानस् तु शरैर् धनंजयः; पदा हतो नाग इव श्वसन् बली बाणेन बाणेन महारथानां; चिच्छेद चापानि रणे प्रसह्य
saṃjaya uvāca sa tudyamānas tu śarair dhanaṃjayaḥ; padā hato nāga iva śvasan balī bāṇena bāṇena mahārathānāṃ; ciccheda cāpāni raṇe prasahya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संछिद्य चापानि च तानि राज्ञां; तेषां रणे वीर्यवतां क्षणेन विव्याध बाणैर् युगपन् महात्मा; निःशेषतां तेष्व् अथ मन्यमानः
saṃchidya cāpāni ca tāni rājñāṃ; teṣāṃ raṇe vīryavatāṃ kṣaṇena vivyādha bāṇair yugapan mahātmā; niḥśeṣatāṃ teṣv atha manyamānaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निपेतुर् आजौ रुधिरप्रदिग्धास्; ते ताडिताः शक्रसुतेन राजन् विभिन्नगात्राः पतितोत्तमाङ्गा; गतासवश् छिन्नतनुत्रकायाः
nipetur ājau rudhirapradigdhās; te tāḍitāḥ śakrasutena rājan vibhinnagātrāḥ patitottamāṅgā; gatāsavaś chinnatanutrakāyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महीं गताः पार्थबलाभिभूता; विचित्ररूपा युगपद् विनेशुः दृष्ट्वा हतांस् तान् युधि राजपुत्रांस्; त्रिगर्तराजः प्रययौ क्षणेन
mahīṃ gatāḥ pārthabalābhibhūtā; vicitrarūpā yugapad vineśuḥ dṛṣṭvā hatāṃs tān yudhi rājaputrāṃs; trigartarājaḥ prayayau kṣaṇena
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां रथानाम् अथ पृष्ठगोपा; द्वात्रिंशद् अन्ये ऽब्यपतन्त पार्थम् तथैव ते संपरिवार्य पार्थं; विकृष्य चापानि महारवाणि अवीवृषन् बाणमहौघवृष्ट्या; यथा गिरिं तोयधरा जलौघैः
teṣāṃ rathānām atha pṛṣṭhagopā; dvātriṃśad anye 'byapatanta pārtham tathaiva te saṃparivārya pārthaṃ; vikṛṣya cāpāni mahāravāṇi avīvṛṣan bāṇamahaughavṛṣṭyā; yathā giriṃ toyadharā jalaughaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संपीड्यमानस् तु शरौघवृष्ट्या; धनंजयस् तान् युधि जातरोषः षष्ट्या शरैः संयति तैलधौतैर्; जघान तान् अप्य् अथ पृष्ठगोपान्
saṃpīḍyamānas tu śaraughavṛṣṭyā; dhanaṃjayas tān yudhi jātaroṣaḥ ṣaṣṭyā śaraiḥ saṃyati tailadhautair; jaghāna tān apy atha pṛṣṭhagopān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षष्टिं रथांस् तान् अवजित्य संख्ये; धनंजयः प्रीतमना यशस्वी अथात्वरद् भीष्मवधाय जिष्णुर्; बलानि राज्ञां समरे निहत्य
ṣaṣṭiṃ rathāṃs tān avajitya saṃkhye; dhanaṃjayaḥ prītamanā yaśasvī athātvarad bhīṣmavadhāya jiṣṇur; balāni rājñāṃ samare nihatya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिगर्तराजो निहतान् समीक्ष्य; महारथांस् तान् अथ बन्धुवर्गान् रणे पुरस्कृत्य नराधिपांस् ताञ्; जगाम पार्थं त्वरितो वधाय
trigartarājo nihatān samīkṣya; mahārathāṃs tān atha bandhuvargān raṇe puraskṛtya narādhipāṃs tāñ; jagāma pārthaṃ tvarito vadhāya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिद्रुतं चास्त्रभृतां वरिष्ठं; धनंजयं वीक्ष्य शिखण्डिमुख्याः अभ्युद्ययुस् ते शितशस्त्रहस्ता; रिरक्षिषन्तो रथम् अर्जुनस्य
abhidrutaṃ cāstrabhṛtāṃ variṣṭhaṃ; dhanaṃjayaṃ vīkṣya śikhaṇḍimukhyāḥ abhyudyayus te śitaśastrahastā; rirakṣiṣanto ratham arjunasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पार्थो ऽपि तान् आपततः समीक्ष्य; त्रिगर्तराज्ञा सहितान् नृवीरान् विध्वंसयित्वा समरे धनुष्मान्; गाण्डीवमुक्तैर् निशितैः पृषत्कैः भीष्मं यियासुर् युधि संददर्श; दुर्योधनं सैन्धवादींश् च राज्ञः
pārtho 'pi tān āpatataḥ samīkṣya; trigartarājñā sahitān nṛvīrān vidhvaṃsayitvā samare dhanuṣmān; gāṇḍīvamuktair niśitaiḥ pṛṣatkaiḥ bhīṣmaṃ yiyāsur yudhi saṃdadarśa; duryodhanaṃ saindhavādīṃś ca rājñaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आवारयिष्णून् अभिसंप्रयाय; मुहूर्तम् आयोध्य बलेन वीरः उत्सृज्य राजानम् अनन्तवीर्यो; जयद्रथादींश् च नृपान् महौजाः ययौ ततो भीमबलो मनस्वी; गाङ्गेयम् आजौ शरचापपाणिः
āvārayiṣṇūn abhisaṃprayāya; muhūrtam āyodhya balena vīraḥ utsṛjya rājānam anantavīryo; jayadrathādīṃś ca nṛpān mahaujāḥ yayau tato bhīmabalo manasvī; gāṅgeyam ājau śaracāpapāṇiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युधिष्ठिरश् चोग्रबलो महात्मा; समाययौ त्वरितो जातकोपः मद्राधिपं समभित्यज्य संख्ये; स्वभागम् आप्तं तम् अनन्तकीर्तिः सार्धं स माद्रीसुतभीमसेनैर्; भीष्मं ययौ शांतनवं रणाय
yudhiṣṭhiraś cograbalo mahātmā; samāyayau tvarito jātakopaḥ madrādhipaṃ samabhityajya saṃkhye; svabhāgam āptaṃ tam anantakīrtiḥ sārdhaṃ sa mādrīsutabhīmasenair; bhīṣmaṃ yayau śāṃtanavaṃ raṇāya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तैः संप्रयुक्तः स महारथाग्र्यैर्; गङ्गासुतः समरे चित्रयोधी न विव्यथे शांतनवो महात्मा; समागतैः पाण्डुसुतैः समस्तैः
taiḥ saṃprayuktaḥ sa mahārathāgryair; gaṅgāsutaḥ samare citrayodhī na vivyathe śāṃtanavo mahātmā; samāgataiḥ pāṇḍusutaiḥ samastaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथैत्य राजा युधि सत्यसंधो; जयद्रथो ऽत्युग्रबलो मनस्वी चिच्छेद चापानि महारथानां; प्रसह्य तेषां धनुषा वरेण
athaitya rājā yudhi satyasaṃdho; jayadratho 'tyugrabalo manasvī ciccheda cāpāni mahārathānāṃ; prasahya teṣāṃ dhanuṣā vareṇa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युधिष्ठिरं भीमसेनं यमौ च; पार्थं तथा युधि संजातकोपः दुर्योधनः क्रोधविषो महात्मा; जघान बाणैर् अनलप्रकाशैः
yudhiṣṭhiraṃ bhīmasenaṃ yamau ca; pārthaṃ tathā yudhi saṃjātakopaḥ duryodhanaḥ krodhaviṣo mahātmā; jaghāna bāṇair analaprakāśaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृपेण शल्येन शलेन चैव; तथा विभो चित्रसेनेन चाजौ विद्धाः शरैस् ते ऽतिविवृद्धकोपैर्; देवा यथा दैत्यगणैः समेतैः
kṛpeṇa śalyena śalena caiva; tathā vibho citrasenena cājau viddhāḥ śarais te 'tivivṛddhakopair; devā yathā daityagaṇaiḥ sametaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
छिन्नायुधं शांतनवेन राजा; शिखण्डिनं प्रेक्ष्य च जातकोपः अजातशत्रुः समरे महात्मा; शिखण्डिनं क्रुद्ध उवाच वाक्यम्
chinnāyudhaṃ śāṃtanavena rājā; śikhaṇḍinaṃ prekṣya ca jātakopaḥ ajātaśatruḥ samare mahātmā; śikhaṇḍinaṃ kruddha uvāca vākyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उक्त्वा तथा त्वं पितुर् अग्रतो माम्; अहं हनिष्यामि महाव्रतं तम् भीष्मं शरौघैर् विमलार्कवर्णैः; सत्यं वदामीति कृता प्रतिज्ञा
uktvā tathā tvaṃ pitur agrato mām; ahaṃ haniṣyāmi mahāvrataṃ tam bhīṣmaṃ śaraughair vimalārkavarṇaiḥ; satyaṃ vadāmīti kṛtā pratijñā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वया न चैनां सफलां करोषि; देवव्रतं यन् न निहंसि युद्धे मिथ्याप्रतिज्ञो भव मा नृवीर; रक्षस्व धर्मं च कुलं यशश् च
tvayā na caināṃ saphalāṃ karoṣi; devavrataṃ yan na nihaṃsi yuddhe mithyāpratijño bhava mā nṛvīra; rakṣasva dharmaṃ ca kulaṃ yaśaś ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रेक्षस्व भीष्मं युधि भीमवेगं; सर्वांस् तपन्तं मम सैन्यसंघान् शरौघजालैर् अतितिग्मतेजैः; कालं यथा मृत्युकृतं क्षणेन
prekṣasva bhīṣmaṃ yudhi bhīmavegaṃ; sarvāṃs tapantaṃ mama sainyasaṃghān śaraughajālair atitigmatejaiḥ; kālaṃ yathā mṛtyukṛtaṃ kṣaṇena
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निकृत्तचापः समरानपेक्षः; पराजितः शांतनवेन राज्ञा विहाय बन्धून् अथ सोदरांश् च; क्व यास्यसे नानुरूपं तवेदम्
nikṛttacāpaḥ samarānapekṣaḥ; parājitaḥ śāṃtanavena rājñā vihāya bandhūn atha sodarāṃś ca; kva yāsyase nānurūpaṃ tavedam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा हि भीष्मं तम् अनन्तवीर्यं; भग्नं च सैन्यं द्रवमाणम् एवम् भीतो ऽसि नूनं द्रुपदस्य पुत्र; तथा हि ते मुखवर्णो ऽप्रहृष्टः
dṛṣṭvā hi bhīṣmaṃ tam anantavīryaṃ; bhagnaṃ ca sainyaṃ dravamāṇam evam bhīto 'si nūnaṃ drupadasya putra; tathā hi te mukhavarṇo 'prahṛṣṭaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आज्ञायमाने ऽपि धनंजयेन; महाहवे संप्रसक्ते नृवीर कथं हि भीष्मात् प्रथितः पृथिव्यां; भयं त्वम् अद्य प्रकरोषि वीर
ājñāyamāne 'pi dhanaṃjayena; mahāhave saṃprasakte nṛvīra kathaṃ hi bhīṣmāt prathitaḥ pṛthivyāṃ; bhayaṃ tvam adya prakaroṣi vīra
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स धर्मराजस्य वचो निशम्य; रूक्षाक्षरं विप्रलापानुबद्धम् प्रत्यादेशं मन्यमानो महात्मा; प्रतत्वरे भीष्मवधाय राजन्
sa dharmarājasya vaco niśamya; rūkṣākṣaraṃ vipralāpānubaddham pratyādeśaṃ manyamāno mahātmā; pratatvare bhīṣmavadhāya rājan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् आपतन्तं महता जवेन; शिखण्डिनं भीष्मम् अभिद्रवन्तम् आवारयाम् आस हि शल्य एनं; शस्त्रेण घोरेण सुदुर्जयेन
tam āpatantaṃ mahatā javena; śikhaṇḍinaṃ bhīṣmam abhidravantam āvārayām āsa hi śalya enaṃ; śastreṇa ghoreṇa sudurjayena
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स चापि दृष्ट्वा समुदीर्यमाणम्; अस्त्रं युगान्ताग्निसमप्रभावम् नासौ व्यमुह्यद् द्रुपदस्य पुत्रो; राजन् महेन्द्रप्रतिमप्रभावः
sa cāpi dṛṣṭvā samudīryamāṇam; astraṃ yugāntāgnisamaprabhāvam nāsau vyamuhyad drupadasya putro; rājan mahendrapratimaprabhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्थौ च तत्रैव महाधनुष्माञ्; शरैस् तद् अस्त्रं प्रतिबाधमानः अथाददे वारुणम् अन्यद् अस्त्रं; शिखण्ड्य् अथोग्रं प्रतिघाताय तस्य तद् अस्त्रम् अस्त्रेण विदार्यमाणं; खस्थाः सुरा ददृशुः पार्थिवाश् च
tasthau ca tatraiva mahādhanuṣmāñ; śarais tad astraṃ pratibādhamānaḥ athādade vāruṇam anyad astraṃ; śikhaṇḍy athograṃ pratighātāya tasya tad astram astreṇa vidāryamāṇaṃ; khasthāḥ surā dadṛśuḥ pārthivāś ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भीष्मस् तु राजन् समरे महात्मा; धनुः सुचित्रं ध्वजम् एव चापि छित्त्वानदत् पाण्डुसुतस्य वीरो; युधिष्ठिरस्याजमीढस्य राज्ञः
bhīṣmas tu rājan samare mahātmā; dhanuḥ sucitraṃ dhvajam eva cāpi chittvānadat pāṇḍusutasya vīro; yudhiṣṭhirasyājamīḍhasya rājñaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः समुत्सृज्य धनुः सबाणं; युधिष्ठिरं वीक्ष्य भयाभिभूतम् गदां प्रगृह्याभिपपात संख्ये; जयद्रथं भीमसेनः पदातिः
tataḥ samutsṛjya dhanuḥ sabāṇaṃ; yudhiṣṭhiraṃ vīkṣya bhayābhibhūtam gadāṃ pragṛhyābhipapāta saṃkhye; jayadrathaṃ bhīmasenaḥ padātiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् आपतन्तं महता जवेन; जयद्रथः सगदं भीमसेनम् विव्याध घोरैर् यमदण्डकल्पैः; शितैः शरैः पञ्चशतैः समन्तात्
tam āpatantaṃ mahatā javena; jayadrathaḥ sagadaṃ bhīmasenam vivyādha ghorair yamadaṇḍakalpaiḥ; śitaiḥ śaraiḥ pañcaśataiḥ samantāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अचिन्तयित्वा स शरांस् तरस्वी; वृकोदरः क्रोधपरीतचेताः जघान वाहान् समरे समस्तान्; आरट्टजान् सिन्धुराजस्य संख्ये
acintayitvā sa śarāṃs tarasvī; vṛkodaraḥ krodhaparītacetāḥ jaghāna vāhān samare samastān; āraṭṭajān sindhurājasya saṃkhye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽभिवीक्ष्याप्रतिमप्रभावस्; तवात्मजस् त्वरमाणो रथेन अभ्याययौ भीमसेनं निहन्तुं; समुद्यतास्त्रः सुरराजकल्पः
tato 'bhivīkṣyāpratimaprabhāvas; tavātmajas tvaramāṇo rathena abhyāyayau bhīmasenaṃ nihantuṃ; samudyatāstraḥ surarājakalpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भीमो ऽप्य् अथैनं सहसा विनद्य; प्रत्युद्ययौ गदया तर्जमानः समुद्यतां तां यमदण्डकल्पां; दृष्ट्वा गदां ते कुरवः समन्तात्
bhīmo 'py athainaṃ sahasā vinadya; pratyudyayau gadayā tarjamānaḥ samudyatāṃ tāṃ yamadaṇḍakalpāṃ; dṛṣṭvā gadāṃ te kuravaḥ samantāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विहाय सर्वे तव पुत्रम् उग्रं; पातं गदायाः परिहर्तुकामाः अपक्रान्तास् तुमुले संविमर्दे; सुदारुणे भारत मोहनीये
vihāya sarve tava putram ugraṃ; pātaṃ gadāyāḥ parihartukāmāḥ apakrāntās tumule saṃvimarde; sudāruṇe bhārata mohanīye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमूढचेतास् त्व् अथ चित्रसेनो; महागदाम् आपतन्तीं निरीक्ष्य रथं समुत्सृज्य पदातिर् आजौ; प्रगृह्य खड्गं विमलं च चर्म अवप्लुतः सिंह इवाचलाग्राज्; जगाम चान्यं भुवि भूमिदेशम्
amūḍhacetās tv atha citraseno; mahāgadām āpatantīṃ nirīkṣya rathaṃ samutsṛjya padātir ājau; pragṛhya khaḍgaṃ vimalaṃ ca carma avaplutaḥ siṃha ivācalāgrāj; jagāma cānyaṃ bhuvi bhūmideśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गदापि सा प्राप्य रथं सुचित्रं; साश्वं ससूतं विनिहत्य संख्ये जगाम भूमिं ज्वलिता महोल्का; भ्रष्टाम्बराद् गाम् इव संपतन्ती
gadāpi sā prāpya rathaṃ sucitraṃ; sāśvaṃ sasūtaṃ vinihatya saṃkhye jagāma bhūmiṃ jvalitā maholkā; bhraṣṭāmbarād gām iva saṃpatantī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आश्चर्यभूतं सुमहत् त्वदीया; दृष्ट्वैव तद् भारत संप्रहृष्टाः सर्वे विनेदुः सहिताः समन्तात्; पुपूजिरे तव पुत्रं ससैन्याः
āścaryabhūtaṃ sumahat tvadīyā; dṛṣṭvaiva tad bhārata saṃprahṛṣṭāḥ sarve vineduḥ sahitāḥ samantāt; pupūjire tava putraṃ sasainyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.