Library·Mahābhārata (critical edition)·6·6.93
संजय उवाच ततो दुर्योधनो राजा शकुनिश् चापि सौबलः दुःशासनश् च पुत्रस् ते सूतपुत्रश् च दुर्जयः
saṃjaya uvāca tato duryodhano rājā śakuniś cāpi saubalaḥ duḥśāsanaś ca putras te sūtaputraś ca durjayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समागम्य महाराज मन्त्रं चक्रूर् विवक्षितम् कथं पाण्डुसुता युद्धे जेतव्याः सगणा इति
samāgamya mahārāja mantraṃ cakrūr vivakṣitam kathaṃ pāṇḍusutā yuddhe jetavyāḥ sagaṇā iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो दुर्योधनो राजा सर्वांस् तान् आह मन्त्रिणः सूतपुत्रं समाभाष्य सौबलं च महाबलम्
tato duryodhano rājā sarvāṃs tān āha mantriṇaḥ sūtaputraṃ samābhāṣya saubalaṃ ca mahābalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रोणो भीष्मः कृपः शल्यः सौमदत्तिश् च संयुगे न पार्थान् प्रतिबाधन्ते न जाने तत्र कारणम्
droṇo bhīṣmaḥ kṛpaḥ śalyaḥ saumadattiś ca saṃyuge na pārthān pratibādhante na jāne tatra kāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवध्यमानास् ते चापि क्षपयन्ति बलं मम सो ऽस्मि क्षीणबलः कर्ण क्षीणशस्त्रश् च संयुगे
avadhyamānās te cāpi kṣapayanti balaṃ mama so 'smi kṣīṇabalaḥ karṇa kṣīṇaśastraś ca saṃyuge
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निकृतः पाण्डवैः शूरैर् अवध्यैर् दैवतैर् अपि सो ऽहं संशयम् आपन्नः प्रकरिष्ये कथं रणम्
nikṛtaḥ pāṇḍavaiḥ śūrair avadhyair daivatair api so 'haṃ saṃśayam āpannaḥ prakariṣye kathaṃ raṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् अब्रवीन् महाराज सूतपुत्रो नराधिपम् मा शुचो भरतश्रेष्ठ प्रकरिष्ये प्रियं तव
tam abravīn mahārāja sūtaputro narādhipam mā śuco bharataśreṣṭha prakariṣye priyaṃ tava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भीष्मः शांतनवस् तूर्णम् अपयातु महारणात् निवृत्ते युधि गाङ्गेये न्यस्तशस्त्रे च भारत
bhīṣmaḥ śāṃtanavas tūrṇam apayātu mahāraṇāt nivṛtte yudhi gāṅgeye nyastaśastre ca bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं पार्थान् हनिष्यामि सनितान् सर्वसोमकैः पश्यतो युधि भीष्मस्य शपे सत्येन ते नृप
ahaṃ pārthān haniṣyāmi sanitān sarvasomakaiḥ paśyato yudhi bhīṣmasya śape satyena te nṛpa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाण्डवेषु दयां राजन् सदा भीष्मः करोति वै अशक्तश् च रणे भीष्मो जेतुम् एतान् महारथान्
pāṇḍaveṣu dayāṃ rājan sadā bhīṣmaḥ karoti vai aśaktaś ca raṇe bhīṣmo jetum etān mahārathān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिमानी रणे भीष्मो नित्यं चापि रणप्रियः स कथं पाण्डवान् युद्धे जेष्यते तात संगतान्
abhimānī raṇe bhīṣmo nityaṃ cāpi raṇapriyaḥ sa kathaṃ pāṇḍavān yuddhe jeṣyate tāta saṃgatān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स त्वं शीघ्रम् इतो गत्वा भीष्मस्य शिबिरं प्रति अनुमान्य रणे भीष्मं शस्त्रं न्यासय भारत
sa tvaṃ śīghram ito gatvā bhīṣmasya śibiraṃ prati anumānya raṇe bhīṣmaṃ śastraṃ nyāsaya bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न्यस्तशस्त्रे ततो भीष्मे निहतान् पश्य पाण्डवान् मयैकेन रणे राजन् ससुहृद्गणबान्धवान्
nyastaśastre tato bhīṣme nihatān paśya pāṇḍavān mayaikena raṇe rājan sasuhṛdgaṇabāndhavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्तस् तु कर्णेन पुत्रो दुर्योधनस् तव अब्रवीद् भ्रातरं तत्र दुःशासनम् इदं वचः
evam uktas tu karṇena putro duryodhanas tava abravīd bhrātaraṃ tatra duḥśāsanam idaṃ vacaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुयात्रं यथा सज्जं सर्वं भवति सर्वतः दुःशासन तथा क्षिप्रं सर्वम् एवोपपादय
anuyātraṃ yathā sajjaṃ sarvaṃ bhavati sarvataḥ duḥśāsana tathā kṣipraṃ sarvam evopapādaya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्त्वा ततो राजन् कर्णम् आह जनेश्वरः अनुमान्य रणे भीष्मम् इतो ऽहं द्विपदां वरम्
evam uktvā tato rājan karṇam āha janeśvaraḥ anumānya raṇe bhīṣmam ito 'haṃ dvipadāṃ varam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आगमिष्ये ततः क्षिप्रं त्वत्सकाशम् अरिंदम ततस् त्वं पुरुषव्याघ्र प्रकरिष्यसि संयुगम्
āgamiṣye tataḥ kṣipraṃ tvatsakāśam ariṃdama tatas tvaṃ puruṣavyāghra prakariṣyasi saṃyugam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निष्पपात ततस् तूर्णं पुत्रस् तव विशां पते सहितो भ्रातृभिः सर्वैर् देवैर् इव शतक्रतुः
niṣpapāta tatas tūrṇaṃ putras tava viśāṃ pate sahito bhrātṛbhiḥ sarvair devair iva śatakratuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तं नृपशार्दूलं शार्दूलसमविक्रमम् आरोहयद् धयं तूर्णं भ्राता दुःशासनस् तदा
tatas taṃ nṛpaśārdūlaṃ śārdūlasamavikramam ārohayad dhayaṃ tūrṇaṃ bhrātā duḥśāsanas tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अङ्गदी बद्धमुकुटो हस्ताभरणवान् नृपः धार्तराष्ट्रो महाराज विबभौ स महेन्द्रवत्
aṅgadī baddhamukuṭo hastābharaṇavān nṛpaḥ dhārtarāṣṭro mahārāja vibabhau sa mahendravat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भाण्डीपुष्पनिकाशेन तपनीयनिभेन च अनुलिप्तः परार्ध्येन चन्दनेन सुगन्धिना
bhāṇḍīpuṣpanikāśena tapanīyanibhena ca anuliptaḥ parārdhyena candanena sugandhinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अरजोम्बरसंवीतः सिंहखेलगतिर् नृपः शुशुभे विमलार्चिष्मञ् शरदीव दिवाकरः
arajombarasaṃvītaḥ siṃhakhelagatir nṛpaḥ śuśubhe vimalārciṣmañ śaradīva divākaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं प्रयान्तं नरव्याघ्रं भीष्मस्य शिबिरं प्रति अनुजग्मुर् महेष्वासाः सर्वलोकस्य धन्विनः भ्रातरश् च महेष्वासास् त्रिदशा इव वासवम्
taṃ prayāntaṃ naravyāghraṃ bhīṣmasya śibiraṃ prati anujagmur maheṣvāsāḥ sarvalokasya dhanvinaḥ bhrātaraś ca maheṣvāsās tridaśā iva vāsavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हयान् अन्ये समारुह्य गजान् अन्ये च भारत रथैर् अन्ये नरश्रेष्ठाः परिवव्रुः समन्ततः
hayān anye samāruhya gajān anye ca bhārata rathair anye naraśreṣṭhāḥ parivavruḥ samantataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्तशस्त्राश् च सुहृदो रक्षणार्थं महीपतेः प्रादुर्बभूवुः सहिताः शक्रस्येवामरा दिवि
āttaśastrāś ca suhṛdo rakṣaṇārthaṃ mahīpateḥ prādurbabhūvuḥ sahitāḥ śakrasyevāmarā divi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संपूज्यमानः कुरुभिः कौरवाणां महारथः प्रययौ सदनं राजन् गाङ्गेयस्य यशस्विनः अन्वीयमानः सहितैः सोदरैः सर्वतो नृपः
saṃpūjyamānaḥ kurubhiḥ kauravāṇāṃ mahārathaḥ prayayau sadanaṃ rājan gāṅgeyasya yaśasvinaḥ anvīyamānaḥ sahitaiḥ sodaraiḥ sarvato nṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दक्षिणं दक्षिणः काले संभृत्य स्वभुजं तदा हस्तिहस्तोपमं शैक्षं सर्वशत्रुनिबर्हणम्
dakṣiṇaṃ dakṣiṇaḥ kāle saṃbhṛtya svabhujaṃ tadā hastihastopamaṃ śaikṣaṃ sarvaśatrunibarhaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रगृह्णन्न् अञ्जलीन् नॄणाम् उद्यतान् सर्वतोदिशम् शुश्राव मधुरा वाचो नानादेशनिवासिनाम्
pragṛhṇann añjalīn nṝṇām udyatān sarvatodiśam śuśrāva madhurā vāco nānādeśanivāsinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संस्तूयमानः सूतैश् च मागधैश् च महायशाः पूजयानश् च तान् सर्वान् सर्वलोकेश्वरेश्वरः
saṃstūyamānaḥ sūtaiś ca māgadhaiś ca mahāyaśāḥ pūjayānaś ca tān sarvān sarvalokeśvareśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रदीपैः काञ्चनैस् तत्र गन्धतैलावसेचनैः परिवव्रुर् महात्मानं प्रज्वलद्भिः समन्ततः
pradīpaiḥ kāñcanais tatra gandhatailāvasecanaiḥ parivavrur mahātmānaṃ prajvaladbhiḥ samantataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तैः परिवृतो राजा प्रदीपैः काञ्चनैः शुभैः शुशुभे चन्द्रमा युक्तो दीप्तैर् इव महाग्रहैः
sa taiḥ parivṛto rājā pradīpaiḥ kāñcanaiḥ śubhaiḥ śuśubhe candramā yukto dīptair iva mahāgrahaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कञ्चुकोष्णीषिणस् तत्र वेत्रझर्झरपाणयः प्रोत्सारयन्तः शनकैस् तं जनं सर्वतोदिशम्
kañcukoṣṇīṣiṇas tatra vetrajharjharapāṇayaḥ protsārayantaḥ śanakais taṃ janaṃ sarvatodiśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संप्राप्य तु ततो राजा भीष्मस्य सदनं शुभम् अवतीर्य हयाच् चापि भीष्मं प्राप्य जनेश्वरः
saṃprāpya tu tato rājā bhīṣmasya sadanaṃ śubham avatīrya hayāc cāpi bhīṣmaṃ prāpya janeśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिवाद्य ततो भीष्मं निषण्णः परमासने काञ्चने सर्वतोभद्रे स्पर्ध्यास्तरणसंवृते उवाच प्राञ्जलिर् भीष्मं बाष्पकण्ठो ऽश्रुलोचनः
abhivādya tato bhīṣmaṃ niṣaṇṇaḥ paramāsane kāñcane sarvatobhadre spardhyāstaraṇasaṃvṛte uvāca prāñjalir bhīṣmaṃ bāṣpakaṇṭho 'śrulocanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वां वयं समुपाश्रित्य संयुगे शत्रुसूदन उत्सहेम रणे जेतुं सेन्द्रान् अपि सुरासुरान्
tvāṃ vayaṃ samupāśritya saṃyuge śatrusūdana utsahema raṇe jetuṃ sendrān api surāsurān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किम् उ पाण्डुसुतान् वीरान् ससुहृद्गणबान्धवान् तस्माद् अर्हसि गाङ्गेय कृपां कर्तुं मयि प्रभो जहि पाण्डुसुतान् वीरान् महेन्द्र इव दानवान्
kim u pāṇḍusutān vīrān sasuhṛdgaṇabāndhavān tasmād arhasi gāṅgeya kṛpāṃ kartuṃ mayi prabho jahi pāṇḍusutān vīrān mahendra iva dānavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वम् उक्तं महाबाहो निहनिष्यामि सोमकान् पाञ्चालान् पाण्डवैः सार्धं करूषांश् चेति भारत
pūrvam uktaṃ mahābāho nihaniṣyāmi somakān pāñcālān pāṇḍavaiḥ sārdhaṃ karūṣāṃś ceti bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् वचः सत्यम् एवास्तु जहि पार्थान् समागतान् सोमकांश् च महेष्वासान् सत्यवाग् भव भारत
tad vacaḥ satyam evāstu jahi pārthān samāgatān somakāṃś ca maheṣvāsān satyavāg bhava bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दयया यदि वा राजन् द्वेष्यभावान् मम प्रभो मन्दभाग्यतया वापि मम रक्षसि पाण्डवान्
dayayā yadi vā rājan dveṣyabhāvān mama prabho mandabhāgyatayā vāpi mama rakṣasi pāṇḍavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुजानीहि समरे कर्णम् आहवशोभिनम् स जेष्यति रणे पार्थान् ससुहृद्गणबान्धवान्
anujānīhi samare karṇam āhavaśobhinam sa jeṣyati raṇe pārthān sasuhṛdgaṇabāndhavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतावद् उक्त्वा नृपतिः पुत्रो दुर्योधनस् तव नोवाच वचनं किं चिद् भीष्मं भीमपराक्रमम्
etāvad uktvā nṛpatiḥ putro duryodhanas tava novāca vacanaṃ kiṃ cid bhīṣmaṃ bhīmaparākramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.