Library·Mahābhārata (critical edition)·7·7.112
संजय उवाच भीमसेनस्य राधेयः श्रुत्वा ज्यातलनिस्वनम् नामृष्यत यथा मत्तो गजः प्रतिगजस्वनम्
saṃjaya uvāca bhīmasenasya rādheyaḥ śrutvā jyātalanisvanam nāmṛṣyata yathā matto gajaḥ pratigajasvanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपक्रम्य स भीमस्य मुहूर्तं शरगोचरात् तव चाधिरथिर् दृष्ट्वा स्यन्दनेभ्यश् च्युतान् सुतान्
apakramya sa bhīmasya muhūrtaṃ śaragocarāt tava cādhirathir dṛṣṭvā syandanebhyaś cyutān sutān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भीमसेनेन निहतान् विमना दुःखितो ऽभवत् निःश्वसन् दीर्घम् उष्णं च पुनः पाण्डवम् अभ्ययात्
bhīmasenena nihatān vimanā duḥkhito 'bhavat niḥśvasan dīrgham uṣṇaṃ ca punaḥ pāṇḍavam abhyayāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स ताम्रनयनः क्रोधाच् छ्वसन्न् इव महोरगः बभौ कर्णः शरान् अस्यन् रश्मिवान् इव भास्करः
sa tāmranayanaḥ krodhāc chvasann iva mahoragaḥ babhau karṇaḥ śarān asyan raśmivān iva bhāskaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रश्मिजालैर् इवार्कस्य विततैर् भरतर्षभ कर्णचापच्युतैर् बाणैः प्राच्छाद्यत वृकोदरः
raśmijālair ivārkasya vitatair bharatarṣabha karṇacāpacyutair bāṇaiḥ prācchādyata vṛkodaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्णचापच्युताश् चित्राः शरा बर्हिणवाससः विविशुः सर्वतः पार्थं वासायेवाण्डजा द्रुमम्
karṇacāpacyutāś citrāḥ śarā barhiṇavāsasaḥ viviśuḥ sarvataḥ pārthaṃ vāsāyevāṇḍajā drumam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्णचापच्युता बाणाः संपतन्तस् ततस् ततः रुक्मपुङ्खा व्यराजन्त हंसाः श्रेणीकृता इव
karṇacāpacyutā bāṇāḥ saṃpatantas tatas tataḥ rukmapuṅkhā vyarājanta haṃsāḥ śreṇīkṛtā iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चापध्वजोपस्करेभ्यश् छत्राद् ईषामुखाद् युगात् प्रभवन्तो व्यदृश्यन्त राजन्न् आधिरथेः शराः
cāpadhvajopaskarebhyaś chatrād īṣāmukhād yugāt prabhavanto vyadṛśyanta rājann ādhiratheḥ śarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
खं पूरयन् महावेगान् खगमान् खगवाससः सुवर्णविकृतांश् चित्रान् मुमोचाधिरथिः शरान्
khaṃ pūrayan mahāvegān khagamān khagavāsasaḥ suvarṇavikṛtāṃś citrān mumocādhirathiḥ śarān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् अन्तकम् इवायस्तम् आपतन्तं वृकोदरः त्यक्त्वा प्राणान् अभिक्रुध्य विव्याध नवभिः शरैः
tam antakam ivāyastam āpatantaṃ vṛkodaraḥ tyaktvā prāṇān abhikrudhya vivyādha navabhiḥ śaraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य वेगम् असंसह्यं दृष्ट्वा कर्णस्य पाण्डवः महतश् च शरौघांस् तान् नैवाव्यथत वीर्यवान्
tasya vegam asaṃsahyaṃ dṛṣṭvā karṇasya pāṇḍavaḥ mahataś ca śaraughāṃs tān naivāvyathata vīryavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो विधम्याधिरथेः शरजालानि पाण्डवः विव्याध कर्णं विंशत्या पुनर् अन्यैः शितैः शरैः
tato vidhamyādhiratheḥ śarajālāni pāṇḍavaḥ vivyādha karṇaṃ viṃśatyā punar anyaiḥ śitaiḥ śaraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथैव हि शरैः पार्थः सूतपुत्रेण छादितः तथैव कर्णं समरे छादयाम् आस पाण्डवः
yathaiva hi śaraiḥ pārthaḥ sūtaputreṇa chāditaḥ tathaiva karṇaṃ samare chādayām āsa pāṇḍavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा तु भीमसेनस्य विक्रमं युधि भारत अभ्यनन्दंस् त्वदीयाश् च संप्रहृष्टाश् च चारणाः
dṛṣṭvā tu bhīmasenasya vikramaṃ yudhi bhārata abhyanandaṃs tvadīyāś ca saṃprahṛṣṭāś ca cāraṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूरिश्रवाः कृपो द्रौणिर् मद्रराजो जयद्रथः उत्तमौजा युधामन्युः सात्यकिः केशवार्जुनौ
bhūriśravāḥ kṛpo drauṇir madrarājo jayadrathaḥ uttamaujā yudhāmanyuḥ sātyakiḥ keśavārjunau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुरुपाण्डवानां प्रवरा दश राजन् महारथाः साधु साध्व् इति वेगेन सिंहनादम् अथानदन्
kurupāṇḍavānāṃ pravarā daśa rājan mahārathāḥ sādhu sādhv iti vegena siṃhanādam athānadan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिंस् तु तुमुले शब्दे प्रवृत्ते लोमहर्षणे अभ्यभाषत पुत्रांस् ते राजन् दुर्योधनस् त्वरन्
tasmiṃs tu tumule śabde pravṛtte lomaharṣaṇe abhyabhāṣata putrāṃs te rājan duryodhanas tvaran
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राज्ञश् च राजपुत्रांश् च सोदर्यांश् च विशेषतः कर्णं गच्छत भद्रं वः परीप्सन्तो वृकोदरात्
rājñaś ca rājaputrāṃś ca sodaryāṃś ca viśeṣataḥ karṇaṃ gacchata bhadraṃ vaḥ parīpsanto vṛkodarāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरा निघ्नन्ति राधेयं भीमचापच्युताः शराः ते यतध्वं महेष्वासाः सूतपुत्रस्य रक्षणे
purā nighnanti rādheyaṃ bhīmacāpacyutāḥ śarāḥ te yatadhvaṃ maheṣvāsāḥ sūtaputrasya rakṣaṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्योधनसमादिष्टाः सोदर्याः सप्त मारिष भीमसेनम् अभिद्रुत्य संरब्धाः पर्यवारयन्
duryodhanasamādiṣṭāḥ sodaryāḥ sapta māriṣa bhīmasenam abhidrutya saṃrabdhāḥ paryavārayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते समासाद्य कौन्तेयम् आवृण्वञ् शरवृष्टिभिः पर्वतं वारिधाराभिः प्रावृषीव बलाहकाः
te samāsādya kaunteyam āvṛṇvañ śaravṛṣṭibhiḥ parvataṃ vāridhārābhiḥ prāvṛṣīva balāhakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते ऽपीडयन् भीमसेनं क्रुद्धाः सप्त महारथाः प्रजासंहरणे राजन् सोमं सप्त ग्रहा इव
te 'pīḍayan bhīmasenaṃ kruddhāḥ sapta mahārathāḥ prajāsaṃharaṇe rājan somaṃ sapta grahā iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो वामेन कौन्तेयः पीडयित्वा शरासनम् मुष्टिना पाण्डवो राजन् दृढेन सुपरिष्कृतम्
tato vāmena kaunteyaḥ pīḍayitvā śarāsanam muṣṭinā pāṇḍavo rājan dṛḍhena supariṣkṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनुष्यसमतां ज्ञात्वा सप्त संधाय सायकान् तेभ्यो व्यसृजद् आयस्तः सूर्यरश्मिनिभान् प्रभुः
manuṣyasamatāṃ jñātvā sapta saṃdhāya sāyakān tebhyo vyasṛjad āyastaḥ sūryaraśminibhān prabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निरस्यन्न् इव देहेभ्यस् तनयानाम् असूंस् तव भीमसेनो महाराज पूर्ववैरम् अनुस्मरन्
nirasyann iva dehebhyas tanayānām asūṃs tava bhīmaseno mahārāja pūrvavairam anusmaran
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते क्षिप्ता भीमसेनेन शरा भारत भारतान् विदार्य खं समुत्पेतुः स्वर्णपुङ्खाः शिलाशिताः
te kṣiptā bhīmasenena śarā bhārata bhāratān vidārya khaṃ samutpetuḥ svarṇapuṅkhāḥ śilāśitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां विदार्य चेतांसि शरा हेमविभूषिताः व्यराजन्त महाराज सुपर्णा इव खेचराः
teṣāṃ vidārya cetāṃsi śarā hemavibhūṣitāḥ vyarājanta mahārāja suparṇā iva khecarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शोणितादिग्धवाजाग्राः सप्त हेमपरिष्कृताः पुत्राणां तव राजेन्द्र पीत्वा शोणितम् उद्गताः
śoṇitādigdhavājāgrāḥ sapta hemapariṣkṛtāḥ putrāṇāṃ tava rājendra pītvā śoṇitam udgatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते शरैर् भिन्नमर्माणो रथेभ्यः प्रापतन् क्षितौ गिरिसानुरुहा भग्ना द्विपेनेव महाद्रुमाः
te śarair bhinnamarmāṇo rathebhyaḥ prāpatan kṣitau girisānuruhā bhagnā dvipeneva mahādrumāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शत्रुंजयः शत्रुसहश् चित्रश् चित्रायुधो दृढः चित्रसेनो विकर्णश् च सप्तैते विनिपातिताः
śatruṃjayaḥ śatrusahaś citraś citrāyudho dṛḍhaḥ citraseno vikarṇaś ca saptaite vinipātitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तान् निहत्य महाबाहू राधेयस्यैव पश्यतः सिंहनादरवं घोरम् असृजत् पाण्डुनन्दनः
tān nihatya mahābāhū rādheyasyaiva paśyataḥ siṃhanādaravaṃ ghoram asṛjat pāṇḍunandanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स रवस् तस्य शूरस्य धर्मराजस्य भारत आचख्याव् इव तद् युद्धं विजयं चात्मनो महत्
sa ravas tasya śūrasya dharmarājasya bhārata ācakhyāv iva tad yuddhaṃ vijayaṃ cātmano mahat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं श्रुत्वा सुमहानादं भीमसेनस्य धन्विनः बभूव परमा प्रीतिर् धर्मराजस्य संयुगे
taṃ śrutvā sumahānādaṃ bhīmasenasya dhanvinaḥ babhūva paramā prītir dharmarājasya saṃyuge
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो हृष्टो महाराज वादित्राणां महास्वनैः भीमसेनरवं पार्थः प्रतिजग्राह सर्वशः
tato hṛṣṭo mahārāja vāditrāṇāṃ mahāsvanaiḥ bhīmasenaravaṃ pārthaḥ pratijagrāha sarvaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभ्ययाच् चैव समरे द्रोणम् अस्त्रभृतां वरम् हर्षेण महता युक्तः कृतसंज्ञे वृकोदरे
abhyayāc caiva samare droṇam astrabhṛtāṃ varam harṣeṇa mahatā yuktaḥ kṛtasaṃjñe vṛkodare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकत्रिंशन् महाराज पुत्रांस् तव महारथान् हतान् दुर्योधनो दृष्ट्वा क्षत्तुः सस्मार तद् वचः
ekatriṃśan mahārāja putrāṃs tava mahārathān hatān duryodhano dṛṣṭvā kṣattuḥ sasmāra tad vacaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् इदं समनुप्राप्तं क्षत्तुर् हितकरं वचः इति संचिन्त्य राजासौ नोत्तरं प्रत्यपद्यत
tad idaṃ samanuprāptaṃ kṣattur hitakaraṃ vacaḥ iti saṃcintya rājāsau nottaraṃ pratyapadyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् द्यूतकाले दुर्बुद्धिर् अब्रवीत् तनयस् तव यच् च कर्णो ऽब्रवीत् कृष्णां सभायां परुषं वचः
yad dyūtakāle durbuddhir abravīt tanayas tava yac ca karṇo 'bravīt kṛṣṇāṃ sabhāyāṃ paruṣaṃ vacaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रमुखे पाण्डुपुत्राणां तव चैव विशां पते कौरवाणां च सर्वेषाम् आचार्यस्य च संनिधौ
pramukhe pāṇḍuputrāṇāṃ tava caiva viśāṃ pate kauravāṇāṃ ca sarveṣām ācāryasya ca saṃnidhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विनष्टाः पाण्डवाः कृष्णे शाश्वतं नरकं गताः पतिम् अन्यं वृणीष्वेति तस्येदं फलम् आगतम्
vinaṣṭāḥ pāṇḍavāḥ kṛṣṇe śāśvataṃ narakaṃ gatāḥ patim anyaṃ vṛṇīṣveti tasyedaṃ phalam āgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत् स्म तां परुषाण्य् आहुः सभाम् आनाय्य द्रौपदीम् पाण्डवान् उग्रधनुषः क्रोधयन्तस् तवात्मजाः
yat sma tāṃ paruṣāṇy āhuḥ sabhām ānāyya draupadīm pāṇḍavān ugradhanuṣaḥ krodhayantas tavātmajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं भीमसेनः क्रोधाग्निं त्रयोदश समाः स्थितम् विसृजंस् तव पुत्राणाम् अन्तं गच्छति कौरव
taṃ bhīmasenaḥ krodhāgniṃ trayodaśa samāḥ sthitam visṛjaṃs tava putrāṇām antaṃ gacchati kaurava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विलपंश् च बहु क्षत्ता शमं नालभत त्वयि सपुत्रो भरतश्रेष्ठ तस्य भुङ्क्ष्व फलोदयम् हतो विकर्णो राजेन्द्र चित्रसेनश् च वीर्यवान्
vilapaṃś ca bahu kṣattā śamaṃ nālabhata tvayi saputro bharataśreṣṭha tasya bhuṅkṣva phalodayam hato vikarṇo rājendra citrasenaś ca vīryavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रवरान् आत्मजानां ते सुतांश् चान्यान् महारथान् यान् यांश् च ददृशे भीमश् चक्षुर्विषयम् आगतान् पुत्रांस् तव महाबाहो त्वरया ताञ् जघान ह
pravarān ātmajānāṃ te sutāṃś cānyān mahārathān yān yāṃś ca dadṛśe bhīmaś cakṣurviṣayam āgatān putrāṃs tava mahābāho tvarayā tāñ jaghāna ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वत्कृते ह्य् अहम् अद्राक्षं दह्यमानां वरूथिनीम् सहस्रशः शरैर् मुक्तैः पाण्डवेन वृषेण च
tvatkṛte hy aham adrākṣaṃ dahyamānāṃ varūthinīm sahasraśaḥ śarair muktaiḥ pāṇḍavena vṛṣeṇa ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.