Library·Mahābhārata (critical edition)·7·7.118
संजय उवाच स बाहुर् अपतद् भूमौ सखड्गः सशुभाङ्गदः आदधज् जीवलोकस्य दुःखम् उत्तमम् उत्तमः
saṃjaya uvāca sa bāhur apatad bhūmau sakhaḍgaḥ saśubhāṅgadaḥ ādadhaj jīvalokasya duḥkham uttamam uttamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रहरिष्यन् हृतो बाहुर् अदृश्येन किरीटिना वेगेनाभ्यपतद् भूमौ पञ्चास्य इव पन्नगः
prahariṣyan hṛto bāhur adṛśyena kirīṭinā vegenābhyapatad bhūmau pañcāsya iva pannagaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स मोघं कृतम् आत्मानं दृष्ट्वा पार्थेन कौरवः उत्सृज्य सात्यकिं क्रोधाद् गर्हयाम् आस पाण्डवम्
sa moghaṃ kṛtam ātmānaṃ dṛṣṭvā pārthena kauravaḥ utsṛjya sātyakiṃ krodhād garhayām āsa pāṇḍavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नृशंसं बत कौन्तेय कर्मेदं कृतवान् असि अपश्यतो विषक्तस्य यन् मे बाहुम् अचिच्छिदः
nṛśaṃsaṃ bata kaunteya karmedaṃ kṛtavān asi apaśyato viṣaktasya yan me bāhum acicchidaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं नु वक्ष्यसि राजानं धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम् किं कुर्वाणो मया संख्ये हतो भूरिश्रवा इति
kiṃ nu vakṣyasi rājānaṃ dharmaputraṃ yudhiṣṭhiram kiṃ kurvāṇo mayā saṃkhye hato bhūriśravā iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदम् इन्द्रेण ते साक्षाद् उपदिष्टं महात्मना अस्त्रं रुद्रेण वा पार्थ द्रोणेनाथ कृपेण वा
idam indreṇa te sākṣād upadiṣṭaṃ mahātmanā astraṃ rudreṇa vā pārtha droṇenātha kṛpeṇa vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ननु नाम स्वधर्मज्ञस् त्वं लोके ऽभ्यधिकः परैः अयुध्यमानस्य कथं रणे प्रहृतवान् असि
nanu nāma svadharmajñas tvaṃ loke 'bhyadhikaḥ paraiḥ ayudhyamānasya kathaṃ raṇe prahṛtavān asi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न प्रमत्ताय भीताय विरथाय प्रयाचते व्यसने वर्तमानाय प्रहरन्ति मनस्विनः
na pramattāya bhītāya virathāya prayācate vyasane vartamānāya praharanti manasvinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदं तु नीचाचरितम् असत्पुरुषसेवितम् कथम् आचरितं पार्थ त्वया कर्म सुदुष्करम्
idaṃ tu nīcācaritam asatpuruṣasevitam katham ācaritaṃ pārtha tvayā karma suduṣkaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आर्येण सुकरं ह्य् आहुर् आर्यकर्म धनंजय अनार्यकर्म त्व् आर्येण सुदुष्करतरं भुवि
āryeṇa sukaraṃ hy āhur āryakarma dhanaṃjaya anāryakarma tv āryeṇa suduṣkarataraṃ bhuvi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येषु येषु नरः पार्थ यत्र यत्र च वर्तते आशु तच्छीलताम् एति तद् इदं त्वयि दृश्यते
yeṣu yeṣu naraḥ pārtha yatra yatra ca vartate āśu tacchīlatām eti tad idaṃ tvayi dṛśyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथं हि राजवंश्यस् त्वं कौरवेयो विशेषतः क्षत्रधर्माद् अपक्रान्तः सुवृत्तश् चरितव्रतः
kathaṃ hi rājavaṃśyas tvaṃ kauraveyo viśeṣataḥ kṣatradharmād apakrāntaḥ suvṛttaś caritavrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदं तु यद् अतिक्षुद्रं वार्ष्णेयार्थे कृतं त्वया वासुदेवमतं नूनं नैतत् त्वय्य् उपपद्यते
idaṃ tu yad atikṣudraṃ vārṣṇeyārthe kṛtaṃ tvayā vāsudevamataṃ nūnaṃ naitat tvayy upapadyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
को हि नाम प्रमत्ताय परेण सह युध्यते ईदृशं व्यसनं दद्याद् यो न कृष्णसखो भवेत्
ko hi nāma pramattāya pareṇa saha yudhyate īdṛśaṃ vyasanaṃ dadyād yo na kṛṣṇasakho bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्रात्याः संश्लिष्टकर्माणः प्रकृत्यैव विगर्हिताः वृष्ण्यन्धकाः कथं पार्थ प्रमाणं भवता कृताः
vrātyāḥ saṃśliṣṭakarmāṇaḥ prakṛtyaiva vigarhitāḥ vṛṣṇyandhakāḥ kathaṃ pārtha pramāṇaṃ bhavatā kṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्त्वा महाबाहुर् यूपकेतुर् महायशाः युयुधानं परित्यज्य रणे प्रायम् उपाविशत्
evam uktvā mahābāhur yūpaketur mahāyaśāḥ yuyudhānaṃ parityajya raṇe prāyam upāviśat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शरान् आस्तीर्य सव्येन पाणिना पुण्यलक्षणः यियासुर् ब्रह्मलोकाय प्राणान् प्राणेष्व् अथाजुहोत्
śarān āstīrya savyena pāṇinā puṇyalakṣaṇaḥ yiyāsur brahmalokāya prāṇān prāṇeṣv athājuhot
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूर्ये चक्षुः समाधाय प्रसन्नं सलिले मनः ध्यायन् महोपनिषदं योगयुक्तो ऽभवन् मुनिः
sūrye cakṣuḥ samādhāya prasannaṃ salile manaḥ dhyāyan mahopaniṣadaṃ yogayukto 'bhavan muniḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स सर्वसेनायां जनः कृष्णधनंजयौ गर्हयाम् आस तं चापि शशंस पुरुषर्षभम्
tataḥ sa sarvasenāyāṃ janaḥ kṛṣṇadhanaṃjayau garhayām āsa taṃ cāpi śaśaṃsa puruṣarṣabham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निन्द्यमानौ तथा कृष्णौ नोचतुः किं चिद् अप्रियम् प्रशस्यमानश् च तथा नाहृष्यद् यूपकेतनः
nindyamānau tathā kṛṣṇau nocatuḥ kiṃ cid apriyam praśasyamānaś ca tathā nāhṛṣyad yūpaketanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तांस् तथा वादिनो राजन् पुत्रांस् तव धनंजयः अमृष्यमाणो मनसा तेषां तस्य च भाषितम्
tāṃs tathā vādino rājan putrāṃs tava dhanaṃjayaḥ amṛṣyamāṇo manasā teṣāṃ tasya ca bhāṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असंक्रुद्धमना वाचा स्मारयन्न् इव भारत उवाच पाण्डुतनयः साक्षेपम् इव फल्गुनः
asaṃkruddhamanā vācā smārayann iva bhārata uvāca pāṇḍutanayaḥ sākṣepam iva phalgunaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मम सर्वे ऽपि राजानो जानन्त्य् एतन् महाव्रतम् न शक्यो मामको हन्तुं यो मे स्याद् बाणगोचरे
mama sarve 'pi rājāno jānanty etan mahāvratam na śakyo māmako hantuṃ yo me syād bāṇagocare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यूपकेतो समीक्ष्य त्वं न मां गर्हितुम् अर्हसि न हि धर्मम् अविज्ञाय युक्तं गर्हयितुं परम्
yūpaketo samīkṣya tvaṃ na māṃ garhitum arhasi na hi dharmam avijñāya yuktaṃ garhayituṃ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्तशस्त्रस्य हि रणे वृष्णिवीरं जिघांसतः यद् अहं बाहुम् अच्छैत्सं न स धर्मो विगर्हितः
āttaśastrasya hi raṇe vṛṣṇivīraṃ jighāṃsataḥ yad ahaṃ bāhum acchaitsaṃ na sa dharmo vigarhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न्यस्तशस्त्रस्य बालस्य विरथस्य विवर्मणः अभिमन्योर् वधं तात धार्मिकः को न पूजयेत्
nyastaśastrasya bālasya virathasya vivarmaṇaḥ abhimanyor vadhaṃ tāta dhārmikaḥ ko na pūjayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्तस् तु पार्थेन शिरसा भूमिम् अस्पृशत् पाणिना चैव सव्येन प्राहिणोद् अस्य दक्षिणम्
evam uktas tu pārthena śirasā bhūmim aspṛśat pāṇinā caiva savyena prāhiṇod asya dakṣiṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत् पार्थस्य तु वचस् ततः श्रुत्वा महाद्युतिः यूपकेतुर् महाराज तूष्णीम् आसीद् अवाङ्मुखः
etat pārthasya tu vacas tataḥ śrutvā mahādyutiḥ yūpaketur mahārāja tūṣṇīm āsīd avāṅmukhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्जुन उवाच या प्रीतिर् धर्मराजे मे भीमे च वदतां वरे नकुले सहदेवे च सा मे त्वयि शलाग्रज
arjuna uvāca yā prītir dharmarāje me bhīme ca vadatāṃ vare nakule sahadeve ca sā me tvayi śalāgraja
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मया तु समनुज्ञातः कृष्णेन च महात्मना गच्छ पुण्यकृतांल् लोकाञ् शिबिर् औशीनरो यथा
mayā tu samanujñātaḥ kṛṣṇena ca mahātmanā gaccha puṇyakṛtāṃl lokāñ śibir auśīnaro yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संजय उवाच तत उत्थाय शैनेयो विमुक्तः सौमदत्तिना खड्गम् आदाय चिच्छित्सुः शिरस् तस्य महात्मनः
saṃjaya uvāca tata utthāya śaineyo vimuktaḥ saumadattinā khaḍgam ādāya cicchitsuḥ śiras tasya mahātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निहतं पाण्डुपुत्रेण प्रमत्तं भूरिदक्षिणम् इयेष सात्यकिर् हन्तुं शलाग्रजम् अकल्मषम्
nihataṃ pāṇḍuputreṇa pramattaṃ bhūridakṣiṇam iyeṣa sātyakir hantuṃ śalāgrajam akalmaṣam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निकृत्तभुजम् आसीनं छिन्नहस्तम् इव द्विपम् क्रोशतां सर्वसैन्यानां निन्द्यमानः सुदुर्मनाः
nikṛttabhujam āsīnaṃ chinnahastam iva dvipam krośatāṃ sarvasainyānāṃ nindyamānaḥ sudurmanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वार्यमाणः स कृष्णेन पार्थेन च महात्मना भीमेन चक्ररक्षाभ्याम् अश्वत्थाम्ना कृपेण च
vāryamāṇaḥ sa kṛṣṇena pārthena ca mahātmanā bhīmena cakrarakṣābhyām aśvatthāmnā kṛpeṇa ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्णेन वृषसेनेन सैन्धवेन तथैव च विक्रोशतां च सैन्यानाम् अवधीत् तं यतव्रतम्
karṇena vṛṣasenena saindhavena tathaiva ca vikrośatāṃ ca sainyānām avadhīt taṃ yatavratam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रायोपविष्टाय रणे पार्थेन छिन्नबाहवे सात्यकिः कौरवेन्द्राय खड्गेनापाहरच् छिरः
prāyopaviṣṭāya raṇe pārthena chinnabāhave sātyakiḥ kauravendrāya khaḍgenāpāharac chiraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाभ्यनन्दन्त तत्सैन्याः सात्यकिं तेन कर्मणा अर्जुनेन हतं पूर्वं यज् जघान कुरूद्वहम्
nābhyanandanta tatsainyāḥ sātyakiṃ tena karmaṇā arjunena hataṃ pūrvaṃ yaj jaghāna kurūdvaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहस्राक्षसमं तत्र सिद्धचारणमानवाः भूरिश्रवसम् आलोक्य युद्धे प्रायगतं हतम्
sahasrākṣasamaṃ tatra siddhacāraṇamānavāḥ bhūriśravasam ālokya yuddhe prāyagataṃ hatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपूजयन्त तं देवा विस्मितास् तस्य कर्मभिः पक्षवादांश् च बहुशः प्रावदंस् तस्य सैनिकाः
apūjayanta taṃ devā vismitās tasya karmabhiḥ pakṣavādāṃś ca bahuśaḥ prāvadaṃs tasya sainikāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न वार्ष्णेयस्यापराधो भवितव्यं हि तत् तथा तस्मान् मन्युर् न वः कार्यः क्रोधो दुःखकरो नृणाम्
na vārṣṇeyasyāparādho bhavitavyaṃ hi tat tathā tasmān manyur na vaḥ kāryaḥ krodho duḥkhakaro nṛṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हन्तव्यश् चैष वीरेण नात्र कार्या विचारणा विहितो ह्य् अस्य धात्रैव मृत्युः सात्यकिर् आहवे
hantavyaś caiṣa vīreṇa nātra kāryā vicāraṇā vihito hy asya dhātraiva mṛtyuḥ sātyakir āhave
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सात्यकिर् उवाच न हन्तव्यो न हन्तव्य इति यन् मां प्रभाषथ धर्मवादैर् अधर्मिष्ठा धर्मकञ्चुकम् आस्थिताः
sātyakir uvāca na hantavyo na hantavya iti yan māṃ prabhāṣatha dharmavādair adharmiṣṭhā dharmakañcukam āsthitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा बालः सुभद्रायाः सुतः शस्त्रविनाकृतः युष्माभिर् निहतो युद्धे तदा धर्मः क्व वो गतः
yadā bālaḥ subhadrāyāḥ sutaḥ śastravinākṛtaḥ yuṣmābhir nihato yuddhe tadā dharmaḥ kva vo gataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मया त्व् एतत् प्रतिज्ञातं क्षेपे कस्मिंश् चिद् एव हि यो मां निष्पिष्य संग्रामे जीवन् हन्यात् पदा रुषा स मे वध्यो भवेच् छत्रुर् यद्य् अपि स्यान् मुनिव्रतः
mayā tv etat pratijñātaṃ kṣepe kasmiṃś cid eva hi yo māṃ niṣpiṣya saṃgrāme jīvan hanyāt padā ruṣā sa me vadhyo bhavec chatrur yady api syān munivrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चेष्टमानं प्रतीघाते सभुजं मां सचक्षुषः मन्यध्वं मृतम् इत्य् एवम् एतद् वो बुद्धिलाघवम् युक्तो ह्य् अस्य प्रतीघातः कृतो मे कुरुपुंगवाः
ceṣṭamānaṃ pratīghāte sabhujaṃ māṃ sacakṣuṣaḥ manyadhvaṃ mṛtam ity evam etad vo buddhilāghavam yukto hy asya pratīghātaḥ kṛto me kurupuṃgavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत् तु पार्थेन मत्स्नेहात् स्वां प्रतिज्ञां च रक्षता सखड्गो ऽस्य हृतो बाहुर् एतेनैवास्मि वञ्चितः
yat tu pārthena matsnehāt svāṃ pratijñāṃ ca rakṣatā sakhaḍgo 'sya hṛto bāhur etenaivāsmi vañcitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवितव्यं च यद् भावि दैवं चेष्टयतीव च सो ऽयं हतो विमर्दे ऽस्मिन् किम् अत्राधर्मचेष्टितम्
bhavitavyaṃ ca yad bhāvi daivaṃ ceṣṭayatīva ca so 'yaṃ hato vimarde 'smin kim atrādharmaceṣṭitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपि चायं पुरा गीतः श्लोको वाल्मीकिना भुवि पीडाकरम् अमित्राणां यत् स्यात् कर्तव्यम् एव तत्
api cāyaṃ purā gītaḥ śloko vālmīkinā bhuvi pīḍākaram amitrāṇāṃ yat syāt kartavyam eva tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संजय उवाच एवम् उक्ते महाराज सर्वे कौरवपाण्डवाः न स्म किं चिद् अभाषन्त मनसा समपूजयन्
saṃjaya uvāca evam ukte mahārāja sarve kauravapāṇḍavāḥ na sma kiṃ cid abhāṣanta manasā samapūjayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्त्रैर् हि पूतस्य महाध्वरेषु; यशस्विनो भूरिसहस्रदस्य मुनेर् इवारण्यगतस्य तस्य; न तत्र कश् चिद् वधम् अभ्यनन्दत्
mantrair hi pūtasya mahādhvareṣu; yaśasvino bhūrisahasradasya muner ivāraṇyagatasya tasya; na tatra kaś cid vadham abhyanandat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुनीलकेशं वरदस्य तस्य; शूरस्य पारावतलोहिताक्षम् अश्वस्य मेध्यस्य शिरो निकृत्तं; न्यस्तं हविर्धानम् इवोत्तरेण
sunīlakeśaṃ varadasya tasya; śūrasya pārāvatalohitākṣam aśvasya medhyasya śiro nikṛttaṃ; nyastaṃ havirdhānam ivottareṇa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तेजसा शस्त्रहतेन पूतो; महाहवे देहवरं विसृज्य आक्रामद् ऊर्ध्वं वरदो वरार्हो; व्यावृत्य धर्मेण परेण रोदसी
sa tejasā śastrahatena pūto; mahāhave dehavaraṃ visṛjya ākrāmad ūrdhvaṃ varado varārho; vyāvṛtya dharmeṇa pareṇa rodasī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.